فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» جولداۋىن تالقىلاۋعا بايلانىستى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ» تۇجىرىمداماسى اياسىندا» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ قوعامدىق دامۋ باسقارماسى, «اشىق الەم» تالداۋ جانە بولجامداۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورىمەن بىرلەسىپ وتكىزگەن جيىندا ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى سەرىك سەيدۋمانوۆ: «پرەزيدەنتتىڭ ەل حالقىنا جولداۋى قازاقستاندىقتاردىڭ ومىرىندەگى قاراپايىم وقيعا, بيلىكتىڭ حالىق الدىنداعى كەزەكتى ەسەبى ەمەس, ەلىمىزدىڭ ساياسي رەفورماسىنداعى ماڭىزدى وقيعا» دەپ اتاپ ءوتتى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ەلىمىز قىسىلتاياڭ كەزەڭدە تۇر. وسى تۇرعىدان قاراستىرعاندا, پرەزيدەنت جولداۋى – جاڭا كونسترۋكتيۆتى ساياسي جوبالاۋعا جاسالعان ناقتى قادام. مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن عانا قوزعاپ قويماي, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ مازمۇندى بولۋىنا بايلانىستى جاڭا ساياسي مىندەتتەردى العا قويىپ وتىر.
«پرەزيدەنت ساياسي باسەكەلەستىكتى باسقارۋ پيراميداسىن – پرەزيدەنتتىك بيلىكتەن باستاۋعا شەشىم قابىلداپ, كەلەسى جىلى پارلامەنتتىك سايلاۋدا ناقتى ساياسي باسەكەلەستىكتى قالىپتاستىرۋدى, «مىقتى پرەزيدەنت – بەدەلدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قۋاتتى بيلىك ۇشتىگىن قالىپتاستىرۋ ءىس جۇزىندە بيلىككە لايىقتى ادامداردى تاڭداۋدىڭ مەريتوكراتيالىق قاعيداتىن جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. بۇعان دەيىن جەكەلەگەن ساياسي قۇزىرەتتىلىكتىڭ السىزدىگى مەن وليگوپوليالىعى, ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك دامۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشە الماۋى تۋرالى شاعىمدار قوعام تاراپىنان بىرنەشە رەت ايتىلدى. ەندى پرەزيدەنت بۇل ماسەلەنى Real Politik كەڭىستىگىنە, ياعني قۇزىرەتتەر, يدەيالار, جوبالار جارىسىنىڭ پراكتيكالىق باسەكەلەستىك الاڭىنا شىعارۋدى ۇسىنىپ وتىر. ساياسي مودەرنيزاتسيا پروتسەسى – بۇل «ويىن ەرەجەلەرىنىڭ» وزگەرۋى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ساياسي كەڭىستىكتىڭ بەلسەندىلىگى, بيلىكتىڭ ءتيىمدى كونفيگۋراتسياسى, حالىقتىڭ جوعارى ساپالى ساياسي مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ مۇمكىندىگى, بۇكىل قوعامدى ەل مۇددەسىنە سايكەس كەلەتىن سىندارلى وزگەرىستەرگە ىنتالاندىرۋ. بۇل تۇرعىدا پرەزيدەنت ۇسىنعان سايلاۋ تسيكلىنىڭ كەستەسىن وزگەرتۋ باستاماسى ەلىمىزدىڭ ساياسي ءومىردىڭ جاڭا ساپاسىنا كوشۋىنىڭ جارقىن كەزەڭى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. پرەزيدەنت ايتقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق باستامالار حالىقتىڭ تالابىن ەسكەرۋدەن تۋىنداپ وتىر», دەدى ءوز سوزىندە س.سەيدۋمانوۆ.
دوڭگەلەك ۇستەلدە الماتى قالاسى اكىمدىگىنىڭ قوعامدىق دامۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايبار تەمەنوۆ جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەر ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى ازاماتتاردىڭ كەمەلدەنۋى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ, ەلىمىزدىڭ جانە بولاشاق ۇرپاقتىڭ ءال-اۋقاتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. ول ساراپتامالىق وتىرىس ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا ارنالعان ديسكۋسسيالىق ءىس-شارالاردىڭ باستاماسى دەي كەلىپ, وتاندىق عالىمدار مەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بيلىك وكىلدەرىنىڭ وسى باعىتتاعى ىنتىماقتاستىعى بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا فورماتى داميتىندىعىن جەتكىزدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ساياسي ديالوگ مادەنيەتىن ساپالى جاڭارتۋعا, ەلىمىزدىڭ دامۋى جولىندا مازمۇندى باعدارلامالار مەن جوبالاردى ازىرلەۋگە ىقپال ەتەدى.
«ەلىمىزدىڭ مودەرنيزاتسياسىنا ارنالعان سالماقتى رەفورمالار جۇرگىزۋگە باعىتتالعان ماقسات-مىندەتتەرى كورىنىس تاپقان جولداۋدا قوعامدى تولعاندىرعان الەۋمەتتىك, گەوساياسي جاعدايداعى ماسەلەلەردىڭ شەشىمى ايتىلدى. جاڭا ەكونوميكالىق كۋرستا ۇلتتىق تابىستى ءادىل ءبولۋ, كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, دامىعان ەلدەرمەن ىقپالداستىق, كەدەن ءىسى, جەر ماسەلەسىنە قاتىستى تۇيتكىلدى جايتتاردى شەشۋدىڭ باعىت-باعدارى ايقىندالعان قۇجاتتىڭ جۇزەگە اسۋىندا ەلىمىز حالقىنىڭ بىرلىگى قاجەت», دەدى «اشىق الەم» قق پەرزيدەنتى ولجاس قاپتاعاەۆ.
جيىن مودەراتورى, ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايدار امرەباەۆ: «پرەزيدەنتىنىڭ ءداستۇرلى جولداۋى ەلدىڭ دامۋىنا ارنالعان ساياسي-ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ باسىمدىقتارىن بەلگىلەيدى. بۇگىندە جاھاندىق وزگەرىستەر قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋى تاۋەكەلدەر مەن قاتەرلەردىڭ كەزەڭىندە تۇرعاندىعىن كورسەتەدى. جاسىرىن دا, اشىق ءجۇرىپ جاتقان سىرتقى جانە ىشكى قاۋىپتەردىڭ كورىنىسى جەدەل قيمىل مەن قولدانىستاعى زاڭ مەن جالپى ادامزاتتىق قاعيدالار شەڭبەرىندە ارەكەتتەسۋدى قاجەت ەتەدى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋى ءىس-قيمىلداردىڭ باستاپقى جانە ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاما رەتىندە ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزعا يە», دەپ اتاپ ءوتتى.
ساراپتامالىق ديالوگ بارىسىندا ساياسي عىلىمدار دوكتورى ءادىل ءجۇسىنوۆ, پروفەسسور رۇستەم قادىرجانوۆ, PhD نۇركەن ايتىمبەتوۆ, تاعى دا باسقا عالىمدار شەتەلدىك تاجىريبەنىڭ وزىق ۇلگىلەرىنەن مىسالدار كەلتىرىپ, ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋعا بايلانىستى عىلىمي ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى. ساراپشىلار جالپى ساياسي پروتسەستى كاسىبي تالداۋدى جالعاستىرۋ ءۇشىن وسىنداي فورماتتاعى بارلىق جوسپارلى كەزدەسۋلەر قولجەتىمدى ءارى تۇراقتى پىكىرتالاس الاڭىنا اينالۋى قاجەتتىگىن ايتتى.
الماتى