پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا يمپورتتى الماستىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. اتالعان ماسەلە بويىنشا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى قايىربەك وسكەنباەۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ بايانداما جاسادى.
وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ كەرەك
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى ق.وسكەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا يمپورتتى الماستىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى ازىرلەنۋدە. وسىعان وراي ول باسقاراتىن ۆەدومستۆو يمپورتتى الماستىرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرىنە تالداۋ جۇرگىزدى (وتكەن جىلى يمپورت كولەمى – 38,3 ملرد دوللاردى قۇرادى). يمپورتقا تاۋەلدىلىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزگەن باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسى زەردەلەندى. وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىمەن جۇمىس جۇرگىزگەننەن كەيىن يمپورتتى الماستىرۋعا, دايىن ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى ازىرلەندى. تىزىمگە 700-گە جۋىق جوبا كىردى, ونىڭ 286-سى – يمپورتتى الماستىراتىن نەگىزگى جوبالار. سالالار بولىنىسىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە 108 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن, ينۆەستيتسيالار كولەمى 20,5 ترلن تەڭگە بولاتىن 633 جوبا تيەسىلى. بيىل 165 جوبا ىسكە قوسىلادى, قالعان 498 جوبا 2023 جىلدان باستاپ 2026 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى. بيىلعى نەگىزگى جوبالار: اتىراۋ وبلىسىندا پروپيلەن ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, قاراعاندى وبلىسىندا اۆتوموبيل شينالارىن ءوندىرۋ زاۋىتى, اقمولا وبلىسىندا التىن ءوندىرۋ فابريكاسى جانە تۇركىستان وبلىسىندا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى. جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە بارلىعى 9,1 ملرد دوللار كولەمىندەگى ءونىم الماستىرىلادى, شيكىزاتتىق ەمەس تاۋار ەكسپورتىنىڭ ءوسۋى 17,2 ملرد دوللاردى قۇرايدى. فەرروقورىتپالاردىڭ الەمدىك ەكسپورتىندا 2-ورىنعا شىعۋ, بولات يمپورتىن 75%-عا قىسقارتۋ, ماقتا وڭدەۋدى 100%-عا دەيىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ەدەن جابىندارى مەن گەوسينتەتيكا يمپورتىن 25%-عا الماستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. باعدارلامانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بيزنەستى قولداۋدىڭ جۇيەلى شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ جانە دايىن ءونىمدى وتكىزۋدى ىنتالاندىرۋ كوزدەلگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ە.قاراشوكەەۆ 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتاندىق ءوندىرىس ەسەبىنەن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ 29 نەگىزگى ءتۇرى بويىنشا ىشكى نارىقتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى 80%-دان اسقانىن حابارلادى. بۇل رەتتە 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 24 ەت كومبيناتىن ىسكە قوسۋ, 8,2 مىڭ گەكتار الاڭدا باق سالۋ بويىنشا 22 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ, 20 ءسۇت وڭدەۋ زاۋىتىن ىسكە قوسۋ, 23 قۇس فابريكاسىن سالۋ جانە كەڭەيتۋ, جاڭا قانت زاۋىتىن سالۋ جوسپاردا بار.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ب.اقشولاقوۆ جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەنەرگەتيكا سەكتورىنداعى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تاۋارلارىن, جۇمىستارى مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋدىڭ جالپى كولەمى 4,69 ترلن تەڭگەنى قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنىڭ ورتاشا سالالىق كورسەتكىشى 2,9 ترلن تەڭگە سوماسىنا 61,8%-دى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە: تاۋارلار – 24,3% (139,7 ملرد تگ), جۇمىستار – 76,4% (1,86 ترلن تگ), كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر – 53,6% (900,4 ملرد تگ). «جالپى, ساتىپ الۋ كولەمىنىڭ شامامەن 75%-ى 3 ءىرى وپەراتورعا – تەڭىزشەۆرويل, قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ جانە نورت كاسپيان وپەرەيتينگكە تيەسىلى, 13%-ى «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ كومپانيالار توبىنا جانە 12%-ى قالعان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا تيەسىلى. بۇل رەتتە, تاۋارلارداعى جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بار», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
جوعارىدا ايتىلعانداردى ورىنداۋ ءۇشىن مينيسترلىك وسى ماقساتتا ەكى باستامانى ىسكە اسىردى. ءبىرىنشى, «شەۆرون» كومپانياسى ءوزىنىڭ ينۆەستيتسيالاۋ مىندەتتەمەلەرى شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ كىرىستى كاسىپورىندارىنا 248,5 ملن دوللار ءبولۋدى قاراستىرىپ وتىر. ەكىنشى, «مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋدى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعى» قۇرىلدى, ول 3 ءىرى وپەراتوردىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن جەرگىلىكتى تاۋارلاردى دامىتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. «بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق ءۇش تاۋار توبى: تيەك ارماتۋراسى (كلاپاندار), باقىلاۋ-ولشەۋ اسپاپتارى مەن اۆتوماتيكا جانە ەلەكتر-تەحنيكالىق جابدىق بويىنشا ءوندىرىستى جەرگىلىكتەندىرۋ جۇمىستارىن باستادى. الداعى 10 جىلدا وسى تاۋار توپتارى قاجەتتىلىگىنىڭ جالپى سوماسى 400 ملن دوللاردى قۇرايتىن بولادى. ورتالىق ماماندارى وسى تاۋار توپتارىنا مامانداندىرىلعان ەلىمىزدىڭ 13 وڭىرىندەگى 60 زاۋىتتى ارالادى. 35 مىڭنان استام تاۋار تالداندى, ونىڭ ىشىندە 19 تاۋار ءتۇرى جاقىن بولاشاقتا وپەراتورلار نەعۇرلىم تالاپ ەتەتىن تاۋارلار رەتىندە ايقىندالدى. 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ سوڭىنا دەيىن وپەراتورلار 9 كەلىسىمشارت بەرۋىن كوزدەيتىن جول كارتاسى بەكىتىلدى», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى. بۇگىنگى تاڭدا 4 وندىرۋشىمەن كەلىسىمدەر جاسالىپ, ولار قازاقستاندىق سەرىكتەستەرمەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى باستادى. بۇل Honeywell – تەمپەراتۋرا تۇرلەندىرگىشتەرىن جانە باسقارۋ جۇيەلەرىنىڭ شكافتارىن ءوندىرۋ, Petrol Valves – بەكىتۋ ارماتۋراسىن ءوندىرۋ.
بايانداماشىلاردى تىڭداعان پرەمەر-مينيستر قازىرگى گەوساياسي جاعدايدى ەسكەرەتىن بولساق, قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن يمپورتتىق ونىمدەردى الماستىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, بۇگىندە مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلار مەن جەر قويناۋىن پايدالانىپ وتىرعان كومپانيالاردىڭ ەلىمىزدە شىعاتىن تاۋارلار مەن جۇمىستاردى, قىزمەتتەردى ساتىپ الۋ ۇلەسى 52%-دى قۇراسا, سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق قامتۋدىڭ ناقتى ۇلەسى 40%-دان اسپايدى. بىلتىر يمپورت شامامەن 8%-عا وسكەن. يمپورتتىڭ باسىم بولىگى – قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەر بولسا, ەكسپورتتىڭ دەنى – نەگىزىنەن وڭدەلمەگەن ونىمدەر. «قازاقستاندا باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرامىز دەسەك, وسى ءبىر ءۇردىستى تۇبىرىمەن وزگەرتۋىمىز كەرەك. وسىعان وراي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا يمپورتتى الماستىرۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى دايىندالىپ جاتىر. باعدارلاما اياسىندا قازاقستاندىق قامتۋ ۇلەسىن 60%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ەڭ باستىسى, بۇل جاڭا وندىرىستەردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, 116 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك جاسايدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىراتىن كومپانيالاردىڭ اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ بەلدەۋى قۇرىلىپ, ولار وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەر بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, يمپورت الماستىرۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى ۋاقىتىندا جۇرگىزىپ بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەلدى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرلەسىپ جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى. بۇعان قوسا, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە ست-KZ سەرتيفيكاتتارىن الۋ تەتىگىن قايتا قاراۋ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى مينيسترلىكتەرىمەن بىرگە وندىرىستەردى ۋاقىتىندا ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ جۇكتەلدى.
سونىمەن قاتار يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ايتىلعان تاسىلدەردى ەسكەرە وتىرىپ, 16 مامىرعا دەيىن يمپورتتى الماستىرۋ جونىندەگى باعدارلامانىڭ جوباسىن پىسىقتاپ, ۇكىمەتكە ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.
بيىل ءورت قاۋپى جوعارى بولماق
ۇكىمەت وتىرىسىندا جازعى ءورت قاۋپىنە دايىندىق ماسەلەسى قارالدى.
توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري ءيليننىڭ حابارلاۋىنشا, قازاقستاندا جىل سايىن 800-گە جۋىق ورمان جانە دالا ءورتى تىركەلەدى. وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ورمان قورىندا 751 ءورت تىركەلدى, وتقا ورانىپ, جويىلعان ورمان القابى 167 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. ەكولوگياعا كەلتىرىلگەن زياندى ەسەپكە الماعاندا, تىكەلەي ماتەريالدىق زالال 6 ملرد تەڭگەدەن استى.
ورمان ورتتەرىنىڭ ەڭ كوبى شىعىس قازاقستان (194 جاعداي – 26%), اقتوبە (123 – 16,4%), پاۆلودار (114 – 15,2%), قوستاناي (100 – 13,4%) وبلىستارىندا ورىن الدى. تابيعي ورتتەردىڭ سەبەپتەرىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, ءورتتىڭ تەك 43%-ى تابيعي قۇبىلىستاردان, نايزاعايدىڭ تۇسۋىنەن تۋىنداعانى, ال 50%-دان استامى ادام ارەكەتىنىڭ سالدارى بولعانى انىقتالدى.
بيىل دا جوعارى ءورت قاۋپى ساقتالىپ وتىر. جىل باسىنان بەرى 42 كوكتەمگى ورمان ءورتى تىركەلدى. ءورتتىڭ جالپى اۋماعى 668 گەكتاردى قۇرادى. «قازگيدرومەتتىڭ» بولجامدى دەرەكتەرىنە سايكەس, الداعى ءورت قاۋپى باسىم كەزەڭدە ورتاشا تەمپەراتۋرا +30ºس قۇرايدى, ال رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك, شىعىس جانە باتىس بولىگىندە قۇرعاقشىلىق پەن تەمپەراتۋرانىڭ +40ºس دەيىن جوعارىلاۋىمەن جاۋىن-شاشىن تاپشىلىعى بولجانىپ وتىر.
تجم باسشىسى ورماندار مەن دالالاردىڭ تۇتانۋ وشاقتارىن دەر كەزىندە انىقتاۋ ءۇشىن تۇراقتى اۆياتسيالىق پاترۋلدەۋ باستالعانىن ايتتى.
عارىشتىق مونيتورينگتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قىزىلوردا جانە تۇركىستان وبلىستارىن قوسپاعاندا, بارلىق وڭىردە دەرلىك «قازاقستان عارىش ساپارى» اق-پەن وسىنداي قىزمەتتەردى الۋعا شارتتار جاسالدى. شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتارداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ تجم بولىمشەلەرىمەن سەگىز شەكتەس ءوڭىردىڭ ءورت-تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋلارىن وتكىزۋ جوسپارلانعان. كۇشتەر مەن قۇرالداردىڭ ايماقتىق توپتارى انىقتالدى. تەك تجم-نەن عانا توپتامالارعا سىيىمدىلىعى ۇلكەن جانە وتىمدىلىگى جوعارى 161 ءورت ءسوندىرۋ اۆتوتسيستەرناسى, سۋاعار قۇرىلعىسى بار 10 تىكۇشاعى, 1 مىڭنان استام ءورت ءسوندىرۋ موتوپومپاسى, جەكە قۇرامنىڭ 1 600 ادامى كىردى. الايدا بۇل توپتار ءىرى ورتتەردى جويۋعا ارنالعان, ال ەڭ باستىسى – قولدانىستاعى ءورت ءسوندىرۋ ستانسالارىنىڭ پايدا بولعان الاۋعا جەدەل جاۋاپ بەرۋگە دايىن بولۋى. «قابىلدانىپ جاتقان شارالار مەن تالاپتارعا قاراماستان, قازىر وڭىرلەردەگى ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ ءورت قاۋىپتى كەزەڭگە تولىق دايىندىعى تۋرالى ايتۋدىڭ قاجەتى جوق», دەدى يۋ.يلين.
تابيعات قورعاۋ جانە ورمان مەكەمەلەرىنىڭ جاراقتاندىرىلۋى 50%-دان اسپايتىن وڭىرلەر بار. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىكتەرىنە باعىنىستى مەكەمەلەرىندە جاراقتاندىرۋ 20%-دى, قىزىلوردادا 33%-دى, باتىس قازاقستاندا 47%-دى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكولوگيا مينيسترلىگىنە باعىنىستى مەكەمەلەرىندە جاراقتاندىرۋ 24%-دى, اقتوبەدە 47%-دى, سولتۇستىك قازاقستاندا 48%-دى قۇرايدى. قازىرگى ۋاقىتتا قولدا بار ءاربىر بەسىنشى تەحنيكا بىرلىگى پايدالانۋ مەرزىمىنىڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى ءورتتى جويۋعا دايىن ەمەس. دالا القاپتارىنداعى ءورت قاۋىپسىزدىگىندە دە جاعداي وسىنداي.
سوڭعى 5 جىلدا ەلىمىزدىڭ دالا القاپتارىندا بەس جۇزدەن استام ءورت جانە 23 مىڭ ءورت تۇتانىپ, 1,5 ملن گەكتار ورتەندى, ال شىعىن 121 ملن تەڭگەدەن استى. سونىمەن قاتار وسى كەزەڭدە دالا ورتتەرىنىڭ سالدارىنان 18 ادام قازا تاپتى, 2 مىڭنان استام مال باسى ورتەندى. «ەكولوگياعا كەلتىرىلەتىن زيانى, مالعا ارنالعان جەمشوپ بازاسىن جويۋدان باسقا, دالا ورتتەرى ەلدى مەكەندەرگە, ورمان قورىنا جانە ەگىس الاڭدارىنا قاتەر توندىرەدى. وسىلايشا, قۇرعاق وسىمدىكتەردىڭ جانۋى جانە ونىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسى ريددەر قالاسىنىڭ تۇرعىن ايماعىنا تارالۋى ءبىر ادامنىڭ ولىمىنە, ەكى تۇرعىننىڭ اۋىر كۇيىككە ۇشىراۋىنا الىپ كەلدى. 31 ءۇي وتقا جانىپ كەتتى, ورتتەن كەلگەن شىعىن 254 ملن تەڭگەنى قۇرادى», دەدى يۋ.يلين.
سوڭعى 3 جىلدا دالا ساياجاي القاپتارىندا 298 ءورت تىركەلدى, ياعني وت ەلدى مەكەندەرگە جاقىندادى. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى وسىعان بىرنەشە مىسال كەلتىردى. بيىل 12-ساۋىردە پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ماڭىندا قۇرعاق ءشوپتىڭ جانۋى ناتيجەسىندە 200-دەن استام ساياجاي قۇرىلىسى جويىلدى جانە ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ جەدەل ءىس-ارەكەتى قايعىلى سالداردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەردى. 14-ساۋىردە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اشىق اۋماعىندا قامىس جانىپ, ايىپپۇل تۇراعىنا قاراي ءوتىپ, سالدارىنان 6 اۆتوكولىك جويىلدى, 4 اۆتوكولىك زاقىمداندى.
قازگيدرومەتتىڭ بولجامدارى مەن ءورت قاۋپى بار كەزەڭنىڭ ءبىرىنشى ايىنىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق مۇددەلى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەلىمىزدىڭ ورمان جانە دالا القاپتارىندا جوعارى سىن-قاتەرلەرگە دايىن بولۋى قاجەت. تابيعي ورتتەردىڭ سەبەپتەرىن تالداۋ كورسەتكەندەي, جانۋدىڭ تەك 43%-ى تابيعي قۇبىلىستاردان, نايزاعاي رازريادتارىنان تۋىنداعان, ال 50%-دان استامى ادام ارەكەتىنىڭ ناتيجەسى بولدى.
وسىعان بايلانىستى تجم ءۇشىن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى مەن اكىمدىكتەردىڭ الدىندا حالىقتىڭ ورماندار مەن دالا القاپتارىندا قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمدارىنىڭ ءورت قاۋىپسىزدىگى قاعيدالارىن ورىنداۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وتكىر بولىپ تۇر. اكىمدىكتەر حالىقتىڭ ورمان القاپتارىنا كىرۋىن شەكتەي وتىرىپ, ورماندارداعى ءورت قاۋىپتىلىگى سىنىبىن ارتتىرۋعا ۋاقتىلى جانە جەدەل دەن قويۋ قاجەت. ازاماتتارمەن ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ولاردى بۇزعانى ءۇشىن بەلگىلەنگەن جاۋاپكەرشىلىكتى حالىققا جەتكىزۋ تالاپ ەتىلەدى.
بولۋى مۇمكىن تابيعي ورتتەردى وقشاۋلاۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءادىسى – ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىندا, ورمانداردا, اۆتوموبيل جانە تەمىر جول بويىندا مينەرالدانعان جولاقتاردى قۇرۋ. «قازىردىڭ وزىندە حالىقتى ەلدى مەكەندەردىڭ, ساياجاي الاپتارىنىڭ اينالاسىن قۇرعاق وسىمدىكتەردەن تازارتۋعا, ونى كۇيدىرۋگە جول بەرمەۋگە جۇمىلدىرۋ قاجەت. بيىلعى مامىر ايىندا تجم ەلدى مەكەندەردىڭ بارلىعىن تەكسەرىپ, وبلىس اكىمدىكتەرىنە اۋداندىق جانە اۋىلدىق اكىمدەردىڭ ورتكە قارسى ءىس-شارالاردى ورىنداعانى تۋرالى حابارلايدى», دەدى توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆتىڭ ايتۋىنشا, جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا ورمان مەكەمەلەرىنىڭ ءورت قاۋپى باسىم كەزەڭگە دايىندىعى قاناعاتتانارلىق ەكەندىگى انىقتالدى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ تومەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋى بايقالادى (نورمانىڭ 68%-ى دەڭگەيىندە).
قىزمەتتىك تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلدى. تەرگەۋ قورىتىندىلارى بويىنشا ءىرى ورتتەردىڭ تارالۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى كەلەسىدەي: ءبىرىنشى, ورمان يەلەرى ءورت ءسوندىرۋ شارالارىن ۋاقتىلى قولعا الماعان; ەكىنشى, قوسالقى ۇيىمداردىڭ قوسىمشا كۇش بەرۋىنىڭ كەشىكتىرىلۋى, ءورتتى ءسوندىرۋ ءىس-قيمىل جوسپارى سوڭىنا دەيىن پىسىقتالماعان; ءۇشىنشى, شالعاي جەردە, بارۋى قيىن جەردە ورنالاسۋى, ءورت شىققان جەردەن تۇراقتى راديوبايلانىستىڭ بولماۋى جانە ورمان كۇزەتىنىڭ تەحنيكا جانە قۇرالدارمەن ناشار جابدىقتالۋى; ءتورتىنشى, دالا ءورتىنىڭ مەملەكەتتىك ورمان قورى جەرلەرىنە تارالۋى.
سونداي-اق وسى ماسەلە بويىنشا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى دانيال احمەتوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ بايانداما جاسادى.
تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر جىل سايىن تابيعي ورتتەردىڭ كەسىرىنەن ادامدار قازا تاۋىپ, م ۇلىك پەن تابيعاتقا وراسان زور شىعىن كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ماسەلە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مەن جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە اكىمدىكتەردىڭ ءجىتى نازارىندا بولۋى ءتيىس. ءا.سمايىلوۆ وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە ءورت بەكەتتەرى مەن ەرىكتى ورتكە قارسى قۇرىلىمداردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدى, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن بىرگە بالالاردى ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرى, ساناتوريلەر مەن دەمالىس ايماقتارىندا ورتكە قارسى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە جانە وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە ورمان مەن تابيعاتتى قورعاۋ مەكەمەلەرىن ورتكە قارسى تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ شارالارىن قابىلداۋ, كۇشتەر مەن قۇرالداردىڭ تابيعي ورتتە شۇعىل ارەكەت ەتۋگە دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ءىرى ورتتەردى سوندىرۋگە اۆياتسيانى تارتۋدى قاراستىرۋ مىندەتتەلدى. ء«بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, ەلدەگى بارلىق وقۋ ورىندارىنىڭ ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنا سايكەستىگىن تەكسەرۋ قاجەت. سيگناليزاتسيانىڭ, گيدرانتتار مەن ءورت سوندىرگىشتەردىڭ, ءورت كەزىندەگى اپاتتىق شىعۋ جولدارىنىڭ جۇمىسقا جارامدىلىعى تەكسەرىلسىن», دەدى ءا.سمايىلوۆ.