قازاقستاننىڭ سوت تورەلىگى: كەشە, بۇگىنى جانە كەلەشەگى

ونان بەرىدە, قازاق قۇقىعىنىڭ جۇيەلەنگەن قاينار كوزى بولىپ تابىلاتىن, «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى», «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولى» دەپ اتالاتىن دالا زاڭدارى نەگىزىندەگى زاڭدار جيناعى - «جەتى جارعىنى» بەكىتتىرگەن, ءاز تاۋكە حاننىڭ تۇسىندا بيلىك ەتكەن ءۇش توبە ءبيىمىز - تولە بي, قازىبەك بي مەن  ايتەكي بي.

قازاق بيلەرى بۇگىنگى بولاشاعىمىزدىڭ جارقىن جانە كەمەل بولۋىنا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى, دامىپ, وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەستەرىن قوستى. بيلەر جۇيەسى مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنا, حالقىمىزدىڭ وي-ساناسىنىڭ, الەۋمەتى مەن مادەنيەتىنىڭ وسۋىنە زور ىقپال ەتتى. «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق», «حاندا قىرىق كىسىنىڭ اقىلى بولسا, بيدە قىرىق كىسىنىڭ ارى بار» دەگەن بابالارىمىزدان قالعان ۇلى ءسوز بار.  قازاق قوعامىنداعى بەلگىلى ءبىر تەكتىلىك قاسيەتتەردى ۇستانعان تۋراشىل بي-شەشەندەرىمىزدىڭ «قارا قىلدى قاق جارعان» ءادىل شەشىمدەرىنىڭ ەل, رۋ اراسىندا ورىندالۋى مىندەتتى شارت بولعان. ءاربىر بي ءادىل شەشىمدەرىنىڭ ءوز ورتاسىنا عانا ەمەس, ءدۇيىم جۇرتقا جايىلعانىن قالاعان. وسىنداي مارتەبە ارقىلى ەل سەنىمىنە يە بولىپ, ءۇمىتىن اقتاۋ ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتكەن.

بۇگىنگى قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كوسنتيتۋتسياسىمەن جانە «سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن رەتتەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سوت تورەلىگىن تەك سوت قانا جۇزەگە اسىراتىنى اتا زاڭىمىزبەن بەكىتىلگەن.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس قۇرىلاتىن جەرگىلىكتى جانە باسقا سوتتار قۇرايدى.

ەشقانداي وزگە ورگاندار مەن تۇلعالاردىڭ سۋديا وكىلەتتىگىن نەمەسە سوت بيلىگى فۋنكتسيالارىن يەلەنۋگە قۇقىعى جوق.

سوت بيلىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان جۇزەگە اسىرىلادى جانە ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋعا, رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنىڭ, زاڭدارىنىڭ, وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەرىنىڭ, حالىقارالىق شارتتارىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قىزمەت ەتەدى.

سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە سوت ساتىسىنىڭ ءۇش بۋىندى جۇيەسى ەنگىزىلدى, مامانداندىرىلعان سوتتار, ينۆەستيتسيالىق سوت ءوندىرىسى قۇرىلدى. 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ اكىمشىلىك ادىلەت ءوز جۇمىسىن باستادى.

بۇگىنگى سوت جۇيەسى ەلىمىزدەگى تۇبەگەيلى وزگەرىستەرمەن تىكەلەي بايلانىستا رەفورمالاردان وتۋدە. رەفورمالاردىڭ ماقساتى – سوت جۇيەسىن حالىققا جاقىنداتىپ, مىقتى ءارى ءتيىمدى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن سەنىمدى قورعاۋعا قابىلەتتى جۇيە قۇرۋ.

سۋديا سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە تاۋەلسىز جانە كونستيتۋتسيا مەن زاڭعا  عانا باعىنادى. زاڭ مەن سوت الدىندا جۇرتتىڭ ءبارى تەڭ. 

ەندەشە, سۋديانىڭ ءادىل تورەلىكتى ء دوپ باسىپ ايتۋى ماڭىزدى. وسى باعىتتاعى سوت جۇيەسىندەگى رەفورمالار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ماڭگىلىك ەل بولىپ دامۋىندا, جاڭا قازاقستان قۇرۋ جولىندا ءادىل سوت تورەلىگىن قۇرۋ ءۇشىن سۋديالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن, كوتەرەر جۇگىن  ارتتىرادى. سايكەسىنشە, سوت كورپۋسىنا تالاپتار كۇشەيتىلدى.

ارينە, سۋديا ماماندىعى ەشقاشان جەڭىل بولماعان جانە بولاشاقتا دا وڭاي بولمايتىنى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىنىڭ دامىعان مەملەكەتتەر ساپىنا قوسىلۋىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋ – ءبىز ءۇشىن مارتەبە, ماقتانىش.

قورىتا كەلە, ارىپتەستەرىمدى بيىل العاش رەت اتاپ وتىلگەلى وتىرعان كاسىبي مەرەكەمىزبەن قۇتتىقتايمىن. قيىنشىلىعى مول ەڭبەكتەرىڭىزگە جەمىس, ابىرويلى زەينەت, دەنساۋلىق, وتباسىلىق باقىت تىلەيمىن. ەلىمىزدىڭ يگىلىگى جولىنداعى جاۋاپتى جۇمىستارىڭىزدىڭ ءار كۇنى ءساتتى بولسىن!

تۇرسىنگۇل ۇمبەتوۆا,

شىمكەنت قالاسىنىڭ

ءمااس سۋدياسى