ىرگەلى ىستە ىركىلىس بولمايدى
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا ۇكىمەتكە جەكەشەلەندىرۋدىڭ 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. ياعني ۇكىمەت «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسىپ, مەملەكەتتىڭ قاتىسى بار بارلىق كومپانيالارعا تالداۋ جۇرگىزىپ, جەكە سەكتورعا بەرىلەتىن كاسىپورىندار ءتىزىمىن انىقتاۋ كەرەكتىگىن, تۋرا وسىنداي جۇمىستى قالعان مەملەكەتتىك سەكتورلاردا دا جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن قاداپ ايتقان. جالپى العاندا, 2020 جىلعا دەيىن ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىڭ قاتىسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 15 پايىزى عانا بولۋى كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرمالارىن قولعا العان «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى بۇگىندە جەكەشەلەندىرۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى. بۇگىنگە دەيىن نە ىستەلدى؟ قانداي جوسپار بار؟ جەكەشەلەندىرۋ ناقتى قاي ايدان باستالماق؟ وسى جانە وزگە دە سۇراقتار توڭىرەگىندە «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق باسقارما توراعاسى ومىرزاق شوكەەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك. – ومىرزاق ەستاي ۇلى, كومپانيانىڭ قانشا پايىزىن جەكە سەكتوردىڭ ەنشىسىنە بەرمەكسىزدەر؟ – ءبىز كومپانيانىڭ 35 پايىزىن جەكەشەلەندىرەمىز. ەگەر قوردىڭ تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, پرەزيدەنت بىزگە ءاۋ باستا جەكە كومپانيالاردىڭ قىزمەتىن وڭتايلاندىراتىن, تەڭگەرىمىن ەسەپتەپ جانە كومپانيالاردىڭ قۇنىن كوتەرۋدى ماقسات ەتكەن قۇرىلىمعا اينالۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. بىراق, ءدوپ كەلگەن داعدارىس جەكەشەلەندىرۋگە مۇمكىندىك بەرە قويمادى. ال «سامۇرىق-قازىناعا» بولىنگەن ءاربىر تەڭگە تابىس اكەلۋى ءتيىس. داعدارىستان وتكەن سوڭ ەلباسى بىزگە ءوز قىزمەتىمىزگە قايتا ورالۋدى تاپسىردى, ياعني تەڭگەرىمدى تازالاپ, قايتادان تەڭگەرىم تۇزەلىپ, ستراتەگيا قابىلداندى. سودان بەرى ءبىز جەكەشەلەندىرۋ ىسىنە كىرىسىپ كەتتىك. جەكەشەلەندىرۋدى الدىمەن بەيىندى ەمەس اكتيۆتەردەن باستادىق. – جەكەشەلەندىرەتىن كومپانيالاردى ىرىكتەۋ وڭاي بولماعان شىعار؟ – ءبىز ەنشىلەس كومپانيالارىمىزدىڭ نەگىزگى قىزمەتىنە كىرمەيتىن بارلىق كومپانيالاردى ىرىكتەۋدەن وتكىزدىك. ولاردىڭ سانى 500-دەن استى. ارينە, كوپ تالاس تا بولدى. بۇل كەزدە تارتىس بولدى دەسەك ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. بۇل تۇسىنىكتى دە عوي. سەبەبى, قانداي ديرەكتور جەكەشەلەندىرگەندى قالاسىن. ويتكەنى, ول بۇعان دەيىن باس اۋىرتپاي, ناقتى, تۇراقتى بيۋدجەتتىڭ اقشاسىن جۇمساپ وتىردى. ال ەگەر ول نىسان جەكەشەلەندىرىلسە, ول ديرەكتوردىڭ سول ورىندا قالۋ-قالماۋى نەعايبىل. سەبەبى, جەكەمەنشىك يەسى شىعىندارعا مۇقيات قاراپ, قىسقارتۋى مۇمكىن. ايتەۋىر ءبىز بۇل كەزەڭنەن دە وتتىك. سول 500 كومپانيانىڭ 400-ءىن وتكەن جىلى جەكەشەلەندىردىك. ونىڭ ىشىندە وقۋ ورتالىقتارى, سپورتتىق عيماراتتار, قوناقۇيلەر, كەڭسەلەر, پاتەرلەر سياقتى ءارتۇرلى نىساندار بار. – ولاردى جەكەشەلەندىرۋدەن قورعا قانشا قارجى تۇسەدى؟ – بەيىندى ەمەس اكتيۆتەردى جەكەشەلەندىرۋدىڭ وزىنەن ق+ور قورجىنىنا 50,8 ملرد. تەڭگە اقشالاي تابىس تۇسكەلى وتىر. ەندى بەيىندى اكتيۆتەردىڭ كەزەگى كەلىپ تۇر. ولار دا وتە كوپ. بۇلاردىڭ دا ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ قۇرامىندا بولۋ قاجەتتىگى جوق. قازىر ولاردىڭ سانى 599-دى قۇرادى. وسى ءتىزىمدى الىپ ءبىز ساراپتاۋ, سارالاۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتىك. الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ انىقتالعان قاعيدالار بويىنشا تاڭداۋ جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل رەتتە ءبىز سينگاپۋر ۇكىمەتىنىڭ تاجىريبەسىن باعىتقا الدىق. وندا جەرگىلىكتى جەرلەردەگى, كەز كەلگەن ينۆەستورلار تابىستى جۇزەگە اسىرا الاتىنداي بيزنەس تۇرلەرى تاڭداپ الىنادى. ال ەندى ءىرى كومپانيالارمەن نە ىستەيمىز دەيسىز عوي. بۇل رەتتە ءبىز مەملەكەتتىك م ۇلىكتى جەكەشەلەندىرۋگە قولدانىلىپ وتىرعان بارلىق ءادىس-تاسىلدەردى قاراپ شىقتىق. زەرتتەپ, زەردەلەدىك. بۇل باعىتتا ءبىزدىڭ قازىر ءوز تاجىريبەمىز بار. ءبىز تەندەر تەتىكتەرىن, بايقاۋلار, ينۆەستيتسيالىق جانە كەپىلدى كونكۋرستار تەتىكتەرىن قابىلدادىق. بۇلاردىڭ ىشىنەن ءبىز ناقتى شىنايى, اشىقتىق ءارى جىلدام, ساپالى ەكى ءادىستى عانا تاڭداپ الدىق. ولار – حالىقتىق IPO جانە اۋكتسيوندار. اۋكتسيوندار ءبىر الاڭدا, ەلەكتروندى ساۋدا نەگىزىندە وتە تۇسىنىكتى جانە اشىق وتەدى. بۇل ۇدەرىستىڭ قالاي ءوتىپ جاتقانىن كەز كەلگەن قاتىسۋشى ونلاين رەجىمدە كورە الادى. – ينۆەستورلار پۋلى قازىردىڭ وزىندە ناقتىلانعان بولار؟ – جوق, ناقتى انىقتالعان پۋل جوق. – ال بۇعان شەتەلدىكتەر قاتىسا الا ما؟ – قاتىسا الادى. بۇل رەتتە, ءبىز ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى شاقىرعان كەزدە, ولاردى ابدەن زەردەلەپ الۋىمىز كەرەك. ول قانداي دا ءبىر, كەز كەلگەن شەتەلدىك كومپانيا بولا سالمايدى. IPO وتە قىزىقتى. وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن بولسا حالىققا ونى ءتۇسىندىرىپ جاتار ەدىك. ال بۇگىندە بۇل ۇعىم حالىققا تۇسىنىكتى دەپ ويلايمىن. وتكەن جىلى ءبىز «قازترانسويلدىڭ» IPO-سىن وتكىزدىك. مەنىڭ پايىمىمشا, ونىڭ قورىتىندىسى وتە جاقسى بولدى. 30 مىڭنان استام قازاقستاندىق ازاماتتار, جەكە تۇلعالار قازىرگى تاڭدا «قازترانسويل» اكتسيالارىنىڭ يەسى. ال بيىلعى 2014 جىلى كەگوك اكتسيالارىن IPO-عا شىعارىپ جاتىرمىز. جەلتوقسان ايىنا قاراي كەگوك اكتسيالارىن ءدال «قازترانسويل» اكتسيالارى سياقتى ءادىس-تاسىلدەرمەن, سونداي تەتىكتەر بويىنشا شىعارماقپىز. ەنەرگيا ءوندىرۋ رىنوگىندا بۇل وتە ءىرى كومپانيا. ونىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردا ارنايى پورتفەلدەرى بار. ال 2016 جىلى ءبىزدىڭ بىرەگەيلەرىمىز قتج مەن «قازاتومپروم» كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارىن IPO-عا شىعارماقپىز. سوڭىندا ءبىزدىڭ باستى اكتيۆتەرىمىزدىڭ بارلىعى IPO رىنوگىنا وتەدى. – ساۋدا-ساتتىق قاشان باستالماق؟ – ەرتەڭ قوردىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ وتىرىسى وتەدى. سوندا ءبىز بارلىق تەتىكتەردى, تۇجىرىمدامانى, جەكەشەلەندىرۋ باعدارلاماسىن تۇگەلدەي سوڭعى رەت ناقتىلايمىز. ال ساۋدا-ساتتىقتى ماۋسىمنان باستايمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. – كومپانيا «حانتالاپايعا» تۇسە مە سوندا؟ – ارينە, تاۋەكەلدەر مەن قاۋىپتەر جوق ەمەس. ساتىپ الۋشىلاردىڭ اقشاسى جەتە مە, ساتىلىمداعى كومپانيالارعا سۇرانىس قالاي بولادى دەگەن الاڭداۋشىلىق بار. بىراق ءۇمىتىمىز باسىم. قازىر وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, كاپيتالدى زاڭداستىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. بانكتەر كۇشەيىپ كەلەدى, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دە از قارجى ءبولىنىپ جاتقان جوق. وسىنى ەسكەرسەك, مەنىڭ ويىمشا سۇرانىس بولادى. ال سۇرانىس بولسا, ەش ماسەلە تۋىندامايدى. اڭگىمەلەسكەن دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان».دەرەك پەن دايەك
• «سامۇرىق- قازىنا» ۇاق» اق قۇرامىنا 599 كومپانيا كىرەدى. ولاردىڭ ىشىندە «قازمۇنايگاز» اق, «قتج» اق, «قازاتومپروم» اق سياقتى ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى كومپانيالارى بار. • 2013 جىلى «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» (بۇدان ءارى قور) اق باسەكەلەستىك نارىعىنا ءوزىنىڭ 11 بەيىندىك ەمەس اكتيۆتەرىن جانە 394 نىساندارىن شىعارىپ ساتتى. ولاردىڭ ىشىندە «مەيىرىم» مەديتسينالىق ورتالىعى, «ورمان بۇلاق» اڭشىلىق شارۋاشىلىعى, «سامۇرىق-ەنەرگوسترويسەرۆيس» كاسىپورنى, قوناقۇيلەر, دەمالىس ورتالىقتارى, بالالار باقشالارى, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, 350 پاتەر, وفيس جانە گاراج نىساندارى, وقۋ ورتالىقتارى جانە باسقا نىساندار بار. • 2014-2015 جىلدار ارالىعىندا باسەكەلەستىك نارىعىنا قوردىڭ تاعى دا جالپى قۇنى 50,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 16 بەيىندىك ەمەس اكتيۆتەرى جانە 19 نىساندارى شىعارىلماق. بۇل نىسانداردىڭ قاتارىندا «دۋمان» قوناقۇي كەشەنى, «سارىاعاش» ءساناتوريى, «اقبۇلاق» ساۋىقتىرۋ كەشەنى, «قتج»-نىڭ ساۋىقتىرۋ-قالپىنا كەلتىرۋ ورتالىعى جانە قوردىڭ شەتەلدەردەگى اتاپ ايتقاندا, گرۋزيا, تۇركيا جانە قىرعىزستانداعى اكتيۆتەرى بار. • ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ماسەلەسىندە بانك اكتيۆتەرىن ساتۋ ماسەلەسى شەشىلدى. بۇل – بتا بانكتىڭ, تەمىربانكتىڭ جانە اليانس بانكتىڭ اكتسيالار پاكەتى. • «حالىقتىق ءىرو» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قور رىنوگىنا «قازترانسويل» اق اكتسيالار پاكەتىنىڭ 10 پايىزى شىعارىلعان بولاتىن. بۇل ءىس ويداعىداي بولدى. 2013 جىلى ينۆەستيتسيالىق كىرىس 23 پايىزدان اسسا, ۇستىمىزدەگى جىلعى قاڭتار – ءساۋىر ايلارىندا ءاربىر اكتسيانىڭ ورتاشا ولشەمدەگى قۇنى باستاپقى قۇنىنان 60 پايىز جوعارى بولدى. • بولاشاقتا قور «حالىقتىق ءىرو» باعدارلاماسى بويىنشا باسەكەلەستىك نارىعىنا KEGOC جانە «سامۇرىق-ەنەرگو» اق اكتسيالارىنىڭ پاكەتتەرىن شىعارماق. • قورعا قاراستى ءىرى كومپانيالاردى جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق (ولاردىڭ قاتارىنا جەكە كاپيتالى 2,5 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن كومپانيالار كىرگىزىلدى) ولاردىڭ ءتىزىمى 42 بىرلىكتى قۇرايدى. ولاردىڭ قاتارىندا 10 كومپانيانى ءىرو باعدارلاماسىنا, ال 32 كومپانيانى اۋكتسيونعا شىعارۋ بەلگىلەنىپ وتىر. • 2014-2015 جىلدار ارالىعىندا جالپى جەكەمەنشىك كاپيتالى 23,7 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 61 اسا ءىرى ەمەس اكتيۆتەر ساتىلاتىن بولادى. بەتتىڭ ماتەريالىن دايىنداعان جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».