ۇلى دالانىڭ ۇمىتىلعان ويشىلدارىن قايتا جاڭعىرتقان عالىم

ر.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىس­تانۋ ينستيتۋتى جانە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ ۇيىم­داس­تى­رۋىمەن وتكەن القالى جيىندا زيالى قاۋىم ءابساتتار دەربىسالىنىڭ دالا دانىشپاندارىنىڭ ءومىرىن زەرت­تەۋدەگى ەڭبەكتەرى حاقىندا وي قوز­عاپ, عالىمنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتى.

قۇندى مالىمەتتەرگە تولى بۇل ەڭبەكتە فاراب, سايرام, تاراز, تۇركىستان, سىعاناق, جەڭد قالا­لا­رىنان شىققان عالىمداردىڭ عى­لىمي وي, ءدىنتانۋ جانە الەم ما­دەنيەتى تاريحىنا قوسقان ۇلەسى جان-جاقتى سارالانادى. ۇلى ۇستاز ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ, ورتا ازيا حالىقتارى­نىڭ تاريحى, ەتنوگرا­فياسى, گەوگرا­فياسى, ادەبيەتى مەن مادەنيەتى تۋ­رالى «تاريح-ي راشيدي» اتتى ەڭ­بەگىن جازعان مىرزا حايدار دۋلاتي جانە ءابۋ-ل قاسيما ءال-ءفارابي//ال-فارابي, قاۋام اد-دين ءال-يتقاني (يكاني) ءال-فارابي ات-تۇركىستاني, حۋسام اد-دين اس-سى­عانا­كي, نيزام اد-دين اس-سايرامي, جامال قارشي, ءابۋ-ل قاسيم ءال-زا­ماح­شاري جانە ت.ب. عۇلامالاردىڭ شى­عارماشىلىق مۇرالارى تەرەڭ زەرتتەلگەن.

جيىندى جۇرگىزگەن ءال-فارا­بي اتىن­داعى قازۇۋ شىعىستانۋ فا­كۋل­تەتىنىڭ دەكانى,  PhD دوكتور ىقتيار پالتورە عالىمنىڭ مۇ­­­را­سىن زەرتتەۋ ماقساتىندا ءابسات­تار دەربىسالى اتىنداعى قور قۇ­رى­لىپ, الداعى ۋاقىتتا ارنايى سايت, الەۋمەتتىك جە­لىلەردە ناسيحات­تاۋ جۇمىستارىنىڭ جالعاسىن تابا­تىن­دىعىنان حابار­دار ەتتى. وسى­ناۋ يگى ىسكە ونىڭ جارى رافيا باكىرقىزى مەن وتباسىنىڭ, سونداي-اق سالالىق وقۋ ورىندارى, جەكەلەگەن عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرى نەگىز بولا الادى.

جيىن بارىسىندا ءابساتتار دەربىسالىدەي تۇلعانىڭ شىعىستانۋ سالاسىنا قوسقان ۇلەسى, دارا تالانتى حاقىندا ءال-فارابي اتىندا­عى قازۇۋ رەكتورى ج.تۇيمەباەۆ تا­عىلىمدى ويلارىن ورتاعا سالدى. ءابساتتار دەربىسالىنىڭ باستاماسىمەن وسى ۋنيۆەرسيتەتتە اراب ءبولىمى مەن شىعىس تىلدەرى كافەدراسى جانە شىعىستانۋ فاكۋلتەتى, سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكامىزدا تۇڭعىش رەت ۋردۋ, پارسى, تۇرىك, قىتاي, جاپون, كورەي تىلدەرى مەن ادەبيەتى ماماندىقتارى اشىلدى. عالىم وسىلايشا شىعىستانۋ عىلىمى سالاسىنىڭ ۇلتتىق ماماندارىن دايارلاۋعا كۇش-جىگە­رىن سالدى. وسىلايشا, ءابساتتار دەربىسالى ارابيستيكا سالاسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش عىلىمي دوكتورى, تۇڭعىش پروفەسسورى, تۇڭ­عىش اكادەميگى دارەجەسىنە جەتتى. يسلام تاريحى مەن مادەنيەتى, دىنىنە بايلانىستى كوپتەگەن سۇبەلى ەڭبەگى بۇگىندە سالا زەرتتەۋشىلەرى ءۇشىن عى­لىمي ازىققا اينالدى.

وسى ورايدا فيلولوگيا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى, پروفەسسور يسلام جەمەنەي عالىمنىڭ «قازاق دالا­سى­نىڭ جۇلدىزدارى» كىتابىنىڭ ماڭىز­دىلىعى تۋرالى وي قوزعاپ, شى­عىستانۋ سالاسىنداعى سۇبەلى ەڭ­بەك­تە­رىنە قاتىستى بىرقاتار دەرەكپەن ءبولىستى. قازاق ەلىنىڭ ماقتان ەتەر تۇلعاسىنىڭ شىعارماشىلىعى حاقىندا  د.قوناەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا­لىق زاڭ اكادەمياسىنىڭ رەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءومىرالى جالايري, اق­پاراتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ ديرەك­تورى, اكادەميك, عالىمقايىر مۇ­تانوۆ, ۇلتتىق ينجەنەرلىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ورازالى سابدەن تاعىلىمدى وي ايتىپ, ءدىن مەن عىلىمدى ۇشتاستىرۋداعى ەڭ­بەك­تەرىنە  توقتالدى.

ر.سۇلەيمەنوۆ اتىنداعى شى­عىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى دۇكەن ءماسىمحان­ ۇلى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك بولات كومەكوۆ, تاعى باسقا عالىمدار  ءابساتتار دەربىسالىنىڭ شىعىستانۋشى, ءدىن­تانۋشى, ادەبيەت زەرتتەۋشىسى, سىنشى رەتىندەگى كەلەلى ەڭبەكتەرى حاقىنداعى پىكىرلەرىمەن ءبولىستى. ال  ۇعا اكادەميگى, حا­لىق­ارالىق تۇر­كى اكادەمياسىنىڭ پرە­زيدەنتى, «ەگە­مەن قازاقستان» رەس­پۋب­ليكالىق گازەتىنىڭ باسشى­سى دارحان قىدىرالى عا­لىم­نىڭ يسلام وركەنيەتىنە سىڭى­رگەن ەڭبەكتەرى جا­يىندا ايتىپ ءوتتى. «قان­شاما فارابيلەردى, سىعان­اقي­لەر­دى, تا­رازيلەردى تاۋىپ, ەڭبەكتە­رىن تىر­نەكتەپ ءجۇرىپ جيناپ, اسىرەسە شى­عىستىڭ قورلارىنان بەيما­لىم بولىپ كەلگەن قولجازبالار بيب­ليو­­گرافياسىن جاسادى. بۇگىندە تۇر­كى الەمىنىڭ ۇلى عۇلامالارى تۋ­رالى ايتقاندا مىندەتتى تۇردە ءابساتتار دەر­بىسالىگە سىلتەمە جاسالدى. يسلام وركەنيەتى ۇعىمىن ءال-ءفا­رابيسىز, ورتالىق ازيادان شىققان ۇلى عۇلا­مالارسىز بايلانىستىرۋ مۇم­كىن ەمەس. وسى ورايدا ءدىن مەن ءىلىمدى قاي­تا قاۋىشتىرىپ, ءدىندى ءىلىم دەڭگەيىنە كوتەرگەن عالىم رەتىن­دەگى ءابساتتار دەربىسالى ەڭ­بەك­تە­رى­نىڭ شوقتىعى بيىك», دەپ اتاپ ءوتتى د.قىدىرالى.

كىتاپ تانىستىرىلىمىنىڭ را­سى­مىندە عالىمنىڭ مونوگرا­فيا­­لىق زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىنەن ۇيىم­داستىرىلعان كورمە جانە ارنايى فيلم كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ۇسى­نىلدى.

الماتى