بۇگىندە يۋدجيندە جەڭىل اتلەتيكادان الەم چەمپيوناتى ءوتىپ جاتىر. وسى جاھاندىق ءدۇبىرلى دودا كەزىندە وسى سپورت تۇرلەرىنەن جاسالعان جانە كوپ ۋاقىت مۇرتى بۇزىلماي كەلگەن رەكوردتاردى وقىرمانداردىڭ جادىندا تاعى ءبىر جاڭعىرتقاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
1983 جىلدىڭ 26 شىلدەسىندە گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ (گفر) ميۋنحەن قالاسىندا جەڭىل اتلەتيكادان اسا ءىرى حالىقارالىق تۋرنير ءوتتى. سول جارىستا 800 مەترگە جۇگىرگەن 22 جاستاعى چەحوسلوۆاكيانىڭ جەلاياعى, ماسكەۋ وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى يارميلا كراتوحۆيلوۆا شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماي, الەمدىك رەكوردتى جاڭارتتى. ونىڭ ۋاقىتى – 1.53,28. سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي 40 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, بۇل كورسەتكىشتى ءالى دە ەشكىم جاڭارتا العان جوق. بۇل – جەڭىل اتلەتيكا تاريحىندا ەڭ ۇزاق تۇرعان رەكورد.
كۇنى كەشە عانا اقش-تىڭ ورەگون شتاتىنا قاراستى يۋدجين قالاسىندا جەڭىل اتلەتيكادان XVIII الەم چەمپيوناتى باستالدى. ءدۇبىرلى جارىس كەزىندە ءبىز وسى سپورت تۇرىندەگى ەڭ ۇزاق تۇرعان رەكوردتارعا توقتالا كەتۋدى قۇپ كورىپ وتىرمىز. جوعارىدا ەسىمى اتالعان يارميلا كراتوحۆيلوۆادان كەيىنگى ورىن گەرمانيا دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ (گدر) وكىلى ۋۆە حون مەن كسرو-نىڭ جەلاياقتار قۇراماسىنا تيەسىلى. 1984 جىلدىڭ شىلدە ايىندا بەرليندە جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا نەمىس سپورتشىسى نايزانى 104 مەتر 80 سانتيمەترگە لاقتىردى. سول جىلدىڭ تامىزىندا ماسكەۋدە ۇيىمداستىرىلعان تۋرنيردە قۇرامىندا نادەجدا وليزارەنكو, ليۋبوۆ گۋرينا, ليۋدميلا بوريسوۆا جانە يرينا پوديالوۆسكايا بار كەڭەس وداعى قۇراماسى 7.50,17 سەكۋندتىق ناتيجەمەن التىننان القا تاقتى. سودان بەرى باقانداي 38 جىل ءوتىپتى. بىراق ولاردىڭ بۇل كورسەتكىشىن ەشكىم دە بۇزا الار ەمەس.
1985 جىلى كانبەررادا الەم كۋبوگى ءوتىپ, گدر-ءدىڭ جەڭىل اتلەتى ماريتا كوح 400 مەترلىك قاشىقتىقتى 40,60 سەكۋندتا جۇگىرىپ ءوتتى. 1986 جىلى نويبراندەنبۋرگتە جەرگىلىكتى سپورتشى يۋرگەن ءشۋلتتىڭ لاقتىرعان ديسكىسى 74,08 مەترگە جەتسە, شتۋتگاردتا كسرو-نىڭ ساڭلاعى يۋري سەدىحتىڭ سىلتەگەن بالعاسى 86,74 مەترگە دەيىن ۇشتى. 1987 جىلى ماسكەۋدە باشقۇرتستاننىڭ تۋماسى ناتاليا ليسوۆسكايا يادرو لاقتىرۋشىلار سايىسىندا 22,63 مەترلىك مەجەنى باعىندىردى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, يۋري مەن ناتاليا ەرلى-زايىپتىلار. كۇيەۋى – مونرەال مەن ماسكەۋ وليمپيادالارىنىڭ جەڭىمپازى, سەۋل وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى, الەمنىڭ ءبىر جانە ەۋروپانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى. ايەلى – سەۋل وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى جانە الەم چەمپيونى. ال ەڭ كەرەمەتى, ولاردىڭ ەكەۋىنىڭ دە عالامات رەكوردتارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان. ال سول جىلدىڭ تامىز ايىندا بولگاريانىڭ باعىنا تۋعان ستەفكا كوستادينوۆا 2,09 مەترلىك بيىكتىككە سەكىردى.
1988 جىلى ورناتىلعان جەتى بىردەي رەكوردتىڭ ءالى دە مۇرتى بۇزىلعان جوق. ول كورسەتكىشتەر امەريكالىق فلورەنس گريففيت-دجوينەر (100 مەترگە جۇگىرۋ. 10,49 سەكۋند. 200 مەترگە جۇگىرۋ. 21,34 سەكۋند ) مەن جاكلين دجوينەر-كەرسي (جەتىسايىس. 7291 ۇپاي), كەڭەستىك گالينا چيستياكوۆا (ۇزىندىققا سەكىرۋ. 7,52 مەتر), گەرمانيالىق گابريەلا راينش (ديسك لاقتىرۋ. 76,80 مەتر) پەن پەترا فەلكە (نايزا لاقتىرۋ. 80,00 مەتر) جانە 4ح400 مەترلىك ەستافەتالىق سايىستاعى كسرو-نىڭ ايەلدەر قۇراماسىنا تيەسىلى. 1990 جىلى سيەتلدە وتكەن ىزگى نيەت ويىندارىندا سپورتتىق ءجۇرىستى سەرىك ەتكەن نادەجدا رياشكينانىڭ 10 شاقىرىمدىق باسەكەدە باعى جاندى. ونىڭ ۋاقىتى – 41.56,23. 1992 جىلى يتاليانىڭ كۋنەو قالاسىنداعى دودادا جەرگىلىكتى ءدۇلدۇل ماۋريتسيو داميلانو 30 شاقىرىمدىق قاشىقتىقتا قارسىلاس شىداتپادى. ونىڭ كورسەتكىشى – 2:01.44,1. مىنە, ارادا 30 جىلدان اسا ۋاقىت وتسە دە, وسى ناتيجەلەردى جاڭارتۋعا ەشبىر اتلەتتىڭ كۇش-جىگەرى جەتەر ەمەس.
الەم چەمپيوناتى تاريحىندا مولىنان ولجاعا كەنەلگەن جەڭىل اتلەتتەر كوشىن اتاعى جەر جارعان ۋسەين بولت باستاپ تۇر. 100, 200 جانە ەستافەتالىق سايىستاردا سىنعا تۇسكەن يامايكانىڭ ماقتانىشى 2007 مەن 2017 جىلدار ارالىعىندا 11 التىن, 2 كۇمىس جانە 1 قولا مەدالدى ولجالادى. بارلىعى – 13 جۇلدە. «نايزاعاي» دەگەن جاناما ەسىمگە يە بولعان ۋسەين 2009 جىلى بەرليندە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا 100 مەترلىك قاشىقتىقتى 9,58 سەكۋندتا ارتقا تاستاپ, جەر-جاھانداعى ەڭ جىلدام ادام اتاندى. 200 مەترلىك سايىستا ول 19,19 سەكۋندتىق ناتيجە كورسەتتى. 2012 جىلى لوندون وليمپياداسىندا قۇرامىندا نەستا كارتەر, مايكل فرەيتەر, يوحان بلەيك جانە ۋسەين بولت سىندى دۇلۇلدەرى بار يامايكا قۇراماسى 4ح100 مەترلىك ەستافەتادا الدارىنا جان سالمادى. بۇل رەكوردتاردىڭ ەشقايسىسى دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جاڭارعان جوق. بولت بارلىعى سەگىز رەت تاڭداي قاعارلىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. سونداي-اق كاريب تەڭىزىندە ورنالاسقان شاعىن عانا ارالدا تۋىپ-وسكەن داڭقتى سپورتشىنىڭ سەگىز دۇركىن وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن اتاعى تاعى بار.
ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىندار اقش-تىڭ قوس جەلاياعى – كارل ليۋيس (8+1+1) پەن مايكل دجونسونعا (8+0+0) تيەسىلى. بيرمينگەمدە دۇنيەگە كەلگەن كارل ەڭ قىسقا قاشىقتىق پەن ەستافەتادا دارا شىعىپ قانا قويماي, ۇزىندىققا سەكىرۋدەن دە بارلىق باسەكەلەسىنەن باسىم ءتۇستى. 1983-1997 جىلدار ارالىعىندا ءليۋيستىڭ ايشىقتى ونەرىنە سان ميلليون جانكۇيەر قۇلشىنا قول سوقتى. داللاستا دۇنيەگە كەلگەن مايكل 200 جانە 400 مەترلىك سايىستاردا توپ جاردى. 4ح400 ەستافەتاسىندا دا ونىڭ الدىنا ەشكىم تۇسە العان جوق. دجونسوننىڭ جەڭىستى جولى توقسانىنشى جىلدارى باستالسا, عاسىرلار توعىسىندا ول ۇلكەن سپورتتان قول ءۇزدى.
ءتورتىنشى جانە بەسىنشى ورىنداردى امەريكالىق لاشون مەرريتت (6+2+0) پەن ۋكراينالىق سەرگەي بۋبكا (6+0+0) يەلەندى. 2005-2021 جىلدار ارالىعىندا مەرريتتىڭ جۇلدىزى جارقىراي جاندى. پورتسمۋتتىڭ ارۋى 400 مەترگە جۇگىرۋدىڭ حاس شەبەرى ەدى. 1983-1996 جىلدار ارالىعىندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودالاردىڭ سىرىقپەن سەكىرۋشىلەر سايىسىندا بۋبكا قاتارىنان التى رەت جەڭىمپاز اتانىپ, تەڭدەسسىز شەبەرلىگىمەن تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعىن تامساندىردى. سپورتتىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ تاريحىندا ەشبىر اتلەت 6 مەترلىك بيىكتىككە سەكىرە الماعان. 1985 جىلى پاريجدەگى جارىستا سەرگەي سول مەجەنى باعىندىردى. ۋكراينانىڭ ماقتانىشى الەمدىك رەكوردتى 35 مارتە جاڭارتتى.
ايەلدەر اراسىندا الەم چەمپيوناتىندا جەڭىپ العان جۇلدەلەر سانى جاعىنان 35 جاستاعى ەلليسون فەليكسكە تەڭ كەلەر ەشكىم جوق. جەڭىستى جولىن 2005 جىلى باستاعان لوس-اندجەلەس قالاسىنىڭ تۋماسى بيىلعى كوكتەمدە ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىساتىنىن جاريا ەتتى. ونىڭ قورجىنىندا 9 التىن, 3 كۇمىس جانە 1 قولا مەدال بار. بارلىعى – 13 جۇلدە. 200 جانە 400 مەترلىك قاشىقتىقتار ەلليسوننىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن.
ەكىنشى ورىندا – شەللي-ەنن فرەيزەر-پرايس. ەڭ قىسقا قاشىقتىققا جۇگىرەتىن يامايكالىق سپورتشى الەمدىك دودادا سەگىز رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ول جۇلدەلەردىڭ التاۋى التىن جانە ەكەۋى كۇمىس. 35 جاستاعى شەللي-ەنن ءالى دە بابىندا. يامايكانىڭ مىقتىسى يۋدجيندە دە باق سىناپ جاتىر. ءۇشىنشى ساتىعا گەيل ديۆەرس جايعاستى. 100 مەترگە كەدەرگىمەن جانە كەدەرگىسىز جۇگىرگەن اقش-تىڭ اتاقتى سپورتشىسى اتالعان جارىستا 6 التىن مەن 2 قولانى ەنشىلەدى. كەزىندە ءدال وسى ديۆەرس ءبىزدىڭ جەلمەن جارىسقان جەلاياعىمىز, وليمپيادا چەمپيونى ولگا شيشيگينانىڭ باستى قارسىلاستارىنىڭ ءبىرى بولعانىن جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. سونداي-اق ۇزدىك بەستىكتىڭ ساناتىندا تاعى ەكى امەريكالىق جەلاياق بار. ولار – سانيا ريچارد-روسس (5+1+0) پەن دجەرل مايلس-كلارك (4+3+2).