«بۇگىن ماعان ءسابيرا اپام مۇڭ شاقتى. فرۋنزە (بىشكەك شاھارى) ساپارىنان كوڭىلسىز ورالىپتى. ءجۇزى سىنىق, وڭىندە مۇڭ. قازبالاپ سۇراۋعا باتىلىم بارمادى, ءوزى ءسابي مىنەزدى, بوساپ تۇر. ەشتەڭەدەن ەسەسىن جىبەرمەيتىن ايباتى كۇشتى, ايبىندى كىسى نەدەن توسىلدى ەكەن؟..»
ۇستازىمىز, بەلگىلى تەاتر سىنشىسى اشىربەك سىعايدىڭ كوڭىل كۇندەلىگىندە وسىلاي دەپ تاڭبالانىپتى سول ءبىر كۇن. پەندە بىتكەننىڭ قىزىعۋشىلىعىن قويساڭشى, سىنشى كىتابىنان وسى جولداردى وقىعاننان-اق, اڭىز اكتريسانىڭ كوڭىلىنە كىربىڭ سالعان جايتتىڭ ءمان-جايىن بىلگىمىز كەلگەن. تالاي مارتە وقتالعانىمىزبەن, جازباسىنىڭ سىرىن سۇراۋعا باتىلىمىز بارىڭقىراماي ۇزاعىراق ءجۇرىپ تە قالدىق. ونىمىزدى اشىربەك اعانىڭ ءوزى دە سەزدى-اۋ, تۇڭعىش كاسىبي قازاق تەاتر تاريحى تاقىرىپ وزەگىنە اينالعان ءدارىس ۇستىندە اڭگىمەلەپ بەرىپ, كوڭىلدەگى كوپ جۇمباقتىڭ شەشىمىن تاۋىپ بەرگەن.
«ساحنادا انالار بەينەسىنىڭ تۇتاس گالەرەياسىن جاساسا دا ءسابيرا مايقانوۆانى حالقى ەڭ اۋەلى ش.ايتماتوۆتىڭ «انا – جەر-انا» قويىلىمىنداعى تولعاناي ءرولى ارقىلى تانىپ, سول ارقىلى قابىلدادى عوي. تولعاناي – ءسابيرا اپامىزدىڭ تەاترداعى تولقۇجاتى دەسە دە بولعانداي. كەيىنىرەك بۇل ءرولدى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆ جاس ەرەكشەلىگىنە قاراماستان ءفاريدا شارىپوۆاعا سەنىپ تاپسىردى. الىپ ءرولدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنەن قورقاقتاپ باس تارتقان اكتريسانىڭ قارسىلىعىن ەلەمەدى دە. دەگەنىنەن قايتپادى. وسىلايشا, تولعاناي ءرولىن ەكىنشى قۇرامدا ءفاريدا ءشارىپوۆا وينادى. تالانتتىڭ اتى تالانت ەمەس پە, ەكى اكتريسانىڭ تولعانايدى ساراپتاۋى ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامادى, ارقايسىسى وزىنشە تولعاندى. كورەرمەن رەتىندە بىزگە ەكى ساحناگەردى دە تاماشالاۋ قىزىق بولاتىن. بىردە م.اۋەزوۆ تەاترى سول كەزدەگى فرۋنزە, بۇگىنگى بىشكەك شاھارىنا اتاۋلى كۇن قارساڭىندا ونەر ساپارىمەن باراتىن بولىپ, قىرعىز ەلىنە تەاتر تارتۋى رەتىندە «انا – جەر-انا» قويىلىمىن كورسەتۋگە دايىندالدى. ءسابيرا اپامىز رولگە ەرەكشە ەنىپ, كوڭىلى ورەكپىپ قىرعىز كورەرمەندەرىمەن قاۋىشار ءساتتى تاعاتسىزدانا كۇتتى. الايدا قويىلىم كورسەتىلۋگە ساناۋلى ساتتەر قالعاندا سپەكتاكل اۆتورى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ قالاۋىمەن تولعانايدى ءفاريدا ءشارىپوۆا وينايتىن بولىپ شەشىلدى. مۇنداي توسىن جاعدايدى كۇتپەگەن اكتريسانىڭ نازىك جانى الەمتاپىرىق كۇيگە ءتۇسىپ, ءبىر-اق ساتتە ەڭسەسى ەزىلدى. جۇگىن جيناپ الىپ الماتىعا كەتتى دە قالدى. ساپاردان ءجۇزى سىنىق ورالعان اكتريسا كەلە اۋىرىپ قالدى, سودان وڭالمادى. سىرتتاي ادۋىندى كورىنگەن ساحناگەردىڭ سونداعى جانىنىڭ نازىكتىگى, ءار رولىنە بارىن بەرىپ دايىندالاتىندىعى عوي, جانى جارالانىپ كوپكە دەيىن بۇل كۇيدەن ايىعا المادى. قازىر ونەرگە ءدال سول ءسابيرا اپامداي جان-تانىمەن بەرىلىپ, رولىنە تۇتاس بولمىسىمەن ەنىپ كەتەتىن اكتريسا بار ما ەكەن دەپ ويلايمىن كەيدە. ويلايمىن دا, كۇمىلجيمىن. ويتكەنى ونەردىڭ باعاسىن بۇگىنگى ارتىستەردىڭ باعالاۋى باسقاشا. اكتەرلىكتى نانىن تاۋىپ جۇرگەن جۇمىسى رەتىندە عانا قابىلدايدى كوپشىلىگى, سوندىقتان دا ويىندارى قۇرعاق. ءرول بار, بەينە جوق. ال ءسابيرا سىندى ساف تالانتتار ساحنادا ءوزى قينالاتىن, بىراق كورەرمەنىن دەمالدىراتىن» دەپ اڭگىمەسىن مۇڭايا اياقتاپ ەدى سىنشى.
اكتريسانىڭ كۇللى بولمىسىنا, تالانت تابيعاتىنا سىنشىنىڭ جوعارىدا بەرگەن باعاسى تولىق تارازى بولاتىنداي. شىنىمەن دە, ءسابيرا مايقانوۆانىڭ ساحنادا تۋدىرعان كەسەك رولدەرى – بۇگىندە انالار بەينەسىنىڭ ەتالونىنداي قابىلدانادى, باعالانادى. از-ماز تاريحقا شەگىنىس جاساپ كورسەك, م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنداعى انالار بەينەسى جايلى ءسوز بولعاندا, ايتۋلى ءتىزىمنىڭ كوشىن قازاق ساحنا ونەرىنىڭ شەبەرى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءسابيرا مايقانوۆا باستايدى. ويىمىزدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ءسابيرا مايقانوۆانىڭ ونەردەگى ءىزباسارى ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ: «قاللەكي – قازاق تەاترىنىڭ اكەسى بولسا, ءسابيرا – ءبىزدىڭ تەاترلارىمىزدىڭ اناسى» دەگەن پىكىرى بەكىتە تۇسەدى.
تەاتردىڭ اناسى اتانعان تالانتتى تۇلعا تالايدى تامسانتقان تولعانايىمەن-اق ونەرگە قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتىپ كەتتى. بۇل تۋراسىندا اشىربەك سىعايدىڭ «وي تورىندە – تەاتر» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگىندە بىلاي دەپ جازىلىپتى: «الىمدى ساحناگەردىڭ قاي قاپتالىنان كوز سالساڭىز دا وركەشتى بەينەلەر لەگى, قۇدىرەتتى كەسەك كەيىپكەرلەر توبى جادىڭىزعا ورالىپ, ءدال ءبىر ەجەلگى ەرتەگىلەر ەلىنەن قۋانا قول بۇلعاپ تۇرعان ەسكى تانىستارىڭداي جىلى ۇشىرار ەدى. ۇلتى, رۋحى, ءتۇر-ءتۇسى, تۇرمىس-سالتى, مىنەز-قۇلقى ارقيلى ايەلدەر كەسكىنى, وزدەرى شىققان ءتۇپ-تامىرلارىن تۋعان ءتول توپىراقتارىنان ناق ءبىر قازاقتىڭ ۇلى قىزى, ۇلتىمىزدىڭ ورەلى ونەرپازى ءسابيرا ارقىلى عانا تاپقانداي. كوبىنشە, كوپكە تانىمال بوياۋلارى قالىڭىراق بەلەڭ الىپ جاتاتىن ساتتەردە, ەسىل ساكەڭ ۇرپاعىن ايالاپ اھ ۇرعان انالاردى تولعاپ ءبىر كەتكەندە, بەينە ءبىر بوتاسىن ىزدەپ بوزداعان ارۋاناداي اڭىرار ەدى. ۇلجان, زەينەپ, تولعاناي, ماقپال, ساليحا, ءمورجان, كەساريا, ليۋسي, تحان, ەۆدوكيا يۆانوۆنا... ساناي بەرسەڭ, ۇزىن ءتىزىم جالعاسا بەرمەك, ۇلاسا تۇسپەك. گاپ – ۇلى اكتريسانىڭ ءومىر مەكتەبىنەن ورنەك, ونەگە تابۋىندا. ونىڭ تابيعي دارىنى ەن دالانىڭ, سايىن ساحارانىڭ ەركە سامالىن ەسكە تۇسىرەر ەدى. جان دارحاندىعى, تالانت مولدىعى, مىنەز كەڭدىگى تۇلا بويىندا «ايعاي سالىپ», ايعايلاپ ەمەس-اۋ, ءۇنسىز «شىڭعىرىپ» جاتار ەدى. ءسابيرا مايقانقىزى ونەرىنىڭ دە وزگەدەن ەرەكشەلىگى وسىندا».
راسىمەن دە, ول كەزدەگىدەي ەمەس, وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە ساحنانىڭ سالماعىن ءدال ءسابيرا مايقانوۆالار سىندى باعالاپ, ءار قويىلىم سايىن كەيىپكەرىن وبەكتەي ايالايتىندار سيرەك. كەيدە ەرتەرەك كەلىپ تەاتردىڭ قىزمەتتىك كىرەبەرىسىندە تۇرىپ باقىلايتىن بولساڭ, سپەكتاكل باستالۋعا جارتى ساعاتتان از ۋاقىت قالعاندا ادىمىن اسىعا باسىپ, ەنتىگە ەسىككە ەنىپ كەلە جاتقان ارتىستەردى كورىپ وسىنداي ويعا ەرىكسىز بەكىنە تۇسەسىڭ. ونى ايتاسىز, سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ كەيبىر تەاترلارىندا ءتول ترۋپپاسىنىڭ جۇمىسىن تەجەپ قويىپ, ەلگە ەسىمى تانىلعان اكتەرلەردى ارنايى شاقىرتىپ, ءرول ويناتاتىن دا ونەر ءۇشىن اسىرە ۇرەيلى ۇردىستەر پايدا بولا باستادى. ۇشاقتان تۇسە سالىپ, ساناۋلى مينۋتتا كۇردەلى رولگە ەش قينالماستان كىرىگىپ كەتە بەرەتىن «قاھارمان اكتەرلەردىڭ» دە كوزسىز ەرلىگى تاڭىرقاتۋدان جالىعار ەمەس. ونداي تاجىريبە بۇرىننان-اق تەاتر تاريحىندا بار دەۋىڭىز دە مۇمكىن. الايدا ءبىر قويىلىم ەمەس, تۇتاس رەپەرتۋاردى جان-جاقتان شاقىرىلعان اكتەرلەردىڭ انسامبلىنە قۇرۋ – ونەردى, تەاتردىڭ ءتول تاريحىن قۇردىمعا جىبەرۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى ەكەنىن ۋاقىتىندا ۇعىنعان دا ءجون-اۋ. ويتكەنى بۇل دا – ءبىر, قىستىگۇنى مۇزدى تىرەك ەتىپ الىپ, جاس شىعا كەلە جىلىمىقتان قورقىپ جايسىز كۇيگە تۇسكەن دە – ءبىر.
ارينە, «ايشىلىق الىس جولداردان جىلدام حابار العىزعان» بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا جەدەلدىلىك جاڭالىق بولماۋى كەرەك. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە ءبىزدىڭ ءسوز زاماننان ارتتا قالۋشىلىق بوپ تا كورىنىپ قالۋى بەك مۇمكىن. الايدا اسىعىستىقتى كوتەرە المايتىن دا كىرپياز سالالار بارىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. سونىڭ ءبىرى – ونەر, كيەلى ساحنا. ساحناعا سالعىرت قاراپ, سۋرەتكەرلىك بيىككە كوتەرىلگەن ساحناگەر سيرەك سەبەبى. ونداي ساتتە ۇستازىمىز ايتىپ بەرگەن وسى ءبىر اڭگىمە ەرىكسىز ويعا ورالادى.