ەپيدەميالىق احۋالعا بەيجاي قاراماۋ كەرەك

ەلوردادان باسقا وڭىرلەردەگى احۋال تۇراقتى

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عي­نيات ءوز بايانداماسىندا الەمدە كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ ءوسۋى جالعاسىپ جاتقانىن جانە زەرتتەلگەن ۇلگىلەردىڭ 95%-ىن قۇرايتىن «وميك­رون» شتامى باسىم نۇسقا بولىپ قالىپ وتىر­عانىن اتاپ ءوتتى. 20 ماۋسىمنان باستاپ رەسپۋبليكا بويىنشا كۆي-مەن سىرقات­تانۋشىلىق ارتا باستادى. سوڭعى ەكى اپ­تادا اۋىرعان ادامدار سانى 3,2 ەسەگە ءوستى – 10 714-تەن 34 550 جاعدايعا دەيىن. ءمي­نيستردىڭ ايتۋىنشا, اۋىرعان ادامداردىڭ 80%-ى ەگىلمەگەن ادامدار نەمەسە 6 اي بۇرىن ەگىلگەن ادامدار ەكەنىن ەسكەرسەك, ۋاقتىلى كۆي-گە قارسى رەۆاكتسينالاۋمەن قامتۋ قاجەت ەكەنىن كورسەتەدى. بۇگىندە رەۆاكتسينالاۋدى 5 ملن-نان استام ادام الدى, بۇل ءتيىستى كونتينگەنتتىڭ 68%-ىن قۇرايدى.

رەسمي ستاتيستيكاعا سايكەس ەلىمىزدە پاندەميا باستالعاننان بەرى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن 1 ملن 400 مىڭنان استام ادام اۋىرىپ, اۋرۋدىڭ 5 تولقىنى بولدى. 20 ماۋسىمنان باستاپ رەسپۋبليكا بويىنشا كۆي-مەن سىرقاتتانۋ ارتا باستادى. «سوڭ­عى ەكى اپتادا اۋىرعان ادامداردىڭ سانى 3,2 ەسەگە ءوستى. وتكەن تاۋلىكتە كۆي-ءدىڭ وڭ نا­تيجەسىمەن 2 021 جاعداي, كۆي-ءدىڭ تەرىس ناتي­جەسىمەن 1 جاعداي تىركەلدى, ءولىم-ءجىتىم تىر­كەلگەن جوق», دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.

ەپيدەميالىق جاعدايدى باعالاۋ ءۇشىن وميكرون نۇسقاسىنىڭ سيپاتتارىن, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە جۇكتەمەنى جانە سالانىڭ دايىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى 2022 جىلعى 15 شىلدەدەن باستاپ سىرقات­تا­نۋشىلىق كورسەتكىشىن 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققانداعى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ كور­سەتكىشىنە اۋىستىرا وتىرىپ, اعىمداعى ماتريتسانى وزەكتەندىردى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, باعالاۋ ماتريتساسىنا سايكەس نۇر-سۇلتان قالاسى – سارى ايماقتا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە قالعان وڭىرلەر جاسىل ايماقتا تۇر.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىمەن سىرقاتتانۋدىڭ ءوسۋى ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىنان باستاپ تىركەلۋدە, اۋرۋدىڭ ەڭ كوپ ءوسۋى ەلىمىزدىڭ 6 وڭىرىندە بايقالادى, وندا سوڭعى ەكى اپتادا سىرقاتتانۋشىلىق 5 ەسە جانە ودان جوعارى ءوستى, ونىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا – 8,2 ەسە, باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 6,7 ەسە, قاراعاندى وبلىسىندا – 6,4 ەسە, پاۆلودار وبلىسىندا – 6,3 ەسە, اقمولا وبلىسىندا – 6,1 ەسە, قوستاناي وبلىسىندا – 5 ەسە كوتەرىلىپ وتىر.

اجار عينياتتىڭ ايتۋىنشا, سىر­قات­تانۋ 3-تەن 5 ەسەگە دەيىن وسكەن وڭىرلەردىڭ ەكىنشى توبىنا رەسپۋبليكانىڭ 5 ءوڭىرى ەندى. سىرقاتتانۋدىڭ 3 ەسەگە دەيىن ءوسۋى ەلىمىزدىڭ 6 وڭىرىندە بايقالادى. سوڭعى اپتادا الماتى قالاسىندا كۆي بويىن­شا ەپيدەميالىق احۋال تۇراقتاندى. «بۇ­كىل الەمدەگىدەي وميكرون ۆا.5 شتا­مى­نىڭ نۇسقاسى تۋدىرعان COVID-19-دىڭ كەزەكتى تولقىنى وسى جىلعى شىلدەدە ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن گەنەتيكالىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا زەرتتەلگەن ۇلگىلەردىڭ 70%-دا انىقتالدى. بۇل نۇسقا جو­عارى جۇقپالىعىمەن سيپاتتالادى جانە دەلتا نۇسقاسىمەن سالىستىرعاندا اۋرۋ الدە­قايدا جەڭىل وتەدى. بۇل ناۋقاستاردىڭ 94%-دان استامى امبۋلاتوريالىق جاع­دايدا ەمدەلەتىنىمەن دە راستالىپ وتىر», دەدى ا.عينيات.

ستاتسيونارلىق ەم قابىلدايتىن پا­تسيەنتتەردى تالداۋ كەزىندە 36%-ى 18 جاسقا دەيىنگى بالالار, 64%-ى ەرەسەكتەر ەكەنى, ال اۋىرعان بارلىق ادامداردىڭ 52%-دا قوسالقى سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ەكەنى انىقتالدى. «وتكەن جىلمەن سا­لىستىرعاندا كۆي-گە كۇدىكتى جەدەل مەدي­تسينالىق كومەككە شاقىرۋلار سانى 3,7 ەسەگە ازايعانىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. بۇل كورسەتكىش تە اۋرۋدىڭ جەڭىل تۇردە ءوتىپ جاتقانىن ايقىندايدى», دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.

بۇگىندە ينفەكتسيالىق توسەكتىك ورىن­مەن قامتۋ 30%-دى نەمەسە ناۋقاستار سانى 1 500, رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىنمەن قامتۋ 7%-دى نەمەسە ناۋقاستار سانى 47-ءنى قۇرايدى. ۆەدومستۆو باسشىسى توسەكتىك ورىن قورىنىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ ونلاين رەجىمدە جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. «توسەكتىك ورىنمەن قامتىلۋدى قاداعالاۋ ءۇشىن ينتەراكتيۆتى كارتا ونلاين رەجىمدە وڭىرلەر بويىنشا مەدي­تسي­نالىق ۇيىمدار دەڭگەيىنە دەيىن احۋالدى باعالاۋعا جانە جەدەل دەن قويۋ شارالا­رىن قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل اكىم­دىكتەرگە, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ باسقار­ما­­لار­ىنا قولجە­تيىمدى جانە كۇندەلىكتى شەشىم قابىلداۋعا ىڭعايلى», دەدى ا.عينيات.

شەكتەۋ شارالارى ينفەكتسيانى وقشاۋلاۋعا باعىتتالادى

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ جانە تۇراقتى نەگىزدە ۋاقتىلى ەپيدەمياعا قارسى شارالار قابىلداۋ ماقساتىندا وڭىرلەرمەن احۋالدى باعالاۋ بويىنشا شتابتار وتكىزىپ, جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى قابىلداۋدا. سونىمەن قاتار حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ ماقساتىندا بريفينگتەر, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, ونىڭ ىشىندە مەديتسينا سالاسىنداعى جەتەكشى ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋلەر دە وتكىزىلەدى. «كۆي مەديتسينالىق ۇيىم­داردىڭ دايىندىعى تۇراقتى نەگىزدە قام­تاماسىز ەتىلۋدە, بۇگىندە 189 مەديتسينالىق ۇيىمدا 5 مىڭنان استام كوۆيدتىك توسەكتىك ورىن, 620 رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىن, رەزەرۆتە 20 مىڭنان استام توسەكتىك ورىن بار. بمسك دەڭگەيىندە 5 700 ۇيىم جانە 2 400-گە جۋىق كوشپەلى ءموبيلدى بريگادا, ونىڭ 1 مىڭنان استامى اۋىلدا مەدي­­تسي­نالىق كومەك كورسەتۋدە. رەزەرۆتە 1 610 ءمو­بيلدى بريگادا بار», دەپ اتاپ ءوتتى مي­نيستر.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ حابار­لاۋ­ىن­شا, اۋىرعان ادامداردىڭ 80%-ى ەگىلمەگەن ادامدار نەمەسە 6 اي بۇرىن ەگىلگەن ادامدار ەكەنىن ەسكەرسەك, ۋاقتىلى كۆي-عا قار­سى رەۆاكتسينالاۋمەن قامتۋ قاجەت ەكە­نىن كورسەتەدى.

ا.عينيات رەسپۋبليكادا رەۆاكتسينالاۋ ودان ءارى جالعاسىپ جاتقانىن ايتتى. بۇ­گىندە رەۆاكتسينالاۋدى 5 ملن-نان استام ادام الدى, بۇل ءتيىستى كونتينگەنتتىڭ 68%-ىن قۇرايدى.

سونىمەن قاتار كوروناۆيرۋس ينفەك­تسياسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى, ەپي­دە­ميالىق جاعدايدى باعالاۋ ماتريتسا­سىنىڭ وزەكتەنۋىن ەسكەرە وتىرىپ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ايماقتار بويىن­شا شەكتەۋ شارالارىن قايتا قارادى جانە بۇل شارالاردى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا ماقۇلدادى. ماسەلەن, جاسىل جانە سارى ايماقتاردا شەكتەۋ شارالارى بيزنەس وبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن شەكتەمەي, ينفەكتسيا كوزىن وقشاۋلاۋعا باعىتتالعان. ياعني وبەكتىلەردە سانيتارلىق-دەزين­فەك­تسيالىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋ, قوعامدىق ورىنداردا, قوعامدىق كولىكتە مەديتسينالىق ماسكا تاعۋ ۇسىنىلادى. قىزىل ايماقتا شەكتەۋ شارالارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ جۇكتەمەسىنە بايلانىستى ەكى كەزەڭمەن قابىلدانادى. ءبىرىنشى كەزەڭدە – R>1 بولعاندا جانە 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ كورسەتكىشى 25,0-دەن 50,0-گە دەيىن بولعان كەزدە: بيزنەس شەكتەۋسىز جۇمىس ىستەيدى, جابىق ءۇي-جايلاردا, كولىكتىڭ بارلىق تۇرىندە مىندەتتى تۇردە ماسكالار پايدالانىلادى.

ەكىنشى كەزەڭدە R-عا قاراماستان, 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ كورسەتكىشى 50,0-دەن استام بول­عان كەزدە: وبەكتىلەردە «Ashyq» قوسىم­شاسى مىندەتتى تۇردە پايدالانىلادى, كوپ­شىلىك ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە بايلانىس­تى بيزنەس وبەكتىلەرىنىڭ تولىمدىلىعى 50%-عا دەيىن شەكتەلەدى, ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارىنا قوسىمشا شەكتەۋلەر ەنگىزىلەدى, ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرىنىڭ 30%-ى قا­شىقتىقتان جۇمىس ىستەۋگە اۋىسادى. قىزىل ايماققا كوشۋ  جانە شەكتەۋ شارا­لارىن ەنگىزۋ بيزنەستىڭ جانە حالىقتىڭ پرو­في­لاكتيكالىق شارالاردى ۇستانۋ جاع­دايىنا بايلانىستى بولادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, سارى ايماقتاعى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ءۇي-جايلاردا كوپ ادام قاتى­ساتىن كوپشىلىك ءىس-شارالار وتكىزىلەدى جانە مەديتسينالىق ماسكا تاعۋ, الەۋمەتتىك قا­شىقتىق تالاپتارى ساقتالمايدى. بۇل ەلوردادا ينفەكتسيانىڭ ودان ءارى تارالۋىنا الىپ كەلىپ وتىر. «ەپيدەميالىق احۋالدى تۇراقتاندىرۋ جانە بيزنەستىڭ شەكتەۋسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيزنەس وبەكتىلەردە سانيتارلىق-دەزينفەكتسيا رەجىمىن ساقتاۋ جانە حالىق­تىڭ قىزمەتتەر الۋ كەزىندەگى قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى تاعى دا قايتا ەسكە سالامىز», دەپ تۇيىندەدى ا.عينيات.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ جالپى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىن جۇقتىرۋدىڭ كوبەيگەنى, اسىرەسە نۇر-سۇلتان قالاسىندا جانە قاراعاندى وبلىسىندا بايقالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

«كۇن سايىن رەسپۋبليكا بويىنشا 3 مىڭعا دەيىن جاعداي تىركەلەدى. بۇل – جوعارى كورسەتكىش. سوندىقتان, كورو­نا­ۆيرۋستىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا شەكتەۋ شارالارىن كۇشەيتتى, ولار وڭىرلەرمەن جانە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن الدىن الا كەلىسىلدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, شەكتەۋ شارالارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.

«ماسكا تاعۋ, الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ سياقتى الدىن الۋدىڭ نەگىزگى شارالارى قاتاڭ ساقتالۋى كەرەك. ۆاكتسينالاۋ مەن رەۆاكتسينالاۋدىڭ تومەن قارقىنى ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ كۇرت ناشارلاپ كەتۋىنە الىپ كەلەدى. سوندىقتان اكىمدىكتەرگە حالىقتى ۆاكتسينالاۋ جانە رەۆاكتسينالاۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋدى تاپسىرامىن», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-مينيستر.

«قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى

ۇكىمەت وتىرىسىندا «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى قارالدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ ۇلتتىق جوبانىڭ ماقساتى تۇر­عىنداردىڭ بازالىق قىزمەتتەرگە تەڭ قول­جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق جاعدايدى ءارى كولىك باي­­لانىسىن جاقسارتۋ, سونداي-اق ەلدىڭ تران­زيتتىك الەۋەتىن جانە حالىقتىڭ موبيل­دىلىگىن ارتتىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ۇلتتىق جوبانى 2021 جىلى ىسكە اسى­رۋدىڭ ناتيجەسىندە تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشى 96%-دى قۇرادى (قالالاردا – 98%, اۋىل­داردا – 93%), مونو جانە شاعىن قالا­لاردا ين­جەنەرلىك جانە كولىك ينفرا­قۇ­رى­لىمى­نىڭ توزۋى 57,6%-دان 45,5%-عا دەيىن تو­مەن­دەدى, 17,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, نورماتيۆتىك جاي-كۇيدەگى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جول­داردىڭ ۇلەسى 90%-عا دەيىن (جەرگىلىكتى ماڭى­زى بار جولداردىڭ ۇلەسى 80%-عا دەيىن) ءوستى, سونداي-اق 112 مىڭعا جۋىق تۇراق­تى جانە ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى.

بيىل ۇلتتىق جوبانىڭ ءىس-شارالارىن ورىنداۋ جالعاسۋدا. اتاپ ايتقاندا, 576 اۋىلدا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا, مونو جانە شاعىن قالالاردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە جاس ماماندارعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا قاراجات ءبولىندى.

سونىمەن قاتار يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىر­بەك وسكەنباەۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسە­نوۆا, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك, سولتۇستىك قازاقستان وبلى­سىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ جانە باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان نارىمبەتوۆ بايانداما جاسادى.

بايانداماشىلاردى تىڭداپ بولعاننان كەيىن پرەمەر-مينيستر ۇلتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ەلدى مەكەندەردەگى ينفراقۇرىلىمنىڭ جاي-كۇيىن جاقسارتۋعا, 480 تىرەك جانە سەرىكتەس اۋىلدى جاڭ­عىر­تۋعا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 2,4 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرىل­گەنىن ايتتى. جۇمىس ىستەيتىن جاستارعا, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال توپتارىنا, كوپبالالى وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى مەم­لەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ نازارىن «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسى بو­يىنشا بيۋدجەتتىك كرەديتتەر بەرۋ جو­نىندەگى كەيبىر كورسەتكىشتەردىڭ ورىندال­ماعانىنا اۋداردى.

«جىل سوڭىنا دەيىن كوپ ۋاقىت قالعان جوق, سوندىقتان وسى جۇمىستى جاندان­دىرۋ قاجەت. جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى اكىمدەر مەن جاۋاپتى ورتالىق مەم­لە­كەت­تىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ ەرەكشە با­قىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس», دەدى ءا.سمايى­لوۆ.

سونداي-اق پرەمەر-مينيستر 1 قا­زانعا دەيىن اۋىلدىق اۋماقتاردى دامى­تۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن ازىر­لەۋدى جانە ۇلتتىق جوبانىڭ ينديكاتور­لارىنا سايكەس قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدى, ورنالاستىرۋدى جانە قول­داۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى.

سۋداعى قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتۋ قاجەت

ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا پرەمەر-مينيستر سۋداعى قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. ول قازىر شومىلۋ ماۋسىمىنىڭ قىزعان شاعى ەكەنىن, بۇل ورايدا سۋداعى قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاماۋدىڭ كوپ جاعدايدا قايعىلى وقيعالارعا اكەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى.

1 ماۋسىمنان بەرى ەلىمىزدە 140 ادام سۋعا كەتكەن, ونىڭ 49-ى – بالالار. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ادامداردىڭ سۋعا باتۋى 42%-عا قىسقارعان. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ويىنشا, سوندا دا بۇل كور­سەتكىش وتە جوعارى.

«ەل ازاماتتارى بالالار قاۋىپسىزدىگىنە ساق بولۋى قاجەت. قايعىلى جاعدايلارعا جول بەرمەۋ ءۇشىن بارلىق شارالاردى قابىلداۋىمىز كەرەك», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

وسىعان وراي ۇكىمەت باسشىسى توتەن­شە جاعدايلار, ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىكتەرىنە اكىم­دىك­تەرمەن بىرلەسىپ سۋداعى قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتۋدى, وندا قۇتقارۋشىلاردىڭ بولۋىن باقىلاۋدى جۇكتەدى. سونداي-اق حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كەڭىنەن جۇرگىزىپ, سۋعا تۇسۋگە بولمايتىن جەرلەردى انىق بەلگىلەۋدى تاپسىردى.