«ازات قۇستار»

كانن كينوفەستيۆالىنە قاراي قانات قاقتى

جىل سايىن مامىر ايىندا فرانتسيادا باستالاتىن ەڭ بايىرعى, ەڭ بەدەلدى بايقاۋلاردىڭ ءبىرى – كانن كينوفەستيۆالى بيىل مامىردىڭ 14-25 ارالىعىندا وتپەك. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان سوڭ ىلە-شالا ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋ 1946 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلەدى. 67-ءشى كينوفەستيۆالدىڭ «ShortFilmCornerMetrage» دەيتىن قىسقامەتراجدى كوركەم فيلمدەر باعدارلاماسىنا قازاق رەجيسسەرى مارعۇلان قاپاشەۆتىڭ «ازات قۇستار» اتتى كارتيناسى ىلىكتى. ءبىز ەڭبەگى جانعان رەجيسسەرگە جول بولسىن تىلەمەك بولىپ, تىلدەسكەن ەدىك. – مارعۇلان, بۇل ءسىزدىڭ تىرناقالدى تۋىندىڭىز ەمەس پە؟ ادەتتە, بايقاۋعا قاتى­سا­تىن كارتينالار پروكاتقا شىق­پايتىندىقتان, بىزگە قازىرگە «ازات قۇستاردى» كورۋدىڭ ءساتى تۇسپەدى. فيلم نە تۋرالى؟ – بۇل فيلم – ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسىنا قۇرىلعان, قازىرگى قوعامنىڭ رۋحاني جاعدايىن بىلدىرەتىن, ماڭگىلىك تۋرالى جانە ماڭگىلىك ادامگەرشىلىك پەن ءماڭ­گىلىك ادامزات تۋرالى ءوزىن­­­­دىك فيلوسوفيالىق ءاپسانا. ادام­داردىڭ ءبارى ايتەۋىر ءبىر عاجاپ­تى كۇتىپ جۇرگەنى. الايدا, تاڭعا­جا­يىپتار ءتۇرلى-ءتۇرلى بولىپ كەلەدى. ول جاقسى دا, جامان دا بولۋى مۇمكىن عوي. كەيدە سول ءۇشىن باسىمىزدى قاتەرگە تىگۋگە تۋرا كەلەدى. ءبىزدىڭ باستى كەيىپكەرىمىز دە ءومىر بويى ارمانداعان سول وزگەرىس ونىڭ تاعدىرىن مۇلدە باسقا ارناعا بۇرىپ اكەتەدى. سوندىقتان, ءاربىر كورەرمەن ءفيلمنىڭ وقيعاسىنان وزىنە كەرەك ساباق الار دەپ ءۇمىت­تە­نەمىز. – سولاي-اق بولسىن. دەگەنمەن, وسىنداي اسا بەدەلدى كينوفەستيۆالگە قازاقستان اتىنان قاتىسۋ باعى بۇيىرعان كارتينانىڭ تابىستىلىق سىرى نەدە؟ – مۇندا ەشبىر قۇپيا جوق. مەنىڭشە, ءفيلمنىڭ جولىن اشقان ونىڭ ساپالى دراماتۋرگيالىق ماتەريالى. جانرى جاعىنان فيلم – زاماناۋي كينەماتوگرافيانىڭ تىلىنە اينالعان, سيۋررەاليزم مەن ميستيكالىق ەلەمەنتتەرى بار پسيحولوگيالىق دراما. سون­داي-اق, بۇل جەردە جار­قى­راعان اكتەرلاردىڭ, ءتۇسىرۋ توبىن­دا­عى كاسىپقوي مامان­دار­دىڭ جۇ­مى­سىن جوققا شىعا­رۋ­عا بولماي­دى. كارتينانى ءتۇسىرۋ­گە ءوز ءىسى­نىڭ مايتالماندارى اتان­عان, حا­لىقارالىق جانە مەم­لە­­­كەت­تىك كينوفەستيۆالدەردىڭ ءجۇل­دە­گەر­لەرىن تارتتىق. باستى ءرول­دەرگە ديماش احيموۆ, ءادىل ەسەنبولاتوۆ, ارۋجان جازىلبەكوۆا, تولەپ­بەرگەن بايساقالوۆ سىندى ما­شىق­تانعان اكتەرلاردى شاقىردىق. قويۋشى رەجيسسەرى – اسقار وتەۋ­لين. سول سياقتى ستسەناري ۇستىندە ماعان ريفكات يبراگيموۆ وتە كوپ كومەكتەستى. – كەز كەلگەندى ەسىگىنەن سى­عا­لاتا بەرمەيتىن كانن كينو­فەس­تيۆالىنىڭ ىرىكتەۋ سىنىنا توتەپ بەرۋ وڭايعا تۇسپەگەن بولار؟ – ءيا, وڭاي ەمەس ەكەن. بىراق, بۇل تالاپتار ءبىزدى قايراپ, جىگەر­لەندىردى دەسەك تە بولادى. باستاپ­قىدا ءبىزدىڭ بۇل ءفيلمدى بەرلين كينوفەستيۆالىنە قاتىستىرساق دەگەن جوسپارىمىز بولعان. الايدا, لەنتانى مەرزىمىندە ءتۇسىرىپ ۇلگەرمەدىك. كارتينا اياقتال­عان­دا ءبىز «ازات قۇستاردى» جيىرما شاقتى كينوفەستيۆالگە ۇسى­نىپ كوردىك. باعىمىزعا وراي, كانن كينوفەستيۆالىنىڭ قازىلار القاسىنان جاۋاپ الدىق. بۇل بايقاۋدىڭ تالابى بويىنشا فيلم 15 مينۋتتان اسپاۋى قاجەت ەكەن. سونىمەن, بىزگە كارتينانىڭ تەڭ جارتىسىن قىسقارتۋعا تۋرا كەلدى. باستاپقىدا ەندى تۇگى قالمايتىن شىعار دەپ قورىققان ەدىم, كەرىسىنشە, فيلم ىرعاققا يە بولىپ, ايتارى جيناقتالىپ, جاقسارىپ شىعا كەلدى. – ەسەسىنە ەندى ءسىز كانن كي­نو­فەس­تيۆالىنىڭ جەڭىم­پاز­دارىن ما­راپاتتايتىن سالتاناتقا ءۇمىت­پەن اتتانىپ بارا جاتىرسىز عوي؟ – كينوفەستيۆالگە قالايدا قاتىسامىن دەپ كەسىپ ايتا المايمىن. ويتكەنى, قازىر ارىپتەسىم نۇرلان مۇحاتاەۆ ەكەۋمىز ءوزىمىزدىڭ جەكە قاراجاتىمىزعا كەزەكتى كينوجوبانى ءتۇسىرىپ جاتىرمىز. جيعان-تەرگەنىمىزدى سوعان جۇمساپ جاتقاندىقتان, جول قاراجاتىن قالتامىز كوتەرمەيتىن سياقتى. ارينە, الەمگە ايگىلى كينوفەس­تيۆالدە قازاقستان اتىنان قاتىسىپ جاتقان جۇمىسىمىزدى ساراپقا سالىپ جاتقان وقيعاعا ورتاقتاسقانعا نە جەتەدى؟ بىراق, قازىر مەملەكەتىمىزدىڭ قولداۋى مەن كومەگىنە عانا ءۇمىت ارتىپ وتىرمىز. – مارعۇلان, كينو تاقى­رى­بى­نا قالام تارتىپ جۇرسەك تە, ءسىز كينەماتوگرافياداعى توسىن رە­­جيسسەرسىز؟ كينوعا قالاي كەل­دى­ڭىز؟ – مەن بۇل الەمگە بيزنەستەن كەلدىم. قالاي دەسەك تە, ادامنىڭ بويىندا بار دۇنيە دەگەنىن ىستەتەدى ەكەن. مەن شىعارماشىلىق وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم. كىتاپتار مەن گازەتتەردىڭ ورتاسىندا تاربيە­لەندىم. اكەم جازۋشى ءارى جۋرنا­ليست لاتيفۋللا قاپاشەۆ مەنى ونەر مەن ادەبيەتكە باۋلىدى. قا­زاق كي­نوسىنىڭ مايتالمانى شاكەن اي­­­­مانوۆتىڭ فيلمدەرىن كورىپ وستىك. قانشا ىسكەرلىكپەن اينالىسىپ جۇرسەم دە, ۋاقىت وتە كەلە وسىنىڭ ءبارى مەنى ءبىر ازاتتىققا, جاڭالىققا, باتىلدىققا تارتا بەرگەن ەكەن. سوندىقتان, مەن ونەردەگى اۆانگاردتىق اعىم­دار­عا بەيىم ەكەنىمدى, سونىڭ ءىشىن­دە سيۋررەاليزمگە جاقىن ەكەنىم­دى بايقادىم. ماعان الەم­دىك كينەماتوگرافياداعى سيۋررەا­ليزم­نىڭ كورنەكتى وكىلدەرى لۋيس بۋنيۋەل, جان كوكتو, يان شۆان­كمايەر مەن دەۆيد لينچ ۇنايتىن, كەڭەستىك داۋىردەن اندرەي تاركوۆ­سكيدى دارالاعان بولار ەدىم. – بيزنەسكە قايتا ورالمايسىز, شىعارماشىلىق الەمدە قالاسىز با سوندا؟ – قازىر ەكى بىردەي كينوجوبا ۇستىندە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. كانن كينوفەستيۆالىنىڭ بايقاۋ كوميتەتى 128 ەلدەن كەلىپ تۇسكەن 3450 قىسقامەتراجدى كارتينانى ىرىكتەپ, «ازات قۇستاردىڭ» وسى سىننان وتكەنى بىزگە ايتارلىقتاي دەمەۋ بولىپ تۇر. – ساتتىلىك تىلەيمىز! اڭگىمەلەسكەن ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.