مەديتسينا سالاسىنىڭ عالىمدارى ادام قانىن «اعزانىڭ ايناسى», دەپ بەكەرگە ايتپايدى. كۇندەلىكتى تىرشىلىكتە قان تىنىس الۋ, قورەكتەندىرۋمەن قوسا, قورعانىشتىق قىزمەت اتقارىپ, دەنە تەمپەراتۋراسىنىڭ تۇراقتى ساقتالۋىن دا قامتاماسىز ەتەدى. ادام قانى 23 سەكۋندتىڭ ىشىندە تامىرلار مەن دەنەنى ءبىر رەت اينالىپ وتەدى ەكەن. ال, جالپى ادام بالاسىندا 4-7 ليتر ارالىقتا قان بولادى. ءتۇرلى جاعدايلارعا وراي ەڭ العاش رەت ادامنان ادامعا قان قۇيۋ ءىسى ون توعىزىنشى عاسىردا باستالعانىن تاريح راستايدى. دەگەنمەن, العاشقى تاجىريبەلەردىڭ بارلىعى ساتسىزدىككە ۇشىراپ وتىرعان. تەك 1901 جىلى اۆستريا عالىمى ك.لاندشتەينەر قان توپتارىن انىقتاعان سوڭ, تۇڭعىش رەت سوعان سايكەس 1909 جىلى امەريكالىق حيرۋرگ دج.كرايل پاتسيەنتكە قان قۇيدى. مىنە, سودان بەرى ءبىر عاسىردان ءسال عانا اسىپتى. رەسەيدە 1924 جىلى قان قۇيۋ سالاسىنداعى العاشقى عىلىمي-زەرتتەۋ مەكەمەسى بولعان مەملەكەتتىك ورتالىق گەماتولوگيا جانە قان قۇيۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلعانى بەلگىلى. كەيىنگى 10 جىل ىشىندە سول كەزدەگى كسرو ايماقتارىندا وسى ينستيتۋتتىڭ ەلۋدەن استام بولىمشەلەرى اشىلعان بولسا, سونىڭ ءبىرى 1934 جىلى نەگىزى قالانعان الماتى قالاسىنداعى قازىرگى رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعى.
ونىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى باسشىسى, اكادەميك الەكساندر سىزعانوۆ بولعان. ەلىمىزدە قان قۇيۋ سالاسى سول كەزدەن دامي باستادى. 1937 جىلى وققي بولىمشەسى قازاق قان قۇيۋ ينستيتۋتى بولىپ اتالدى. ينستيتۋتتىڭ قۇرامىندا دونورلىق, حيرۋرگيالىق, بيوحيميالىق, سارىسۋلىق جانە ەكسپەريمەنتتىك بولىمشەلەر جۇمىس ىستەگەن. ينستيتۋتتىڭ ءوز عيماراتى سالىنىپ, العاشقى 2 ەلەكترتوڭازىتقىشقا يە بولۋى سول كەزدە ۇلكەن جەتىستىك سانالىپ ەدى. عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋدى قولعا العان ينستيتۋت 1940 جىلى 19 عىلىمي ەڭبەكتى قامتىعان تۇڭعىش جيناقتى باسپادان شىعاردى. جالپى, 40-جىلدارى ەلىمىزدىڭ وبلىستارىندا قان قىزمەتى مەكەمەلەرىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى قاۋىرت ءجۇرىپ, ونشاقتى جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ 13 قالاسىندا قان قۇيۋ ستانسالارى, ال ءىرى اۋدان ورتالىقتارىندا 25 قان قۇيۋ ورىندارى اشىلعان.
قان دەگەن ءسوزدىڭ دەنەنى تىتىركەندىرەتىن قۇدىرەتى بار. ادام بالاسى كوپ مولشەردە قان جوعالتۋعا بولمايتىنىن جاقسى بىلەدى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا قانشاما ازاماتتارىمىز قانسىراپ جاتىپ كوز جۇمعانى ءمالىم. ال, تالقانى تاۋسىلماعان جارالى سولداتتار گوسپيتالدەردە ەمدەلىپ, قاتارعا قوسىلعان. بۇل رەتتە رەسپۋبليكالىق قان قۇيۋ ستانساسى (قازىرگى رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعى) دا قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي كومەك كورسەتكەن. سول سۇراپىل سوعىس جىلدارى مەكەمەدە 3622 ليتر كونسەرۆىلەنگەن دونورلىق قان, 200 ليتر ستاندارتتى گەماگگليۋتيندەۋشى سارىسۋ دايىندالسا, ونىڭ باسىم بولىگى جەرگىلىكتى جەردە جانە ەۆاكوگوسپيتالداردا پايدالانىلعان. بۇل جىلدارى ەلىمىزدە قان قۇيۋ سالاسى بويىنشا 892 دارىگەر, 972 مەيىربيكە دايىندىقتان ءوتىپ, 32 296 رەت قان قۇيىلعان.
رەسپۋبليكالىق قان قۇيۋ ستانساسىنىڭ جاڭا عيماراتى 1962 جىلى سالىندى. 93 شتاتتىق قىزمەت, ونىڭ ىشىندە 17 دارىگەرلىك ورىن اشىلىپ, قان اۋرۋلارى بار سىرقاتتار ءۇشىن 25 كەرەۋەتتىك ستاتسيونار, ءجىتى بۇيرەك جەتىسپەۋشىلىگىمەن اۋىراتىن سىرقاتتارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا 10 كەرەۋەتتىك «جاساندى بۇيرەك» بولىمشەسى قۇرىلعان. جىلىنا 20 000 ليتر پلازما وڭدەيتىن وندىرىستىك پلازما فراكتسيالاۋ كورپۋسىنىڭ سالىنۋى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەتتىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا سەبەپ بولعان. پلازمافەرەز ءادىسى مەڭگەرىلدى, پلازما اقۋىزىن ءبولۋ (فراكتسيالاۋ) بولىمشەسى, قان پرەپاراتتارى مەن قانالماستىرعىشتاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ مەملەكەتتىك زەرتحاناسى قۇرىلعان. 1987 جىلدان بەرى قان پرەپاراتتارىن شىعارۋ وندىرىستىك نەگىزگە اۋىستىرىلعان.
1994 جىلى رەسپۋبليكالىق قان قۇيۋ ستانساسى اتاۋى رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعى (رقو) بولىپ وزگەرتىلدى. ءبىر جىلدان كەيىن رقو بازاسىندا الماتى مەملەكەتتىك دارىگەرلەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قان قىزمەتىندە ىستەيتىن دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ماقساتىمەن اتتەستاتسيالىق تسيكل ۇيىمداستىرىلدى. قان ورتالىقتارىنىڭ, ترانسفۋزيولوگيا بولىمشەلەرى مەن كابينەتتەردىڭ, سونداي-اق, رەسپۋبليكانىڭ مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ مىڭداعان كلينيكالىق مامان-دارىگەرلەرى مەن مەيىربيكەلەرى بىلىكتىلىگىن ارتتىردى.
سوڭعى ونجىلدىقتاردا ەلىمىزدە ورىن العان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قيىندىقتار وتاندىق قان قىزمەتىنىڭ دامۋىنا ءبىراز تەرىس اسەرىن تيگىزدى. قان دونورلىعى ماسەلەسى باسىمدىقتان ايىرىلىپ قالعانىن دا ايتۋعا ءتيىسپىز. 2006 جىلى شىمكەنتتە بولعان تراگەديالىق وقيعا قان قىزمەتىنىڭ قوردالانعان ءماسەلەلەرىنىڭ بەتىن اشىپ بەردى. ونىڭ ىشىندە زاماناۋي ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جوقتىعى ماسەلەسى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرىلىپ, ۇكىمەت 2007 جىلى 21 جەلتوقساندا رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعى دايىنداعان ارنايى باعدارلامانى بەكىتىپ, قاۋلى شىعاردى. بۇل ەلىمىزدىڭ قان قىزمەتىنىڭ كوش ىلگەرى باسۋىنا مۇرىندىق بولدى. بارلىق قان ورتالىقتارىندا كۇردەلى جوندەۋ مەن قايتا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, قان ورتالىقتارى جاڭا زاماناۋي جابدىقتار مەن اۆتوكولىكتەرمەن جابدىقتالدى; دونورلىق قاندى زەرتحانالىق تەكسەرۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى ەنگىزىلدى; وبلىستىق قان ورتالىقتارىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ جانە ورتالىقتاندىرۋ پرينتسيپىمەن قان قىزمەتى قايتا قۇرىلدى.
بۇگىندە ديلياۆەر بەكيروۆ باسقاراتىن رەسپۋبليكالىق قان ورتالىعى قازاقستانداعى قان قىزمەتىنىڭ ەڭ ءىرى ۇيىمى بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدە جىلىنا 22 توننا قان دايىندالاتىن بولسا, سونىڭ 77 پايىزى وسى ورتالىقتىڭ ۇلەسىنە كەلەدى. ورتالىقتىڭ سوڭعى 5 جىلدا نەگىزگى تەحنولوگيالىق جابدىقتارى تولىق جاڭارتىلىپ, قان قۇراۋىشتارىن ءوندىرۋدى باسقارۋدا شتريحكودتاۋ نەگىزىندە بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە ىسكە قوسىلدى. قان مەن ونىڭ قۇراۋىشتارىن دايىنداۋدىڭ زاماناۋي تاسىلدەرى ەنگىزىلدى. جانە ەڭ ماڭىزدىسى, زەرتحانالىق تەكسەرۋ ءىسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى ورتالىقتىڭ بولاشاققا سەنىممەن العا باسۋىنا جانە قوعامعا مۇلتىكسىز قىزمەت ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرسە كەرەك.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».