بۇگىن – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى. كۇللى ەل بولىپ, بارلىق ايماقتاردا, ۇزىن-ىرعاسى 4 مىڭنان استام ەلدى مەكەندە ايتۋلى مەرەكە كەڭ اۋقىمدا اتاپ وتىلەدى. بىرلىك – قازاقستان حالقىنىڭ ومىرلىك كرەدوسى, ءاربىر قازاقستاندىق تاۋلىگىنە 24 ساعات, جىلىنا 365 كۇن قاستەرلەپ, قادىرىنە جەتە ءبىلۋى ءتيىس باستى قۇندىلىعى. سەبەبى, ەل بىرلىگى – ءبىزدىڭ ەڭ قاسيەتتى قازىنامىز – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بىرلىگىن نىعايتا العان حالىق قانا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزەدى جانە ونى قورعاي الادى» دەگەن ەدى. ءبىز اتا-بابالارىمىز ارمانداعان تاۋەلسىزدىككە يە بولدىق, ازات ەلىمىزدىڭ ىرگەسىن نىعايتىپ, ەڭسەسىن تىكتەدىك. دامۋدىڭ داڭعىلىنا ءتۇسىپ, ەگەمەندىكتىڭ سارا جولىمەن بولاشاققا بەت الدىق. ەندىگى ءار كۇنىمىز قاسيەتتى دە قاستەرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى قورعاپ, ونى ماڭگىلىك ەتۋگە ارنالادى. بۇل – ىنتىماعىن جاراستىرىپ, بىرلىگىن بەكەمدەي العان, تاتۋلىعىن تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىنىڭ تۇعىرى ەتە بىلگەن ەلدىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ۇلى شارۋا.
جىگەرلى بولسا ەر بولار, بىرلىكتى بولسا ەل بولار
«قازاقستان-2050»: بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتى ەرالى توعجانوۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى. ءبىز الىس كوكجيەككە كوز تىگىپ, عاسىردىڭ بەل ورتاسىنا دەيىنگى باعىتىمىزدى بەلگىلەدىك. «قازاقستان-2050» – جاڭا عاسىرداعى باستى باعدارىمىز, ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق تىزگىنى دەسەك, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسى دامۋ جولىندا تابانىمىزدى تايدىرماي, بولاشاققا نىق باستىرار بەدەرلى تاعاسى ىسپەتتى. ەلدىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعى تاۋەلسىزدىكتى مىزعىماستاي ەتىپ نىعايتۋدىڭ ەڭ قۇدىرەتتى قۇرالى ەكەنىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ازاتتىقتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن كورە ءبىلدى. ونىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن قاجىرلى ەڭبەگى قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ بەرىك ىرگەتاسى رەتىندە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالدى. سەبەبى, ەل ومىرىنە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر اكەلگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي بەتبۇرىستاردى حالىقتىڭ جاپپاي قولداۋىنا يە ەتكەن نەگىز – بۇل قوعامدىق كەلىسىم. سول سەبەپتى دە, «كەلىسىم – تۇراقتىلىق – بىرلىك» ۇشتاعانى قازاقستان دامۋىنىڭ جانە مەملەكەت باسشىسى ساياساتىنىڭ ەڭ باستى قاعيداسىنا اينالدى. قازاقستانداعى بارشا ەتنوستاردىڭ ءتىلىن, ءدىلىن ساقتاپ, ۇلتىنا, ناسىلىنە قاراماستان بارشا ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلى ەكەنىن ايگىلەي وتىرىپ, ولاردىڭ بارلىعىن ەل يەسى – قازاقتىڭ ماڭىنا ۇيىستىرۋدىڭ, سول ارقىلى كۇللى حالىقتى ۇلى ىستەرگە جۇمىلدىرۋدىڭ بىرەگەي, امبەباپ قۇرىلىمى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن دۇنيەگە اكەلدى. اسسامبلەيا العاش قۇرىلعان كۇننەن باستاپ بىرلىگىمىزدىڭ باستاۋى, تىرلىگىمىزدىڭ ارقاۋى بولىپ كەلەدى. ول بىرلىكتىڭ بىرەگەي ينستيتۋتى رەتىندە الەمدى مويىنداتتى. قاسيەتتى قازاق جەرىن بەيبىتشىلىكتىڭ بەسىگىنە اينالدىرىپ, وزگەگە ۇلگى اتاندىردى. ءدۇيىم دۇنيە دۇربەلەڭگە اينالعان قازىرگى تاڭدا ونىڭ وزەكتىلىگى تىپتەن ارتا تۇسۋدە. ءبىزدىڭ مۇراتقا جەتۋىمىز ەلىمىزدى بەيبىتشىلىككە بولەۋىمىزگە, رۋحاني تۇتاستىعىمىزعا, قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋىمىزعا بايلانىستى. ۇندەستىگى جاراسقان وسىناۋ قاعيدالار ۇشتىگى قاشاندا بىرلىگىمىزدىڭ بەرىك تۇتقاسى بولعان, قازىر دە سولاي, بولا دا بەرەدى. بۇل قاعيدا ءاربىر ازاماتتىڭ ساناسىنا نىق ورنىعىپ, تۇتاس ءمادەنيەتكە اينالۋى ءتيىس. سوندىقتان, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ اياسىنداعى بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جاقسى سايكەسكەن ءححى عاسىرداعى 21-سەسسياسىنىڭ باس تاقىرىبى رەتىندە ۇسىنىلدى. اسسامبلەيانىڭ كەزەكتى سەسسياسى ادەتتەگىدەي ەلىمىزدىڭ قوعامدىق, الەۋمەتتىك ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعا, قازاقستانداعى قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋدىڭ ايتۋلى بەلەسى بولدى. ءاربىر سەسسيا ەل بىرلىگىن نىعايتۋ جولىندا وتكەن ءبىر جىلدا اتقارىلعان شارۋالاردىڭ قورىتىندىسىن شىعاراتىن جانە الداعى باعىت-باعداردى بەلگىلەپ, جوبا-جوسپاردى پىسىقتاپ الاتىن بەلەس ىسپەتتى. الدىڭعى سەسسيادا اسسامبلەيانىڭ قوعامداعى ورنى مەن اتقاراتىن ميسسياسىن جاڭا بەلەسكە كوتەرگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «جاڭا جاعدايلاردا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ىشكى ساياسي مۇددەلەردەن جوعارى, جالپىازاماتتىق, جالپىحالىقتىق ينستيتۋت بولۋى ءتيىس» دەگەن ەدى. ونىڭ جالپىحالىقتىق سيپاتى وتكەن ءبىر جىلدا اسسامبلەيا اياسىندا وتكەن 10 مىڭنان استام رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق شاراعا 3,5 ميلليون ادامنىڭ قامتىلعانىنان انىق بايقالادى. اپتاسىنا 6 مىڭنان استام ادام تارتىلعان اۋقىمدى جۇمىستار اسسامبلەيانىڭ شىن مانىندە جالپىحالىقتىق ۇيىم ەكەنىن ايقىن كورسەتسە كەرەك. بىلتىر ءبىر عانا «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى» اتتى مەگا-جوبانىڭ اياسىندا ەلىمىزدىڭ بارشا وڭىرلەرىن قامتىعان 483 اۋقىمدى شارا ءوتتى. بيىل بۇل جوبا حالىقتىڭ تۇرمىسى تومەن بولىگىنە باعىتتالعان الەۋمەتتىك شارالارمەن جالعاسىن تاباتىن بولادى. ۇلتتىق جاناشىرلىق, ۇلتتىق بىرلىك قاعيداسى وسىلاي بولسا كەرەك. بىرلىك پەن قايىرىمدىلىق ارقاشان قۇستىڭ قوس قاناتى سەكىلدى قاتار جۇرەتىن قاسيەتتەر. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تىكەلەي مۇرىندىق بولۋىمەن وتكەن «تۋعان ەلگە تاعزىم» شاراسى بارلىق ايماقتارعا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلدى. تەك اقتوبە وبلىسىنىڭ وزىندە 1240 الەۋمەتتىك جوباعا 5,6 ميلليارد تەڭگە جەكە قارجى سالىنسا, وڭتۇستىك قازاقستاندا 51 بالاباقشا مەن 21 سپورت نىسانى دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن بوي كوتەردى. شىعىسقازاقستاندىق قايىرىمدى جاندار بىلتىر 1000-نان استام جوباعا 5 ميلليارد تەڭگە قارجى جۇمسادى. وسىلاي بارلىق وبلىستاردى ساناپ شىعۋعا بولادى. بۇل – تۋعان ەلگە دەگەن شىنايى قامقورلىقتىڭ ايقىن كورىنىسى. جاناشىرلىقپەن قاراپ, جاقسىلىق جاساۋ ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار قاسيەت. ءبىز بارىمىزدى بولىسە بىلگەن, ەڭ قيىن كەزدە جۇرەگىنەن مەيىرىم, كوڭىلىنەن قايىرىمدىلىق كەتپەگەن ەلمىز. بۇعان مىسال رەتىندە «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنداعى «جان جىلۋى» اتتى باعدارلامانى كەلتىرۋگە بولادى. باعدارلامانىڭ كومەككە مۇقتاج ءاربىر كەيىپكەرى قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ تاراپىنان زور قامقورلىققا بولەنەدى. ءبىر عانا باعدارلامانىڭ اياسىندا باسپاناعا ءزارۋ 8 وتباسى قونىس تويىن تويلادى, 22 جەتىم بالا جاڭا وتباسىن تاۋىپ, اتا-انا مەيىرىمىنە بولەندى, 13 بالاعا اسا كۇردەلى وپەراتسيا جاسالدى. بۇل تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىنە تاپ بولعان جاندارعا جاساعان جەكە ادامداردىڭ جاناشىرلىعىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. مىڭداپ سانالاتىن مۇنداي مىسالدار قازاقستاننىڭ ءال-فارابي بابامىز ايتقان «قايىرىمدى قالاعا» الدەقاشان اينالعانىن ايگىلەيدى. كەز كەلگەن قازاقستاندىق ءوزىنىڭ عانا ەمەس, ءاربىر وتانداسىنىڭ باقىتتى ءومىر سۇرۋىنە ۇلەسىن قوسادى, ورتاق وتانىمىزدىڭ وركەندەۋى جولىندا ەڭبەك ەتەدى. وسىلاي, «بەرەكە باسى – بىرلىك» ەكەنىن ەشقاشان ۇمىتپايتىن حالقىمىز قاشان دا بىرلىگىن تىرلىگىنىڭ تەتىگى, جاناشىرلىقتى جانىنىڭ سەرىگى ەتۋدەن تانعان ەمەس. اسسامبلەيانىڭ ەڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ونىڭ ايماقتارداعى جۇمىسى. بۇگىندە ايماقتىق اسسامبلەيالاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلدانىپ, ول ءاربىر ءوڭىردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە. 20 سەسسيادا مەملەكەت باسشىسى دوستىق ۇيلەرىن بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ, ازاماتتىق باستامالاردىڭ جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ جان-جاقتى رەسۋرستار ورتالىعى رەتىندە دامىتۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن ەدى. بۇل ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىن نەعۇرلىم جۇيەلى ەتىپ, پرەزيدەنت جۇكتەگەن مىندەتتەرگە سايكەس جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق دوستىق ۇيلەرى ديرەكتورلارىنىڭ ادىستەمەلىك كەڭەسى قۇرىلدى. اسسامبلەيانىڭ قوعامدىق كەلىسىم كەڭەستەرى دە ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە ايرىقشا ورىنعا يە. جاڭا قۇرىلىم بارلىق ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن كۇللى الەۋمەتتىك كۇشتەردى وڭىرلەردەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلدىرۋعا جۇمىس ىستەيدى. ەلباسى ايتقان «اسسامبلەيانىڭ ىشكى ساياسي مۇددەلەردەن جوعارى تۇرۋ» سيپاتى ونىڭ ەل بىرلىگىن نىعايتۋ جولىندا بارلىق ساياسي كۇشتەرمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋىنەن ايقىن كورىنەدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەلىمىزدەگى بەلدى ساياسي پارتيالارمەن, اتاپ ايتقاندا, «نۇر وتان», «اق جول» جانە كوممۋنيستىك پارتيامەن, سونداي-اق, «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسىمەن» ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويعان. بۇل دا ەلىمىزدىڭ ساياسي دامۋىنداعى تىڭ بەلەس دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. اسسامبلەيانىڭ دەپۋتاتتىق توبىنا پارلامەنتتىك پارتيالار وكىلدەرىنەن تۇراتىن 21 حالىق قالاۋلىسى مۇشە اتاندى. ول پارتياارالىق ارىپتەستىكتىڭ ءتيىمدى تەتىگىنە اينالىپ قانا قويعان جوق, ءتۇرلى ساياسي كوزقاراستاردى ورتاق قۇندىلىق – ەل بىرلىگى, تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق يدەيالارىنا توعىستىرىپ, ولاردى ەلدىك مۇددەگە بىرگە جۇمىس ىستەتىپ وتىر. ەل بىرلىگىن ساقتاۋ – تۇتاس عىلىم. ول ۇنەمى جەتىلدىرۋدى, قوعامداعى ۇردىستەردى ۇدايى زەردەلەپ, وي تارازىسىنان وتكىزىپ, زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە ۋاقتىلى تويتارىس بەرىپ وتىرۋدى قاجەت ەتەتىن توقتاۋسىز جۇمىس. بۇل رەتتە پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ ورتالىق ازياداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستاردى زەرتتەۋ ورتالىعى اسسامبلەيانىڭ عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ زور الەۋەتىنە اينالدى. اكادەميانىڭ بۇل ورتالىعى مەملەكەتتىك ەتنوساياساتتى عىلىمي-ساراپتامالىق تۇرعىدان ۇيلەستىرىپ قانا قويماي, بۇل سالاعا قاتىسى بار بارلىق مامانداردى الەۋمەتتىك باسقارۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگياسىمەن وقىتۋدى دا ءبىر جۇيەگە ءتۇسىرىپ, جولعا قويعان. قازىرگە دەيىن ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان 1400-دەن استام ادام ەتنوسارالىق قاتىناس ساياساتىنىڭ تەرەڭىنە بويلاپ, بۇل سالانىڭ بىلىكتى ماماندارىنا اينالدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تۇعىرىن نىعايتۋ, ەلباسىنىڭ «ءۇش تۇعىرلى ءتىل» ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا دا سۇبەلى شارۋالار اتقارۋدا. بارلىق رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردە بارشا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋىنە قاجەتتى ارنايى ادىستەمە جاسالدى. اسسامبلەيانىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان, ءتىل ۇيرەتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسىمەن جۇمىس ىستەيتىن «ءتىلدارىن» مەتوديكالىق ورتالىعى مەملەكەتتىك ءتىلدى ا1 جانە ا2 دەڭگەيىندە جەدەل ۇيرەنۋدىڭ ادىستەمەلەرىن جارىققا شىعاردى. بۇگىندە قاي ەتنوستىڭ وكىلى بولماسىن قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە بارىنشا ىقىلاستى. وعان كەشەگى وتكەن اسسامبلەيانىڭ 21-سەسسياسى بارىسىندا ءسوز العان ازاماتتار دا دالەل. ورىس قىزى, قازاقتىڭ كەلىنى ولگا ساعىندىقوۆا قازاقشا ءان شىرقاپ, رەسەيدىڭ الىس تۇكپىرىندە تۇراتىن اتا-اناسى الدىمەن قىزدارىنىڭ دومبىراسىن ساعىناتىنىن ايتسا, قازاق مەكتەبىندە اعىلشىن تىلىنەن ساباق بەرەتىن نەمىس قىزى يۋليانا وتت اتا-اناسىنا ۇرپاعىنىڭ تۋعان ەلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن ۇيرەنۋىنە ەرتەرەك جول اشقانى ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ال, ۇلتى ۋكراين ورالدىق ازامات ستانيسلاۆ كاچالو 5 بالاسى قازاق مەكتەبىنە باراتىنىن, ءبىر ۇلى دومبىراشىلار سايىسىندا جەڭىمپاز اتانعانىن ماقتانىشپەن جەتكىزسە, ارميان جىگىتى داۆيد سۋكياسيان زامانداستارىن بارلىق ورتادا قازاقشا سويلەسۋگە ۇندەدى. وسىنىڭ ءبارى وزگەلەرگە ساباق, ءتالىم-تاربيە, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قازاق ءتىلىن بىلۋىنە زور ىنتالاندىرۋ. ەڭسەسى بيىك, ىرگەسى بەرىك ەل بولۋىمىزعا قازاقستاندى وتانىم دەپ سانايتىن ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلەسى بار. تيىسىنشە, ەلىمىزدە تىلىنە, دىنىنە, ناسىلىنە قاراماستان, بارلىق ازاماتتارعا تەڭ مۇمكىندىك جاسالعان, تەڭ قۇقىققا يە. ولار بىردەي دارەجەدە ءبىلىم الىپ, ەڭبەك ەتىپ, تىرشىلىك قۇرۋدا. ەلباسىنىڭ بايسالدى ەتنوسارالىق قاتىناس ساياساتى ءاربىر ازاماتتىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاۋىنا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاندا 15 تىلدە, 60-تان استام ەتنيكالىق اقپارات قۇرالى, ونىڭ ىشىندە 34 مەرزىمدى ءباسپاسوز بەن 26 سايت تۇراقتى جارىق كورەدى. ورىس, نەمىس, وزبەك, ۇيعىر, كورەي تەاترلارى جۇمىس ىستەيدى. 190 جەكسەنبىلىك مەكتەپتە 30-دان استام ەتنوستىڭ انا ءتىلى وقىتىلادى. الەمدە ءدال وسىلاي بارلىق ەتنوستارعا بىردەي قامقورلىق جاساپ وتىرعان قازاقستانداي ەل نەكەن-ساياق. قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن ەل بىرلىگى ساياساتى بۇگىندە كۇللى الەمگە ۇلگى بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى مەن قازاقستاندىق بىرلىك قۇپياسىن زەردەلەۋگە كوپتەگەن مەملەكەتتەر ۇدايى ىقىلاس تانىتىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اسسامبلەيانىڭ حالىقارالىق قاتىناستارىنىڭ اياسى دا كۇن وتكەن سايىن كەڭەيە تۇسۋدە. يۋنەسكو, ەقىۇ-نىڭ ۇلتتىق ازشىلىق ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى, قىرعىزستاننىڭ, رەسەيدىڭ, تاتارستان مەن چەشەنستاننىڭ حالىق اسسامبلەيالارى, سونىمەن قاتار, باسقا دا كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمدار ءبىزدىڭ تۇراقتى ارىپتەستەرىمىزگە اينالعان. بۇگىندە الەم الاساپىرانعا تولى. مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ اراسىندا الاۋىزدىق ءورشىپ, ءبىر-بىرىنە قىرعي-قاباق تانىتۋى قالىپتى قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. الەمدە 800 ميلليون ادام اشتىقتان, تاعى 400 ميلليون ادام شولدەن زارداپ شەگىپ وتىر. جىل سايىن جەر بەتىندە 30-دان استام قارۋلى قاقتىعىس وشاعى پايدا بولادى. بۇل دا بىزگە تاتۋلىقتىڭ قۇنى قانشالىقتى ەكەنىن ءتۇيسىندىرىپ, «بەرەكە باسى – بىرلىك» ەكەنىن تەرەڭ ۇعىندىرا تۇسەتىن جايتتار. دۇربەلەڭگە تولى دۇنيەدە ەلدىڭ ەشبىر سىنا قاعىلماستاي تۇتاس بولۋى ايرىقشا ماڭىزدى. ەل بىرلىگى دەگەنىمىز, ەلباسى ايتقانداي, ەڭ الدىمەن قازاقتىڭ بىرلىگى, قازاقتىڭ ماڭىنا ۇيىسقان بارشا ەتنوستاردىڭ بىرلىگى. ەشكىمدى ۇلتىنا, دىنىنە, تىلىنە قاراپ بولمەۋ, كەمسىتپەۋ – زايىرلى, مادەنيەتتى ەلدىڭ بەلگىسى. كەز كەلگەن سالاداعى ساياسات بايىپتىلىقپەن, بايسالدى تۇردە جۇرگىزىلسە عانا باياندى بولاتىنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. ءاربىر ءىستىڭ ورايى كەلەتىن كەزى, جۇلدىزى تۋاتىن شاعى بولارىنا, كەزەڭ-كەزەڭىمەن, قوعامنىڭ بارلىق وكىلدەرىمەن كەلىسە وتىرىپ جۇرگىزىلگەن ساياسات قانا جەمىسىن بەرەرى ءسوزسىز. بۇل پرەزيدەنت تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ بۇلجىتپاي ۇستانىپ كەلە جاتقان بۇل قاعيدانىڭ ەشبىر دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما سياقتى دۇرىستىعىنا اركىمنىڭ ءبىرجولا كوز جەتكىزەتىن مەزەت. قازاقتا «ساقپاندى اتا بىلمەگەن ءوز باسىنا تيگىزەدى» دەگەن ناقىل ءسوز بار. كۇنى كەشە عانا وزىمىزبەن بىرگە تاۋەلسىزدىكتەرىن جاريالاعان, بىزبەن تاعدىرلاس, كورشىلەس ەلدەردىڭ بۇگىنگى كۇندەرىنەن تۇيىلەر وي مەن جاسالار پايىم مىسالدى الىستان ىزدەتپەيدى. «وزگەنىڭ قاتەلىگىن قايتالاماي, ودان ساباق الۋ – اقىلدى ەلدىڭ بەلگىسى» دەگەن دانا بابالارىمىز. سول سەبەپتى دە, بەيبىتشىلىك, رۋحانيات جانە كەلىسىم مادەنيەتى ەلباسى ايتقانداي ماڭگىلىك بولۋى كەرەك. * * * «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن باستى ماقسات – الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋدىڭ ناقتى جوبا جوسپارىن قابىلداپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا ىجداعاتتىلىقپەن كىرىسىپ جاتقان تۇستا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 21-سەسسياسى ەلدىك ىستەرگە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋ تۇرعىسىنان مەيلىنشە جەمىستى بولدى. وندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل بىرلىگىن, اسسامبلەيانىڭ ۇلتتى ۇيىستىرۋشى جانە قوعامدى تۇراقتاندىرۋشى ءرولىن جانە قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ەڭ شەشۋشى فاكتورعا بالادى. مەملەكەت باسشىسى رۋحاني كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىك مادەنيەتىنىڭ اتا-بابالاردان ميراس بولىپ, ىقىلىم زامانداردان قانىمىزعا سىڭگەن باستى 7 قاعيداسىن اتاپ ءوتتى. تەڭ قۇقىلىق, ورتاق جاۋاپكەرشىلىك, بايسالدى ءتىل ساياساتى, زايىرلى ەل سيپاتى, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى, جالپىقازاقستاندىق مادەنيەت جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قاعيدالارى تۇتاسا كەلگەندە ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتىڭ فورمۋلاسىن ايقىنداپ, اسسامبلەيانىڭ بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى كەلبەتىن تولىعىمەن اشىپ بەرەدى. اسسامبلەيا بارشا ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعايتىن بۇكىلحالىقتىق وكىلدىكتىڭ يننوۆاتسيالىق ۇلگىسى, ءارى ەلىمىزدەگى دەموكراتيالىق ءۇردىستىڭ تابىستى تەتىگى, ۇلتتى ۇلى ىستەرگە جۇمىلدىراتىن حالىق بيلىگىنىڭ ورگانى رەتىندە بولاشاقتا دا قوعامداعى ءرولىن نىعايتا تۇسەتىن بولادى. وعان قانى بولەك بولعانمەن, جانى ءبىر, ءتۇرى بولەك بولعانمەن ءۇنى ءبىر, ءبىرتۇتاس حالقىمىزدىڭ ومىرلىك قاعيداسى – قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى بولۋ, مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ, ساياسي پارتيالاردىڭ, ءدىني كونفەسسيالاردىڭ, جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنىڭ ورتاق ۇيلەستىرۋشىسى بولۋ مىندەتى جۇكتەلەدى. ەلباسى اسسامبلەياعا قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ماسەلەلەرى جونىندەگى پارتياارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ پارلامەنت قابىرعاسىنداعى امبەباپ تەتىگى بولىپ قانا قويماي, بۇل جۇمىستى ايماقتارداعى ءماسليحاتتاردا دا جۇيەلى تۇردە جۇرگىزۋدى مىندەتتەدى. 21-سەسسيادا مەملەكەت باسشىسى ءححى عاسىردىڭ 5 مىزعىماس اقيقاتىن اتاپ ءوتتى. ءبىرىنشى اقيقات – تۇراقتى ەكونوميكا – تۇراقتى قوعام. ەكىنشى اقيقات – ءاربىر ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيا مەن زاڭداردى بۇلجىتپاي ورىنداۋى. ءۇشىنشى اقيقات – ەتنوسارالىق قاتىناس, ازاماتتىق تەڭدىك پەن ءتىل ساياساتى ساياسي ويىنداردىڭ الاڭى ەمەس. ءتورتىنشى اقيقات – ەلدىڭ ىقپالداستىق جونىندەگى تاڭداۋى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدان باستاۋ الادى. بەسىنشى اقيقات – الەمدىك قۇرىلىم پاراديگمالارىنىڭ كوپ پوليارلى سيپاتقا اۋىسۋىنا ەلدىڭ دايىن بولۋى. بۇل شىندىقتار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بارشاعا تانىمال «قازاقستان جولىن» قالىپتاستىرعان «اقيقاتتان اتتاۋعا بولمايدى», «الدىمەن – ەكونوميكا, سوسىن ساياسات», «قۋاتتى بيزنەس – قۋاتتى مەملەكەت», «ساتىلى جانە رەتتى دەموكراتيالاندىرۋ», «ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامنىڭ ۇيىسۋى» سىندى قاعيدالارىمەن تولىق ۇندەسەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. وتكەن 20 جىلدا ءبىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز عانا ەمەس, كۇللى دۇنيە ادام تانىعىسىز وزگەردى. قازاقستان قۋاتتى, دامىعان مەملەكەتكە اينالدى. ال, دۇنيەجۇزىلىك قۇرىلىم مەن الەمدىك ەكونوميكا كۇن وتكەن سايىن شيەلەنىسىپ, كۇردەلەنىپ بارادى. وسىناۋ درامالىق وزگەرىستەردىڭ اياسىندا اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى نىساناسى – قوعامدىق كەلىسىم مەن بىرلىكتىڭ ماڭىزدىلىعى شەكسىز ارتا تۇسۋدە. ءبىز, ەلباسى ايتقانداي, بارىمىزدى باعالاي بىلۋگە, ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, دامىتىپ, جەتىلدىرە بىلۋگە ءتيىسپىز. سول سەبەپتى, الداعى 2015 جىل – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلى بولىپ جاريالاندى. بۇل ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ينستيتۋتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا تۇسپا-تۇس كەلدى. مەرەيلى داتانىڭ ماڭىزدى جىلمەن سايكەس كەلۋى اسسامبلەياعا جانە ونىڭ اياسىندا ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي بىرلىككە ۇيىپ وتىرعان كۇللى قازاقستان حالقىنا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. كەلەر جىلى استانادا وتكىزۋ جوسپارلانعان قازاقستان حالقىنىڭ فورۋمى جىلدىڭ ەڭ ايتۋلى وقيعالارىنىڭ ءبىرى بولارى ءسوزسىز. ءدال وسىنداي فورۋم بۇدان 22 جىل بۇرىن, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 1 جىلدىعىنا وراي وتكىزىلگەنى بەلگىلى. كۇللى الەمگە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلتتىق بىرلىك جانە قوعامدىق كەلىسىم مودەلى دەگەن اتپەن ايگىلى بولعان تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق ينستيتۋتىنىڭ نەگىزى سول العاشقى فورۋمدا قالانعان بولاتىن. اراعا 20 جىل سالىپ وتكىزىلگەلى وتىرعان ەكىنشى فورۋم وسى ۋاقىت ارالىعىندا اتقارىلعان قىرۋار ءىستى قورىتىندىلايتىن بولادى. ەلباسىنىڭ اسسامبلەيانىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىن رەتتەپ وتىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ارنايى تەتىكتەر قالىپتاستىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى ونىڭ ينستيتۋتتىق دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭگە, تولىعىمەن قالىپتاسىپ ءبىتۋ كەزەڭىنە اياق باسقانىن كورسەتەدى. ۇكىمەت 1 ماۋسىمعا دەيىن الماتىداعى دوستىق ءۇيىنىڭ بازاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك مەكەمە قۇرۋدى قولعا الدى. بۇل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مەملەكەت باسشىسى ءوزى باسقاراتىن كونستيتۋتسيالىق ورگان رەتىندە قالىپتاسىپ, ەلباسىنىڭ اسسامبلەياعا قاتىستى وكىلەتتىگىن قامتاماسىز ەتەتىن دەربەس قۇرىلىمعا اينالعانىن ايگىلەيدى. وڭىرلەردەگى مۇنداي قۇرىلىمدار تىكەلەي وبلىس اكىمدەرىنە قارايتىن بولادى, ال ايماقتىق اسسامبلەيا حاتشىلىقتارى مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ مارتەبەسى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر لاۋازىمى تىزىمىندەگى D2 دەڭگەيىنە كوتەرىلەدى. وسىنىڭ ءبارى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حالىق الدىنداعى مارتەبەسىن بۇرىنعىسىنان دا اسقاقتاتىپ, بيىكتەتۋمەن بىرگە, اسسامبلەيا قابىرعاسىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ازاماتتارعا, قالا بەردى ۇلت بىرلىگىنە بەيجاي قارامايتىن بارشا قازاقستاندىقتارعا زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. * * * بيىلعى جولداۋىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ ماڭگىلىك مۇراتتارىن پاش ەتىپ, ءححى عاسىردىڭ بەل ورتاسىنا دەيىنگى باس ماقساتىنا جەتۋ جوسپارىن ايقىنداپ بەردى. الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋدىڭ ناقتى جوبا-جوسپارلارىن جاريا ەتتى. سان عاسىردان بەرى سان بۋىن ۇرپاق بار عۇمىرىن سارپ ەتكەن ۇلى ارمان – تاۋەلسىزدىكتى ماڭگىلىك ەتۋ, داۋىرلەر اۋىسقان سايىن كەمەلدەندىرە ءتۇسۋ ەندىگى ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى پارىزى. عاسىرلار توعىسىندا الەمدىك ارەناعا شىعىپ, تاريح تۇرعىسىنان العاندا قاس-قاعىمدىق ءسات بولىپ كورىنەتىن 22 جىلدا كەتكەنىن كەلتىرىپ, كەمتىگىن تولتىرا العان, اسقاق رۋح, اسقان جىگەرمەن الەمدىك دامۋ الامانىنداعى الپاۋىتتاردىڭ قاتارىنا القىنباي قوسىلا العان جاسامپاز ەلدىڭ جارقىن بولاشاققا كوز تىككەن قىراعى جانارىنىڭ دىتتەگەن مەجەسى ءبىر عانا بيىك. ەلىمىزدىڭ بارلىق ەكونوميكالىق يگىلىكتەرى مەن رۋحاني بايلىققا ۇمتىلىستارى, عىلىم مەن بىلىمگە, يننوۆاتسيا مەن يندۋسترياعا, دەنساۋلىق پەن قاۋىپسىزدىككە, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن الەم حالىقتارىمەن تاتۋلىققا دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ بارلىعى ءبىر عانا ماقساتتى – قۋاتتى ەل بولۋدى كوزدەيدى. بۇل ماقساتقا ءبىز ەلىمىزدىڭ ءبىر عاسىردىڭ شيرەگىنە دە جەتپەيتىن از عانا مەرزىمدە قۋاتتى دا شۋاقتى مەملەكەتكە اينالۋىنا بىرەگەي ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ەرەن تۇلعا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايقىنداپ بەرگەن قازاقستان جولىمەن جەتەمىز. قازاقستان حالقى بۇگىنگە دەيىن باعىندىرعان بيىك بەلەستەرى ءۇشىن دە, الداعى اسقار بيىكتەرى ءۇشىن دە ەلباسىنا ريزا. ول قاستەرلى دە قاسيەتتى تاۋەلسىزدىككە حالقىنىڭ قولىن جەتكىزدى. وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا ىركىتتەي ىرىگەن الىپ يمپەريانىڭ ءار قيىرىندا الاۋىزدىق پەن سوعىس وشاقتارى پايدا بولىپ, كەشەگى باۋىرلاس ەلدەر مەن ىرگەلەس حالىقتار ءبىر-بىرىنە قارۋ كەزەنىپ جاتقان الاساپىران كۇندەردە الىس-جاقىننىڭ بارىمەن ءتىل تابىسىپ, شەكارامىزدى شەگەندەدى, ىرگەمىزدى بەكىتتى. باستاپقىدا ءبىرى كوككە, ءبىرى سۋعا, كەلەسىسى نۋعا تارتقان سان ءتۇرلى ساياسي كۇشتەردى ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, ەلدىڭ ساياسي تۇراقتىلىعىن ساقتاي ءبىلدى. ءاربىر تىگىسىنەن قاقىراي سوگىلىپ, شاشىلىپ جاتقان ەكونوميكانى كۇندىز وتىرماي, تۇندە ۇيىقتاماي ەڭبەكتەنە ءجۇرىپ, حالقىنىڭ قولداۋىمەن قۇراستىردى. الەم كارتاسىندا جاڭادان پايدا بولعان جاس مەملەكەتكە سەنىمسىزدىكپەن شەكەدەن قاراعان الەم الپاۋىتتارىنىڭ بارلىعىمەن تەڭ دارەجەدە كەلىسسوزدەر جۇرگىزە وتىرىپ, ءبارىنىڭ بەتىن بەرى قاراتتى. سول ارقىلى ميللياردتاعان ينۆەستيتسيا اكەلىپ, ەلدى دامۋدىڭ داڭعىلىنا سالدى, جوقتان بار جاساپ, ازدى كوبەيتىپ, كوپتى تەلەگەيگە اينالدىرا ءجۇرىپ ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەدى. تۋعان حالقىنىڭ كەمەل كەلەشەككە دەگەن سەنىمىن نىعايتىپ, ادال ەڭبەكپەن العا ۇمتىلۋعا جۇمىلدىردى, جاستاردىڭ عىلىم مەن بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعىن وياتىپ, دارىنىن ۇشتاپ, تالابىن قولداي ءبىلدى. بارشا حالقىن ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي تاتۋلىق پەن تۇسىنىستىككە, تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىققا ۇيىتتى. سارىارقانىڭ سالقار توسىنە كۇللى ەۋرازيانىڭ جۇرەگىنە اينالعان عاجايىپ شاھار – استانانى تۇرعىزدى. وسىنداي ولشەۋسىز ەڭبەگىمەن ەلىنىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتىنە اينالعان ەلباسىنىڭ تاريحي تۇلعاسىن بۇگىنگىدەي بىرلىك مەرەكەسىندە دە تاعى ءبىر مارتە ۇلىقتاپ, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ريزاشىلىعىن ءبىلدىرۋ ارتىقتىق ەتپەسە كەرەك. * * * ءبىزدىڭ ۇلى ماقساتتى ەلىمىز بار, ۇلان-عايىر جەرىمىز بار. بابالاردان ميراس بولعان قارىس قادام جەردىڭ ءوزىن قادىرلەپ, گۇلدەندىرۋ – ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ پەرزەنتتىك پارىزى. ونى اركىم تەرەڭ تۇسىنەدى. ءۇيدىڭ قابىرعاسى مىقتى بولۋى ءۇشىن ونىڭ ىرگەتاسىن مىزعىماستاي ەتىپ قۇيۋ كەرەك. ءبىز مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتۋدا وقىس قادام جاساماي, بايسالدى ارەكەت قىلدىق. تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ, بىرلىگىمىزدى بەرىك ۇستادىق. مەملەكەت قۇرۋدا بولاشاققا بايىپتى قارايتىن سابىرلى ساياسات قانا سەنىمدى سەرىك بولارىنا ءوزىمىزدىڭ دە, وزگەنىڭ دە كوزىن جەتكىزدىك. تاتۋلىق ءتىلى – بارلىق ۇلت, بارشا ءدىن وكىلدەرىنە ورتاق ءتىل. قاي تىلدە سويلەپ, قاي ءدىندى ۇستانسا دا ءاربىر ازامات تاتۋلىق ءتىلى ارقىلى ءوزارا ءتىل تابىسادى, تۇسىنىسەدى, سىيلاسادى. ادامدار تاتۋلىقتىڭ ءتىلىن تۇسىنبەسە ۆاۆيلون مۇناراسىن سالۋشىلار سياقتى ەشتەڭە دە تۇرعىزا المايدى. ءبىزدىڭ قوعامىمىز – تۇتاس ورگانيزم. ال, ەل بىرلىگى – وسى ورگانيزمنىڭ جۇرەگى. ەگەر جۇرەككە اقاۋ تۇسسە, باسقا دەنە قاۋقارسىز. ساياساتتا جەتىستىككە قول جەتكىزىپ, ەكونوميكادا قارىشتاپ دامىساق تا, بىرلىكتى ساقتاي الماساق, ءبارى بەكەر. سوندىقتان, جۇرەگىمىزدى – بىرلىگىمىزدى ساقتاۋ ءوزىمىز ءۇشىن قاجەت. بۇگىن 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى. قاسيەتتى قازاق توپىراعىندا تاعدىر توعىستىرعان تۋىستارعا, ءبىر تۋعان باۋىرلارعا اينالعان سان ءتۇرلى ەتنوستاردان تۇراتىن ءبىر وتباسىنىڭ مۇشەلەرى ىسپەتتى قازاقستاندىقتار ايتۋلى مەرەكەنى كەڭ اۋقىمدا اتاپ ءوتىپ, ءبىر-بىرىنە جۇرەكجاردى قۇتتىقتاۋلارىن جولدايدى. بىرلىك مەرەكەسىمەن بارشا وتانداستارىمىزدى ەل بىرلىگىنىڭ تۇتقاسى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتىنان شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. بارلىق تا, بايلىق تا, باقىت تا بىرلىكتە ەكەنىن ءاردايىم ەستە تۇتىپ, بىرلىگىمىزدى باعالاي بىلەيىك. ورتاق وتانىمىزدىڭ اسپانىن بۇلت شالماسىن, كۇن سۇيگەن كوك بايراعىمىز كوگىمىزدە جەلبىرەي بەرسىن!ماقسات – ورتاق وتانىمىزدىڭ گۇلدەنۋى
استانادا «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك پەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆتىڭ قاتىسۋىمەن «بىرلىك پەن كەلىسىم: قازاقستاندىق بىرەگەي جول» دەگەن تاقىرىپتا «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ «ەركىن پىكىر» پىكىرتالاس كلۋبىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار دوستىق پەن ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋداعى بۇگىنگى زامانعى جاستاردىڭ الاتىن ورنىن تالقىلادى. پىكىرتالاس شەڭبەرىندە جاھاندانۋ ءداۋىرىندەگى ءتول مادەنيەتتى ساقتاپ قالۋ, ءتىلدى جانە جاس قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلدى. «تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى تابىستارعا قول جەتكىزدى. ەندەشە, ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋ جاستاردىڭ بولاشاقتاعى بورىشى بولۋعا ءتيىس. وسىنداي كەزدەسۋلەر بەيرەسمي جاعدايدا جاستارمەن ارالاسىپ, تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى», دەپ اتاپ ءوتتى ب.بايبەك. «نۇر وتان» پارتياسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن قارىم-قاتىناسىن نىعايتىپ كەلەدى. مىسالى, 2013 جىلدىڭ ءساۋىرىندە «نۇر وتان» پارتياسى مەن قحا اراسىندا ءوزارا ءتۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جاسالدى. ءۇستىمىزدەگى جىلى «نۇر وتان» پارتياسى ورتالىق اپپاراتى مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حاتشىلىعى 2014 جىلعا ارنالعان 24 بولىمنەن تۇراتىن ورتاق جوبانى قابىلدادى. ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن بىرلىكتى نىعايتۋ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ساياساتىندا ەرەكشە ورىن الادى. ەلدە 100-دەن استام ەتنوستىڭ وكىلدەرى ءومىر سۇرەدى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ مىندەتى – ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ, قازاقستاندا ءومىر سۇرەتىن ۇلتتىق مادەنيەتتەردى, ءتىلدى, ەتنوستاردىڭ ءداستۇرىن جان-جاقتى دامىتۋ. مەملەكەت باسشىسى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححى سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە اتاپ ءوتكەنىندەي: «بارلىق قازاقستاندىقتار – ءبىر تۋعان جەردىڭ بالالارى. ءبىزدىڭ ءبارىمىزدى ءبىر ماسەلە تولعاندىرادى – بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى. ءبىزدىڭ بارلىعىمىزدا ءبىر-اق ماقسات بار – ءبارىمىزگە ورتاق وتانىمىزدىڭ گۇلدەنۋى». «ەگەمەن-اقپارات».«بايلىق بايلىق ەمەس, بىرلىك بايلىق»
ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي. اللا تاعالانىڭ جەر بەتىندەگى بارشا ادام بالاسىن ءارتۇرلى ۇلتتارعا ءبولىپ, جاراتۋى – جاراتۋشى يەمىزدىڭ شەكسىز دانالىعى. قاسيەتتى قۇراندا: «...ءبىر-بىرلەرىڭدى تانىپ-بىلۋلەرىڭ ءۇشىن سەندەردى حالىقتار مەن رۋلار ەتىپ جاراتتىق, – دەپ باياندالعان. قۇدايعا شۇكىر, ەلىمىز تۇراقتى دامۋ ۇستىندە. سايىن دالانى مەكەندەگەن سان الۋان ۇلت پەن ۇلىستىڭ وكىلى تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى حالقىمىزعا بەرگەن اللانىڭ سىيى, ولشەۋسىز راحىمى دەسەك, ەگەمەندى ەلدى جارقىن بولاشاققا باستاعان ەل باسشىسىن تاعايىنداپ بەرۋى جاراتۋشى يەمىزدىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن نىعمەتى. حالقىمىز تاۋەلسىزدىكتى تويلاپ, ونى ماڭگىلىك ەتۋدى ويلاپ جۇرگەن جورالى جۇرت ەكەنىن الەم مويىندادى. ەندەشە, ەلباسى ايتقانداي, بارشامىز تاۋەلسىزدىگىمىزدى ءسات سايىن قورعاۋىمىز قاجەت. بەيبىت زاماندى باستى بايلىعى ساناعان سۇيىكتى وتانىمىز الەمگە بىتىمگەر, ارااعايىن, ىمىراشىل ىرگەلى ەل رەتىندە تانىلدى. وسى ورايدا جۇرتىمىزدىڭ جاناشىرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يگى باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بارلىق ەتنوستاردى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرىپ, بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسىنا اينالدى. ءدىن قايراتكەرلەرىنىڭ باسىن قوسىپ, بارشا حالىقتى ءدىني تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىققا ۇندەگەن ەڭسەلى ەلوردامىز – استانا رۋحاني كەلىسىمنىڭ ورداسى ەكەنىن ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ماقتانىشپەن ايتادى. ءبىر شاڭىراق استىندا, ءبىر اتانىڭ بالاسىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان 100-دەن استام ۇلت وكىلدەرى قازاقستاننىڭ قارىشتاپ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. اتا زاڭىمىزدا ايقىنداپ جازىلعانداي, ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىمىنە ەركىندىك بەرىلگەن. بۇل – بەيبىت جولدى باستى باعدار ەتكەن ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعىنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى. حالقىمىزدىڭ كەڭپەيىلى, قوناقجاي, باۋىرمال, دارحان مىنەزى كەڭ-بايتاق دالامىزدا بەيبىتشىلىكتىڭ سالتانات قۇرۋىنا نەگىز بولدى. ۇيىمشىلدىققا ۇمتىلعان ۇلتىمىز باقىتتىڭ باستاۋى – بىرلىك دەپ بىلگەن. قابليسا جىراۋدىڭ تولعاۋىنان الار تاعىلىم مول. – باقىت, قايدا باراسىڭ؟ – كورشىمەن بولعان بىرلىگى, تاعات, عيبادات تىرلىگى, ۇيىمشىل ەلگە بارامىن. دوستىق پەن ىنتىماقتىڭ ورتالىعى سانالعان قازاقستان ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس باعىتىندا كوش باستاپ كەلەدى. ءبىز ساناۋلى جىلداردا وسىنداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىك. ارينە, مۇنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ بايىپتى قادامى ارقىلى, تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. حالقىمىزدا: «بايلىق بايلىق ەمەس, بىرلىك بايلىق», – دەگەن ناقىل ءسوز بار. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى حالىقتى يماندىلىققا ۇندەپ قانا قويماي, ادامداردى اۋىزبىرشىلىككە شاقىرۋدا. ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىن ساقتاۋدا ءدىن وكىلدەرىنە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. مەشىت يمامدارى جۇما ۋاعىزدارىندا بىرلىگى جاراسقان ەلگە اللانىڭ نازارى تۇسەتىنىن ايتىپ, حالىقتى قاناتتاندىرىپ وتىرادى. ويتكەنى, ءدىننىڭ ماقساتى – ىزگىلىك. يسلام ءدىنى مەملەكەتتە, قوعامدا تىنىشتىق, ادىلدىك بولۋىن كوزدەيدى. ادامدى سوعان تاربيەلەيدى. ەلىمىزدەگى بارلىق مەشىتتەر مەن مەدرەسەلەر بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتى نىعايتۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ۇيىمشىلدىققا ۇيىتقان ىزگى ىستەر الداعى ۋاقىتتا دا ناتيجەلى بولاتىنىنا سەنەمىن. اللا تاعالا ادامزات بالاسىن: «بولىنبەڭدەر», دەپ باۋىرمال بولۋعا بۇيىرعان. پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (س.ع.س.) باسشىعا باعىنىپ, ب ۇلىك شىعارماۋدى ۇگىتتەۋىندە ۇلكەن ءمان بار. احمەت بايتۇرسىن ۇلى بابامىز: «قازىرگى زامان – وتكەن زاماننىڭ بالاسى, بولاشاق زاماننىڭ اتاسى», دەگەن. ورتاق وتانىمىز – قازاقستان حالقىنىڭ بۇگىنگى بىرلىگى مەن تاتۋلىعى – بولاشاق زامان ءۇشىن ۇلگى-ونەگە, وسيەت بولىپ قالا بەرمەك. بۇگىنگى بەرەكەلى باسقوسۋ تاريح بەتتەرىندە التىن ارىپتەرمەن جازىلارى حاق. اللا تاعالا حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن, اۋىزبىرشىلىگىن ارتتىرعاي. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ماڭگىلىك ەتىپ, بولاشاققا باسقان قادامىمىزدى بەرەكەلى ەتكەي! تىلەگىمىز قابىل, مۇراتىمىز اسىل بولعاي! 1 مامىر – بىرلىك كۇنى قۇتتى بولعاي!باس يدىرگەن باۋىرلاستىق
قىزىلجار وڭىرىندە قالىڭ ورنالاسقان ەتنوستاردىڭ ءبىرى – تاتارلار مەن باشقۇرتتار. مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ ۇلت ساياساتىنىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ, ۇيىمشىلدىقپەن, ىنتىماقپەن ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ولاردىڭ ءوزارا تاتۋلىققا قۇرىلعان سىيلاستىق سەزىمى وزگەلەرگە ۇلگى. بۇل جونىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, «دۋسلىك» تاتار-باشقۇرت ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى نايل ساليموۆتىڭ ايتارى كوپ. – نايل كاميل ۇلى, دوستىق دەگەن ۇلى ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن قالاي تۇسىنەسىز؟ – ءسوزىمدى ارىدەن, تاريح قويناۋىنان ساباقتايىن. ناقتى دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, ءبىزدىڭ اتالارىمىز قازاقستانعا ءXVىىى عاسىردا قونىس اۋدارا باستاعان. سولاردىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ بابامىز ماۆليۋت ۆالگۋزين بالالارىمەن 1786 جىلى قىزىلجار وڭىرىنە كەلىپتى. قازىرگى مامليۋت اۋدانى وسى كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالادى. پەتروپاۆل بەكىنىسىنىڭ ىرگەتاسىنىڭ قالانۋىنا, مادەنيەتتىڭ جاندانۋىنا دا تاتارلار بەلسەنە قاتىسقان. ساۋدادا, ەكونوميكادا بەلسەندى ءرول اتقارعان. وسى كەزدەن باستاپ قازاقتارمەن دوستىق قارىم قاتىناسى جاراسىپ, باس يدىرگەن باۋىرلاستىقتىڭ ارقاسىندا قۇدا-قۇداندالى بولىسقان, ىرگەسى اجىرامايتىن تۋىس اتانعان. دەمەك, ءتىلىنىڭ ۇقساستىعى, ءدىنىنىڭ ورتاقتىعى ءوز الدىنا, ءبىر-بىرىنە دەگەن اعايىندىق تامىر جايۋى تەرەڭنەن باستالادى دەگەن ءسوز. وبلىس ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تاريحىنا كوز جىبەرسەك, قازاق, تاتار, باشقۇرت حالىقتارىنىڭ رۋحاني, مادەني قۇندىلىقتارى مەن سالت-داستۇرلەرىنىڭ ءوزارا ساباقتاسىپ, قويىنداسىپ جاتقانىن انىق اڭعارۋعا بولادى. قازان توڭكەرىسىنە دەيىن قىزىلجار شاھارىندا جەتى مەشىت بولىپ, مۇسىلمانداردىڭ ءمىناجات ەتەتىن قاسيەتتى عيباداتحاناسىنا اينالعان. ءبارى بىرلەسىپ, جەكەلەگەن مەتسەناتتاردىڭ, حالىقتىڭ قاراجاتىنا تۇرعىزعان. قازاقتا «بىلەگى كۇشتى ءبىردى جىعار, ءبىلىمى كۇشتى مىڭدى جىعار» دەگەن ءسوز بار. مىنە, اتالارامىز بىزگە وسىنداي اۋىزبىرلىكتى امانات ەتىپ كەتكەن. قانداي قيىن كەزدە دە سۇتتەي ۇيىعان ىنتىماعى جاراسىپ, ىرىسى ارتقان. – قازىردىڭ وزىندە سىزدەردىڭ اتالارىڭىز مۇراعا قالدىرعان ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى كوپ. كەيبىرەۋلەرى جونىندە اڭىزدار دا بار. – دۇرىس ايتاسىز. پەتروپاۆلدىڭ العاشقى قاداسى قاعىلعاننان باستاپ ءسىبىر ولكەسىندە كوپەستىك ساۋدا اتاعىمەن اتى شىققاندارى از بولماعان. ازيا, ەۋروپا ەلدەرىنە تاۋارلار جونەلتىپ, ول جاقتاردان قىمبات باعالى بۇيىمدار الدىرتقان. ولاردىڭ قاتارىندا يانگۋزاروۆ, مۋراتوۆ, داۋلەتكەلديەۆ, تيۋمەنەۆ, شامسۋتدينوۆ اۋلەتتەرىنىڭ ەسىمدەرى ءالى كۇنگە دەيىن قۇرمەتپەن اتالادى. بۇلار قىزىلجاردىڭ ماي, ۇن ونىمدەرىن پاريجگە, باعالى تەرىلەردى مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنا, كۇنشىعىس ەلىنە جونەلتىپ وتىرعان. ديىرمەندەر, بانكتەر, زاۋىتتار, ساۋدا ورىندارىن, قازاق, تاتار تىلدەرىندە مەكتەپتەر, مەدرەسەلەر, مەشىتتەر اشقان. ءسويتىپ, وزدەرىنە دە, وزگەلەرگە دە پايدا اكەلگەن. مۋراتوۆتاردىڭ ديىرمەنى, شامسۋتدينوۆتاردىڭ ءدارىحاناسى, گانشيندەردىڭ ساۋدا ۇيلەرى ءالى كۇنگە دەيىن قالا كوركىنە ءسان بەرىپ تۇر. ىرگەسى قالانعاندارىنا عاسىردان اسسا دا سول كۇيىندە ساقتالعانى تاڭداندىرادى. گوركي جانە ۋليانوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان «قالىڭدىق ءۇيىن» جاس كوپەس يانگۋزاروۆ تۇرعىزعان. بۇل ءجونىندە اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمەلەر كوپ. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارى قازاق جانە تاتار دراما تەاترلارى قاتار جۇمىس ىستەپ, ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە الماسىپ تۇرعان. –تاتار-باشقۇرت اعايىنداردىڭ ۇلتتىق مەرەكەلەرىنىڭ ءبىرى – سابانتوي. ونىڭ تامىرى ارىدە جاتىر. قىزىلجار وڭىرىندە قاي ۋاقىتتان باستاپ مەرەكەلەنىپ كەلەدى؟ – ونى كەيدە «داۋلەت تويى» دەپ اتاپ, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىمەن ورايلاستىرىپ وتىرعان. قاراپ وتىرساق, شىعىس حالىقتارىنىڭ جاڭا جىلى – ناۋرىزبەن ۇقساستىقتارى كوپ. جەر ءجىبىپ, جەر-دۇنيە گۇلدەپ, ماساتى كىلەمدەي تۇرگە ەنگەندە ادامداردىڭ بويىن ەرەكشە جىلىلىق, قۋانىش بيلەگەن. قىستىڭ قىسپاعىنان قۇتىلىپ, وسى كۇنگە جەتكەنىنە شۇكىرشىلىك ەتىپ, حالىق بولىپ قىزىقتاعان. «سابانتوي» پەتروپاۆل قالاسى كۇنى مەرەكەسىمەن قاتار اتاپ وتىلەدى. ەڭ العاش رەت 1989 جىلى تويلانىپ, سودان بەرى بىردە-ءبىر ۇزىلگەن ەمەس. قالالىق دەمالىس جانە مادەني دەمالىس ساياباعىندا ارنايى ساحنا قۇرىلىپ, ءار حالىقتىڭ سالت-داستۇرلەرى, ادەت-عۇرىپتارى كورسەتىلەدى. ءتۇرلى تىلدەردە اندەر مەن بيلەر ورىندالادى. سپورتتىق جارىستار ۇيىمداستىرىلادى. تاتارستاننان, باشقۇرستاننان ارنايى مەيماندار شاقىرىلىپ, جەرگىلىكتى كوركەمونەرپازداردىڭ دا ونەرلەرى تاماشالانادى. دامدىلىگى ءتىل ۇيىرەتىن ۇلتتىق تاعامدار ۇسىنىلادى. بيىل ءتول مەيرامىمىزدىڭ وڭىردە العاش اتاپ وتىلگەنىنە شيرەك عاسىر تولادى. وسىناۋ داتالى كۇنگە ورايلاستىرىپ, «نادەجدا» اۋەسقوي جۇگىرۋشىلەر كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى 25 شاقىرىمدىق جارىس جولىنا شىعۋدى جوسپارلاپ وتىر. ساياسي تۇراقتىلىققا, ازاماتتىق بەيبىتشىلىككە, ۇلتارالىق كەلىسىمگە نەگىزدەلگەن باسقا دا شارالار اتقارىلادى. وعان قاتىسۋشىلار ۇلتارالىق پروبلەمالاردى شەشۋدەگى قازاقستاندىق ءتاجىريبەلەر مەن وي-پىكىرلەر بولىسەدى. – ايتپاقشى, ءسىزدى قۇتتىقتاپ قويايىق. جاقىندا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تاعايىندالدىڭىز. دوستىق ۇيىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا ءوڭىر باسشىسى سامات ەسكەندىروۆ قانداي مىندەتتەر قويدى؟ – راحمەت. پەتروپاۆل پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ تاريح جانە قوعامتانۋ پاندەرى فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن كەيىن ەڭبەك جولىمدى مۇعالىمدىكتەن باستادىم. 17 جىل وبلىس ورتالىعىنداعى № 21 مەكتەپكە باسشىلىق ەتتىم. بىرنەشە جىلدان بەرى «دۋسلىك» تاتار-باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىگىنە جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەمىن. سودان بەرى وزگە دە ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەرمەن ورتاق ۇيىمىزدەگى تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى ودان ءارى نىعايتۋ باعىتىنداعى بايلانىسىمىز ۇزىلگەن ەمەس. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسىمىن. ءسىرا, باسشىلىق جانە قوعامدىق قىزمەتتەردەگى ازدى-كوپتى تاجىريبەم ەسكەرىلگەن بولار. قازاقستان حالقىنىڭ اتادان بالاعا جالعاسىپ كەلە جات