الەمدىك دودادا دا بارىمدى سالامىن – دەيدى دزيۋدودان ازيا چەمپيونى دانيار شامشاەۆ

– دانيار, ازيا چەمپيوناتىندا ەل نامىسىن قورعايتىن دزيۋدوشىلار­دىڭ تىزىمىنەن سەنىڭ اتى-ءجونىڭدى كە­زىك­­تىرگەندە تاڭدانىسىمىزدى جاسىرا الما­­عانىمىز راس. سەبەبى ءبىر توپ ساقا سپورتشى جۇلقىنىپ تۇرعاندا, ءدال وسىن­داي جاۋاپتى جارىسقا ەسىمى كوپ­شىلىككە بەيمالىم بالۋاندى قوسادى دەپ ەش ويلامادىق. سەن ءۇشىن دە بۇل توسىن شەشىم بولدى ما؟

– بالكىم, قالىڭ بۇقارا مەنى ءجىتى تانىمايتىن شىعار. بىراق سپورتتىڭ توڭىرەگىندە جۇرگەندەر وسىنداي بالۋان­نىڭ بارىن بىلۋگە ءتيىس. نەگىزى مەن بۇعان دەيىن دە ءبىراز بەلەستى باعىندىردىم. اۋەلى جاسوسپىرىمدەر, ودان كەيىن جاستار اراسىندا ازيا چەمپيونى اتاندىم. تمد ويىندارىندا قولا مەدالدى موينىما ءىلدىم. باسقا دا بىرقاتار حالىقارالىق دودادا جۇلدە الدىم. 2020 جىلى العاش رەت ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلىپ, اقتاۋدا وتكەن قازاقستان چەمپيوناتىندا توپ جاردىم. وسى جارىستىڭ جارتىلاي فينا­لىندا عۇمار قىرعىزباەۆتى قاپى قال­دىرسام, اقتىق سىندا عۇسمان قىرعىز­باەۆتى ۇتتىم. 2021 جىلى ورالدا وتكەن ەل بىرىنشىلىگىنىڭ فينالىندا جانساي سماعۇلوۆقا ەسە جىبەرىپ, كۇمىس مەدالدى يەلەندىم.

– بۇل ەسىمدەردىڭ بارلىعى دا سپورت­سۇيەر قاۋىمعا جاقسى تانىس. وسىن­داي مىقتىلاردىڭ ءبىرازىن جولىڭنان ىعىستىرىپ, بىرازىمەن تەڭ دارەجەدە ايقاسساڭ, سەن دە وسال بولماعانىڭ عوي. ولاي بولسا, ۇلتتىق قۇراما باپ­كەرلەرى سارى قۇرلىقتىڭ باس دوداسىنا ءوزىڭدى بەكەر قوسپاعان ەكەن...

– العاشىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا شاقىرتۋ الىپ, ءبىراز سۇزگىدەن وتتىك. ال اتالعان جارىسقا قاتىساتىنىم تەك سوڭعى ساتتە عانا بەلگىلى بولدى.

– ازيا چەمپيوناتى اياقتالعان بەتتە سەن تۋرالى ءبىراز ماعلۇمات جينا­دىق. بايقاپ قاراساق, بىرنەشە رەت ەرەسەكتەر اراسىنداعى گراند سلەم مەن گران-پري تۋرنيرلەرىنە دە قاتى­سىپ­سىڭ. بىراق جولىڭ بولماعان ەكەن. سول سايىستارداعى ساتسىزدىكتەر جىگەرىڭدى جاسىتقان جوق پا؟

– ءيا, ونىڭىز راس. ۇلتتىق قۇراما ساپىندا تەل-اۆيۆ, تبيليسي, قازان, انتاليا جانە بۋداپەشتتەگى تۋرنيرلەردە باق سىنادىم. بۇل جارىستىڭ بار­لىعىندا ۇتىلدىم. بىراق ساعىم سىن­عان جوق. سەبەبى ەرەسەكتەر دۋىنا ەندى عانا قوسىلعان بالۋانداردىڭ دەنى ونداي جاعدايدى باسىنان وتكەرگەن. كەرىسىنشە, ءار ساتسىزدىكتەن ساباق الىپ, ءتيىستى قورى­تىندى شىعارۋعا تىرىستىم. ءار جارىس اياقتالعان بەتتە باپكەرلەرىممەن بىرگە بەينەتاسپانى كەرى اينالدىرىپ, قانداي قاتەلىكتەر جىبەرگەنىمدى جانە كەمشىن تۇسكەن تۇستارىمدى سارالادىم.

– نۇر-سۇلتاندا ءتورت كەزدەسۋ وتكى­زىپ, بارلىق باسەكەنى مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتادىڭ. قازىرگى كەزدە بارلىق باق وكىل­ى 18 جاستاعى ورەنگە ازيا چەم­پيونى اتانۋ ءۇشىن 148 سەكۋند جەتكى­لىك­تى بولدى دەپ جارىسا جازىپ جاتىر. ءوزىڭ دە قاتتى قۋانىپ وتىرعان شىعارسىڭ؟

– ارينە, ونداي جاعداي ءاربىر ادامدى جىگەرلەندىرەتىنى راس. مەنىڭ دە قۋانى­شىمدا شەك جوق.

– بارلىق باسەكەنى ءبىر عانا تاسىلمەن ۇتىپ شىققان سەكىلدىسىڭ...

– ۇندىستاندىق سۋرەش سينگح نينگ­حوۋجام (42 سەكۋند), تاجىكستاندىق بەحرۋز كوجازوجدا (42 سەكۋند) جانە وزبەكستاندىق مۋراتجون يۋلداشەۆتى (31 سەكۋند) «زاتسەپپەن» ۇتتىم. ال قىر­عىزستاندىق شىڭعىسحان ساعىناليەۆتى (34 سەكۋند) «سكرۋتكاعا» سالدىم.

– وسى بالۋاندارمەن بۇرىن دا كەزدەسىپ پە ەدىڭ؟

– بىلتىر اقتاۋدا وتكەن ازيا كۋبوگىندا يۋلداشەۆقا ۆازاري ادىسىمەن ەسە جىبەرگەن ەدىم. بۇل جولى دا فينالدا جولىمىز ءتۇيىستى. بۇل جولى جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن ساناۋلى سەكۋندتار جەتكىلىكتى بولدى.

– ارالاس كوماندالىق سايىس­تىڭ العاشقى اينالىمىندا قازاق­ستانننىڭ دزيۋدوشىلارى جاپونيا قۇراماسىمەن كەزدەستى. سول باسەكەدە سەن ريۋدزيۋ ناگايامامەن ەكى رەت كۇش سىناستىڭ. ءبىرىنشى رەت جەڭگەن ەدىڭ, ەكىنشىسىندە ەسە جىبەردىڭ. نەگە؟

– اسا جەڭىل سالماقتا ونەر كورسە­تىپ جۇرگەن ناگايامانىڭ الەم چەمپيونا­تىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى, كوپ­تەگەن اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستىڭ جەڭىمپازى دەگەن اتاقتارى بار. ول – وتە جىلدام ءارى ەپتى بالۋان. العاش رەت كەزدەسكەندە ونىڭ قاشا ءجۇرىپ ۇرىس سالعانىن وزدەرىڭىز دە كوردىڭىزدەر. ءريۋدزيۋدى ۇستاپ الىپ, ءادىس جاساۋدىڭ ءوزى ماعان وڭايعا سوقپادى. ايتەۋىر, قاقپانىما تۇسىرگەننەن كەيىن قوس جاۋىرىنىمەن جەرگە قادادىم. وكىنىشكە قاراي, سول بەلدەسۋدە يىعىمدى اۋىرتىپ الدىم. ەكى كوماندا اراسىنداعى ايقاس تەڭ ەسەپپەن اياقتالعاننان كەيىن جەرەبە تارتۋ ءراسىمى ءوتتى. جەرەبەگە ساي ەكەۋىمىزدىڭ جولىمىز قايتا ءتۇيىستى. بىراق بۇل جولى العان جاراقاتىم كەڭىنەن كوسىلۋىمە مۇمكىندىك بەرمەدى.

– قالاي بولعاندا دا, حالىق ساعان ءدان ريزا. ويتكەنى جەرلەستەرىمىزدىڭ اراسىنان قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانىن شىرقاتۋعا جالعىز سەنىڭ عانا كۇش-جىگەرىڭ جەتتى. وسىلايشا, 18 جاسىڭدا ازيا چەمپيونى اتانىپ وتىرسىڭ. قازىر قانداي سەزىمدەسىڭ؟

– قۋانىشىم ءالى دە باسىلار ەمەس. ءوز ەلىمدە, ءوز جەرىمدە, ءوز جانكۇيەرلەرىمنىڭ كوز الدىندا جارقىن جەڭىسكە قول جەت­كىزە العانىما شاتتانىپ وتىرمىن. سو­نى­مەن قاتار بۇل جەڭىس ماعان ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن دە جان-تانىممەن سەزىنەمىن. ەندى ماماندار مەن جانكۇيەرلەردىڭ ءار قادامىمدى ءجىتى قاداعالايتىنى انىق. سول سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن ماعان ەندى بۇرىنعىدان دا كوپ ەڭبەكتەنۋ قاجەت.

– بيىل كۇزدە وزبەكستاننىڭ باس شاھارىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ جالاۋى جەلبىرەيدى. تاشكەنتتىڭ تو­رىن­دە دە اتوي سالۋدى ارماندايتىن شىعارسىڭ؟

– نۇر-سۇلتانداعى جارىس مەنىڭ ءوز-وزىمە دەگەن سەنىمىمدى كۇشەيتتى. شىن ­نيەتتەنسەم, قولىمنان كوپ نارسە كەلەتىنىن ءتۇسىندىم. سول سەبەپتى الەم­دىك دودادا دا بارىمدى سالىپ, قازاق ەلىن قۋانتۋدى كوزدەيمىن.

– ءوزىڭ جانە وتباسىڭ جايلى ءبىراز ماعلۇمات بەرە كەتسەڭ. دزيۋدو كۇرە­سىن تاڭداۋىڭا نە تۇرتكى بولدى؟ قاي جەردە جاتتىقتىڭ؟ كىمدەردەن ءتالىم-تاربيە الدىڭ؟

– مەن 2004 جىلدىڭ 3 تامىزىندا الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. ياعني ازيا چەمپيوناتىنىڭ ءدال قارسا­ڭىندا تۋعان كۇنىمدى اتاپ ءوتتىم. اكەم سەرىك پەن انام ايتكۇل – شاعىن عانا جەكە كاسىبى بار قاراپايىم جاندار. الدىم­دا اعام بار, مەنەن كەيىن ءىنىم مەن قارىنداسىم ءوسىپ كەلەدى. اعام المات مەنەن بەس جاس ۇلكەن. ول دا كەزىندە دزيۋدومەن شۇعىلداندى. بىراق جاراقاتىنا بايلانىستى ۇلكەن سپورتتان ەرتەرەك قول ءۇزىپ كەتتى. الماتقا ەلىكتەپ مەن دە سپورتتىڭ وسى ءتۇرىن تاڭدادىم. العاشقى باپكەرىم – مەدەت ەسبولاەۆ. دزيۋدونىڭ الىپپەسىن سول كىسىدەن ۇيرەندىم. سودان كەيىن الماتىداعى رەسپۋبليكالىق سپورت كوللەدجىندە شەبەرلىگىمدى شىڭدادىم. قازىرگى كەزدە تاراز قالاسىندا راقىمجان قوجاتاەۆ پەن عالىمجان جىلكەلديەۆتىڭ قول استىندا جاتتىعامىن.

– اڭگىمەڭە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

عالىم سۇلەيمەن,

«Egemen Qazaqstan»