كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىن دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى. قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – سترەستىك اكتيۆتەردىڭ ءوتىمدى نارىعىن نارىقتىق نەگىزدە دامىتۋ جانە ولاردى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا بايانداما جاسادى.
«2016 جىلدان باستاپ بانك سەكتورىن قالىپقا كەلتىرۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە 6,7 ترلن تەڭگە سوماسىنداعى سترەستىك اكتيۆتەر ەسەپتەن شىعارىلدى. 2022 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا سترەستىك اكتيۆتەر مولشەرى 2,3 ترلن تەڭگەنى نەمەسە بانك جۇيەسى اكتيۆتەرىنىڭ 6 پايىزىن قۇرايدى. سترەستىك اكتيۆتەرگە تولەۋ مەرزىمى 90 كۇننەن اسقان كرەديتتەرمەن قاتار قايتا قۇرىلىمدالعان كرەديتتەر, ءوندىرىپ الىنعان م ۇلىك جانە بانكتەردىڭ سترەستىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى ەنشىلەس ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆتەرى جاتادى.
2019 جىلى جۇرگىزىلگەن اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ قورىتىندىسى بويىنشا سترەستىك اكتيۆتەردىڭ ۇلەسى بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ 21 پايىزى بولىپ باعالاندى. انىقتالعان شىعىنداردى وتەۋ ءۇشىن بانكتەر 554 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا پروۆيزيالار قالىپتاستىردى, 128 ملرد تەڭگەگە كاپيتالدى قوسىمشا ۇلعايتتى. 2020 جىلدان باستاپ بانكتەر اگەنتتىكتىڭ كەلىسىمى بويىنشا سترەستىك اكتيۆتەردى ازايتۋ جونىندەگى جەكە جوسپارلاردى ازىرلەپ ىسكە اسىرىپ كەلەدى. ەكى جىل ىشىندە 648 ملرد تەڭگەگە پروبلەمالىق قارىزدار ەسەپتەن شىعارىلدى», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
اگەنتتىك توراعاسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, سترەستىك اكتيۆتەردى نارىقتىق نەگىزدە ودان ءارى ازايتۋ ءالى دە وزەكتى بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسى ارقىلى 4 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن. قۇجات بىرقاتار نەگىزگى باعىتتى قامتيدى.
«بىرىنشىدەن, زاڭ جوباسىندا سترەستىك اكتيۆتەردى اۆتوريزاتسيالانعان ساتىپ الۋشىلاردىڭ قولدانىستاعى ءتىزىمىن جەكە ينۆەستورلاردى قوسۋ ارقىلى كەڭەيتۋ كوزدەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا بانكتەر تۋرالى زاڭنىڭ 36-1-بابىنا سايكەس اۆتوريزاتسيالانعان ساتىپ الۋشىلار تىزىمىنە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر, بانكتەردىڭ سترەستىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى ەنشىلەس ۇيىمدارى, پروبلەمالىق كرەديتتەر قورى, كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر جانە باسقا دا قارجى ۇيىمدارى كىرەدى.
بۇل رەتتە ءتىزىم كەڭەيتىلىپ, بانكتەردىڭ جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ سترەستىك اكتيۆتەرىن جەكە ينۆەستورلارعا ساتۋ قۇقىعى بەرىلەدى. جەكە ينۆەستورلارعا زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە دارا كاسىپكەرلەردىڭ قارىزدارىن ساتىپ الۋعا رۇقسات ەتىلەدى. قارىز الۋشى – جەكە تۇلعالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن زاڭ جوباسىندا جەكە تۇلعالاردىڭ كرەديتتەرىن ينۆەستورلارعا ساتۋ كوزدەلمەگەن», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
ەكىنشىدەن, زاڭ جوباسىندا سەرۆيستىك كومپانيالار ينستيتۋتىن قۇرۋ كوزدەلەدى. ولار ينۆەستورلارعا جۇمىس ىستەمەيتىن كرەديتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ جانە باسقارۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەدى. سەرۆيستىك كومپانيالار ينستيتۋتىن دامىتۋ سترەستىك اكتيۆتەردىڭ ءوتىمدى نارىعىن قۇرۋ ءۇشىن قاجەت. سەرۆيستىك كومپانيالار اكتيۆتەردى سەنىمگەرلىك تۇردە باسقارادى, ءوندىرىپ الۋدىڭ جەكە ستراتەگياسىن ازىرلەپ ىسكە اسىرادى جانە سترەستىك اكتيۆتەردىڭ يەلەرىنە باسقا دا قىزمەتتەر كورسەتەدى.
«سەرۆيستىك كومپانيالاردىڭ فۋنكتسيالارىن ءتيىستى تاجىريبەسى مەن قۇزىرەتى بار بانكتەردىڭ سترەستىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى ەنشىلەس ۇيىمدارىنا جانە كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە بەرۋ ۇسىنىلادى. زاڭ اياسىنداعى دەڭگەيدە سەرۆيستىك كومپانيالار ءۇشىن كاپيتالدىڭ مولشەرى, نارىقتاعى جۇمىس تاجىريبەسى, ءمىنسىز ىسكەرلىك بەدەلىنىڭ بولۋى جانە قاداعالاۋ شارالارى مەن سانكتسيالاردىڭ بولماۋى جونىندە جوعارى تالاپتار بەلگىلەنەدى.
اگەنتتىك بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن سەرۆيستىك كومپانيالاردىڭ ءتىزىلىمىن جۇرگىزىپ, ولار تۋرالى اقپاراتتى ءوزىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرادى. بۇل قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قوسىمشا تەتىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سەبەبى اتالعان ۇيىمدار اگەنتتىكتىڭ رەتتەۋ اياسىنا جاتادى», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىندا جەكە ينۆەستورلاردىڭ ساتىپ الىناتىن قارىزداردى سەرۆيستىك كومپانيالارعا سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرۋ مىندەتى قاراستىرىلعان. بۇل تالاپ دارا كاسىپكەرلەردىڭ قارىزدارىنا پروبلەمالىق كرەديتتەرگە قولدانىلادى. بۇدان بولەك, زاڭدى تۇلعالاردىڭ بەرەشەگى 16,5 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن نەمەسە 50 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن قارىزدارعا, سونداي-اق ينۆەستور بەيرەزيدەنتتەرگە دە باعىتتالعان.
«قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بانكتىك قارىز جانە ميكروكرەديت شارتتارى شەڭبەرىندە كرەديتوردىڭ قارىز الۋشىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستارىنا قويىلاتىن بارلىق تالاپتار مەن شەكتەۋلەر جەكە ينۆەستورعا قولدانىلادى. وسىلايشا, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى جەكە ينۆەستورلار مەن سەرۆيستىك كومپانيالار الدىندا قورعالادى.
تورتىنشىدەن, زاڭ جوباسى ءوندىرىپ الىنعان م ۇلىكتىڭ بانكتەردىڭ جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ بالانستارىندا بولۋى ءۇشىن شەكتى مەرزىمدى 3 جىل دەپ بەلگىلەۋدى كوزدەيدى. بۇل بانكتەردى جانە ميكروقارجى ۇيىمدارىن سترەستىك اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا جەدەل تۇردە تارتۋعا ىنتالاندىرادى», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.
پالاتا توراعاسى بۇل ماسەلە مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان ەكى مارتە, بىلتىرعى پرەزيدەنت جولداۋىندا جانە قاڭتار ايىنداعى ءىرى بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى كەزىندە كوتەرىلگەنىن ايتتى.
«زاڭ جوباسىن ءماجىلىس قابىرعاسىندا تالقىلاۋ كەزىندە دەپۋتاتتار تاراپىنان ەكونوميكامىزعا وڭ اسەر بەرەتىن بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر جاسالدى. ءبىرىنشىسى, دەپۋتاتتار كەپىلدەگى م ۇلىكتىڭ بانك بالانسىندا بولۋىنا 3 جىلدىق شەكتەۋ ەنگىزىلدى. ول – قازىرگى كەزدە ەل ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەمەيتىن, كوپتەگەن جىلدار بانكتەردە پايداسىز جاتقان وندىرىستىك نىساندار, بازالار, جەر تەلىمدەرى جانە تاعى باسقالار», دەدى ەرلان قوشانوۆ.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇنى 50 ملن تەڭگەدەن اساتىن اكتيۆتەردى ساتىپ العان ينۆەستورعا ونى دەربەس باسقارۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى دەپۋتاتتار تاراپىنان ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر بيۋدجەتكە سالىق تۇسىمدەرىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, جۇمىس ىستەمەيتىن سترەستىك اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينالىمعا ەنگىزۋ, جاڭا ينۆەستورلار تارتۋ, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن اشۋ.
«بۇگىن وسى سترەستىك اكتيۆتەر سالاسىنداعى احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن بىرقاتار وڭتايلى قادام جاسالدى دەپ ويلايمىن. دەپۋتاتتار ۇكىمەتپەن جانە اگەنتتىكپەن بىرلەسە وتىرىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋى كەرەك», دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى اراسىنداعى ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە اسكەري-تەحنيكالىق جاردەم كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.
قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سۇلتان قامالەتدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىم بىلتىر 7 جەلتوقساندا جاسالعان. سوعان سايكەس, اسكەري م ۇلىك ءبىر رەت بەرىلەدى. ونىڭ اتاۋى مەن كولەمى ديپلوماتيالىق ارنا ارقىلى كەلىسىلدى.
«قازاقستان تاراپى م ۇلىكتى قىرعىزستاننىڭ قويتاش ەلدى مەكەنىنە دەيىن اۆتوكولىكپەن جەتكىزەدى. شىعىندى ءوزى كوتەرەدى. قىرعىزستان تاراپى العان م ۇلىكتى تەك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پايدالانا الادى. ءۇشىنشى تاراپقا بەرمەيدى. تمد قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە قارسى قولدانبايدى.
ورتالىق ازياعا ىرگەلەس اۋماقتا شيەلەنىس بولعاندا, وڭىرلىك قاۋىپسىزدىككە سىن-قاتەر تونگەن جاعدايدا اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ قىرعىزستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وعان تويتارىس بەرۋىنە, ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى س.قامالەتدينوۆ.
جيىن كەزىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
«زاڭ جوباسى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا كەمسىتۋشىلىك تەرميندەردى جويۋ جانە «مۇگەدەك» دەگەن ۇعىمدى «مۇگەدەكتىگى بار ادامعا», «مۇگەدەك بالا» دەگەن ۇعىمدى «مۇگەدەكتىگى بار بالاعا» اۋىستىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن بىرگە, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا ءبىرىنشى كەزەكتە قىزمەت كورسەتىلۋ, تەحنيكالىق جانە قۇقىقتىق سيپاتتاعى ارەكەتتەردى جاساۋ كەزىندە جەكە نوتاريۋستاردىڭ تەگىن قىزمەتتەرىن الۋ, اقپاراتقا قول جەتكىزۋ جانە كەدەرگىسىز ورتا قالىپتاستىرۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بولىگىندە بىرقاتار وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار قاراستىرىلعان», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان ءماجىلىستىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى لاريسا پاۆلوۆەتس.
زاڭ جوباسىندا مۇگەدەكتىگى بار بالانى ساناتوريلىك-كۋرورتتىق ەمدەۋگە الىپ جۇرەتىن زاڭدى وكىلدەردىڭ بىرىنە ساناتوريلىك-كۋرورتتىق ۇيىمدا بولۋ قۇنى حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندايتىن سومانىڭ 70 پايىزى مولشەرىندە وتەلەدى. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار مۇگەدەكتىكتى, ەڭبەككە قابىلەتتىلىكتەن ايىرىلۋ دارەجەسىن بەلگىلەۋ جونىندەگى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامادان سىرتتاي ءوتۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ, ءدارىحانالارى جوق اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن دارىلىك زاتتار مەن مەديتسينالىق بۇيىمداردى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى ارقىلى وتكىزۋ سىندى تۇزەتۋلەر ەنگىزگەن.
جيىندا ءماجىلىس ۇكىمەتتىڭ جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2021 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرىن جۇمىسقا الدى.
سونىمەن قاتار پالاتا كوميتەتتەرى بىرقاتار زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الدى. ولار: سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر, ازاماتتاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ جوبالارى. وتىرىس سوڭىندا ەرلان قوشانوۆ دەپۋتاتتاردىڭ وڭىرلەرگە ساپارى باستالاتىنىنا توقتالدى.
«الدىمىزدا رەفەرەندۋم كەلە جاتىر. بۇل ساياسي ناۋقاننىڭ جانە كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ءمان-ماڭىزىن جۇرتشىلىققا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى. وسى ورايدا حالىقپەن مازمۇندى كەزدەسۋلەر وتكىزۋ كەرەك. وڭىرلەردەگى, شالعاي اۋىلدارداعى تۇرعىنداردى, بارلىق الەۋمەتتىك توپتاردى قامتۋىمىز قاجەت. ويتكەنى كونستيتۋتسيالىق رەفورمالار ەڭ اۋەلى حالىق ءۇشىن جۇرگىزىلىپ جاتىر. سوندىقتان بۇل وزگەرىستەر نە بەرەدى, سونى جۇرتشىلىققا قاراپايىم تىلمەن تۇسىندىرۋگە ءتيىسپىز. پرەزيدەنت باستامالارىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ساياسي باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋ. بۇل – ەلدىڭ ساياسي ومىرىنە ازاماتتاردىڭ وزدەرى اتسالىسا الادى دەگەن ءسوز. الداعى ۋاقىتتا ءار تۇرعىن ەل تاعدىرىنا اسەر ەتە الادى. وسىنى جۇرتقا دۇرىس جەتكىزۋ قاجەت», دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
جيىن سوڭىندا بىرقاتار دەپۋتات ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.