پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماسەلەلەرى جانە ەل ەكونوميكاسىنىڭ سالالارىن بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قارالدى.
ءبىرىنشى تاقىرىپ بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ناريمان ابىلشايىقوۆ, قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ جانە شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايبەك ساتتىباەۆ بايانداما جاسادى.
شوب سانى 1,4 ملن سۋبەكتىگە جەتتى
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2015 جىلدان باستاپ 2021 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە قازاقستانداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋ سەرپىنى وڭ ناتيجەلەردى كورسەتىپ وتىر. ءىجو-دەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى 7,9%-عا ارتىپ, 34,7%-عا جەتتى. شوب ونىمدەرىن شىعارۋ 2 ەسەگە جۋىق ارتىپ, نومينالدى ماندە 29,7 ترلن تەڭگەگە جەتتى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب-تىڭ جالپى سانى 15,2%-عا ارتىپ, 1,4 ملن سۋبەكتىگە جەتتى. شوب-تا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ جالپى سانى 10,6%-عا ارتىپ, 3,5 ميلليون ادام بولدى. سونىمەن قاتار ول كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ودان ءارى دامىتۋعا قولايسىز رەتتەگىش جۇيە مەن شەكتەن تىس اكىمشىلىك جۇكتەمە كەدەرگى كەلتىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
بۇل پروبلەمانى مەملەكەت باسشىسى 2021 جىلدىڭ اياعىندا قول قويعان جاڭا رەتتەۋ ساياساتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭ اياسىندا ەكى كەزەڭدە شەشۋ جوسپارلانىپ وتىر. ماسەلەن, 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ءتورت باسىم سالادا: ساۋدا قىزمەتى, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جانە قوناق ءۇي قىزمەتتەرى سەكىلدى سالالاردا رەتتەۋشىلىك تالاپتار قايتا قارالادى. اتالعان سالالاردا شوب سۋبەكتىلەرىن قامتۋ شامامەن 60%-دى قۇرايدى. 2022 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا جانە 2023 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ, قۇرىلىس, ونەركاسىپ جانە ت.ب. (شوب قامتۋ – 40%) سەكىلدى قالعان سالالاردا بيزنەسكە قويىلاتىن تالاپتاردى (40 مىڭنان استام) قايتا قاراۋ جوسپارلانىپ وتىر. جاڭا تاسىلدەردى ىسكە اسىرۋ بيزنەسكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى تۇبەگەيلى ازايتۋعا جانە جاڭا ەكونوميكا جاعدايىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى دامىتۋعا سەرپىن بەرۋگە جول اشادى.
قولداۋدىڭ تاعى ءبىر قۇرالى – شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى. ونىڭ اياسىندا نارىقتىڭ جەكەلەگەن قاتىسۋشىلارىنا ادىلەتسىز ارتىقشىلىقتار بەرەتىن زاڭنامالىق جانە رەتتەۋشى اكتىلەردىڭ كۇشىن جويۋ; شوب ءۇشىن رەتتەۋشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋ; شەكتەۋلى بيۋدجەت رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جەكە تۇلعالار الدىندا ۇجىمدىق پايدانىڭ باسىمدىعىن قامتاماسىز ەتۋ; جاڭا باستاعان جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان بيزنەس ءۇشىن ساپالى ونەركاسىپتىك, يننوۆاتسيالىق جانە كرەاتيۆتى ينفراقۇرىلىمنىڭ ارتىق ۇسىنىسىن جاساۋدى ىنتالاندىرۋ; بيزنەستىڭ ەسەپتىلىگىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ كوزدەلىپ وتىر.
قاڭتار وقيعاسىنىڭ سالدارىنان الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا 1 630 شوب سۋبەكتىسى زارداپ شەكتى, ولارعا شامامەن 38,6 ملرد تەڭگە سوماسىنا زالال كەلتىرىلدى. 1 491 شوب سۋبەكتىسى جالپى سوماسى 8,3 ملرد تەڭگەگە تولەم الدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى – قولايسىز رەتتەگىش جۇيە جانە شەكتەن تىس اكىمشىلىك جۇكتەمە. اتالعان پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن 2021 جىلعى 30 جەلتوقساندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا رەتتەۋشىلىك ساياساتتى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭعا قول قويدى. زاڭ بيزنەس ءۇشىن كەدەرگىلەر جاساۋعا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان. بيزنەسكە ارنالعان تالاپتاردى قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس ەكى كەزەڭدە جۇرگىزىلەدى. 1-كەزەڭ – 2022 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ساۋدا قىزمەتى, كولىك, اۋىل شارۋاشىلىعى, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جانە تۇرۋ قىزمەتتەرى سالالارى سياقتى ءتورت باسىم سالادا رەتتەۋشىلىك تالاپتاردى قايتا قاراۋدى قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان سالالاردا شوب سۋبەكتىلەرىن قامتۋ شامامەن 60%-دى قۇرايدى. 2-كەزەڭ – 2022 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا جانە 2023 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ, قۇرىلىس, ونەركاسىپ جانە باسقا دا سالالارداعى بيزنەسكە قويىلاتىن تالاپتاردى قايتا قاراۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. وسىلايشا, كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى مىندەتتى تالاپتار ءتىزىلىمى قالىپتاستىرىلىپ, ول بيزنەس ورتاعا تەرىس اسەر ەتەتىن تالاپتارعا قاتىستى «رەتتەۋشى گيلوتينا» ءادىسىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك باقىلاۋدى اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى تەكسەرۋلەر مەن جازادان قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل باقىلاۋ جانە قاداعالاۋ ورگاندارىن بيزنەستىڭ پروبلەمالىق سۋبەكتىلەرىنە شوعىرلاندىرۋعا جانە ولاردى رەتكە كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. «كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدەگى جاڭا تاسىلدەردى ىسكە اسىرۋ بيزنەسكە جۇكتەمەنى تۇبەگەيلى ازايتۋعا جانە جاڭا ەكونوميكالىق شىندىق جاعدايىندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ت.جاقسىلىقوۆ. جالپى «تازا پاراقتان» رەتتەۋدى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جوسپار-كەستە اياسىندا ودان ءارى جالعاسىپ, تۇراقتى باقىلاۋدا بولادى.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ناريمان ابىلشايىقوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ 8-ءشى سەزىندە شوب-تىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى جاڭا دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداۋ مىندەتىن قويعانىن اتاپ ءوتتى. «وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن «شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى» ازىرلەندى. قۇجاتتى قابىلداۋدىڭ ماقساتى – بيزنەستىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋ جانە دامىتۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى شوب سۋبەكتىلەرىن قۇرۋ. بۇل ءۇشىن قۇجاتتا ءوسۋ الەۋەتى بار شوب-قا باسىم قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان شوب-تى دامىتۋ تاسىلدەرى قالىپتاستىرىلعان», دەدى ول. ازىرلەنگەن تاسىلدەردى ىسكە اسىرۋ مىناداي قاعيداتتاردى ساقتاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى: كاسىپكەرلىك باستامالاردى قولداۋ جانە ىنتالاندىرۋ; فيسكالدىق پاراساتتىلىقتى كوتەرمەلەۋ ارقىلى كولەڭكەدەن شىعۋعا ىقپال ەتۋ; شوب باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ وسۋىنە جاردەمدەسۋ.
شوب-تى دامىتۋ تاسىلدەرى پيراميدا قاعيداتى بويىنشا قۇرىلادى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا شوب-تى دامىتۋ پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعان مىناداي مىندەتتەردى ورىنداۋ ارقىلى ىسكە اسىرىلادى: 1) كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ينستيتۋتسيونالدىق ورتا قۇرۋ; 2) بيزنەس-احۋال مەن بيزنەس-ورتاعا اسەر ەتەتىن كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدى دامىتۋ; 3) مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى قۇرىلىمىنىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
قويىلعان ماقساتتار مەن مىندەتتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن تۇجىرىمدامادا مىنالار جوسپارلانعان: نارىقتىڭ جەكەلەگەن قاتىسۋشىلارىنا ادىلەتسىز ارتىقشىلىقتار جاسايتىن بارلىق زاڭنامالىق جانە رەتتەۋشىلىك اكتىلەردىڭ كۇشىن جويۋ; شوب ءۇشىن رەتتەۋشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋ; شەكتەۋلى بيۋدجەت رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جەكە رەسۋرستار الدىندا ۇجىمدىق پايداعا ارتىقشىلىق بەرۋ; جاڭا باستاعان جانە جۇمىس ىستەپ تۇرعان بيزنەس ءۇشىن ساپالى ونەركاسىپتىك, يننوۆاتسيالىق جانە كرەاتيۆتى ينفراقۇرىلىمنىڭ ارتىق ۇسىنىسىن جاساۋدى ىنتالاندىرۋ; بيزنەس ەسەپتىلىگىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ; رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن قىسقارتۋ.
بيزنەستىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن تۇراقتى الاڭ جۇمىس ىستەيدى. وتىرىس اپتاسىنا 2 رەت وتكىزىلەدى.
ۇكپ سەزىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وسى جىلدىڭ اقپانىندا بيزنەستەن 254 سۇراق كەلىپ ءتۇستى. قازىر اتالعان الاڭ دەڭگەيىندە 96 ماسەلە تالقىلانىپ, ونىڭ 20-سى شەشىلگەن, قالعان ماسەلەلەر سالالىق مينيسترلىكتەرمەن جانە باسقا دا ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن پىسىقتالىپ جاتىر. ماسەلەلەر 18 ءتۇرلى سالانى قامتيدى. ونىڭ باسىم بولىگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, اوك, ساۋدا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قارجى جانە ت.ب. سالالارعا قاتىستى. ودان بولەك, قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى بيزنەستىڭ جەدەل ماسەلەلەرى داعدارىسقا قارسى شارالار جونىندەگى جەدەل شتابقا شىعارىلادى. «بيزنەسپەن جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن «اتامەكەن» ۇكپ شوب-قا نازار اۋدارا وتىرىپ, ءوز قىزمەتىن ترانسفورماتسيالاۋدى باستادى. كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ سوڭعى سەزىندە ميكرو جانە شاعىن, ورتا بيزنەستى قولداۋعا, قورعاۋعا جانە دامىتۋعا نازار اۋدارا وتىرىپ, «ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر پاكەتىن دايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى», دەدى ن.ابىلشايىقوۆ.
تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ۇكىمەت شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك تۇجىرىمداماسىندا ۇسىنىلعان تاسىلدەردى قولدادى. پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ, بيزنەستى دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن تۇراقتى نەگىزدە سىندارلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا بەكىتىلىپ, كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا رەتتەۋ ساياساتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ قابىلداندى. ءوز كەزەگىندە ۇكىمەت «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى مەن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» اياسىندا قولداۋ شارالارىن جالعاستىرادى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2030 جىلعا دەيىنگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. بۇل قۇجاتقا سايكەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ ءۇشىن قاجەتتى ينستيتۋتسيونالدىق جاعدايلار مەن العىشارتتار قابىلداناتىن بولادى. تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ 2030 جىلعا قاراي وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانىن 5 ميلليون ادامعا دەيىن ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق 2030 جىلعا قاراي جالپى ىشكى ونىمدەگى شوب ۇلەسىن 40%-عا, جالپى ىشكى ونىمدەگى ورتاشا كومپانيالاردىڭ ۇلەسىن 20%-عا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ازاماتتارعا كاسىپكەرلىك قابىلەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا ءتيىستى جاعداي جاساپ, اشىق ءارى ادال بيزنەس جۇرگىزگەندە عانا اتالعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولادى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت باسشىسى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرگە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ساپالى ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدى, كاسىپكەرلىك قىزمەتتى «تازا پاراقتان» رەتتەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ جاۋاپتى ورىنباسارلارىن بەلگىلەۋدى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە بيزنەستى مەملەكەتتىك باقىلاۋ جۇيەسىن اۆتوماتتاندىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ قاجەت
ۇكىمەت وتىرىسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ سالالارىن بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى قارالدى. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ, ق.ساتپاەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مەيرام بەگەنتاەۆ جانە حرومتاۋ تاۋ-كەن تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى باعداشجان مولداشەۆا بايانداما جاسادى.
بعم باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كادرلاردى ساپالى دايارلاۋ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, وقۋ ورىندارى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ بىرلەسكەن جۇمىسىنا تىكەلەي بايلانىستى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 1 ميلليوننان استام ادام وقۋدان وتەدى, ولاردىڭ 300 مىڭى جىل سايىن ەڭبەك نارىعىنا شىعادى. كادرلاردى دايارلاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن بعم ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنىڭ سانىن ۇلعايتۋدى, وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن ىرىكتەۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى, توپ-مەنەدجمەنتتى جاڭارتۋدى جانە جوو-لاردىڭ اكادەميالىق ەركىندىگىن كەڭەيتۋدى, جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋدى, قوسارلى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدى, قازاقستاندا شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارىن اشۋدى, كوللەدجدەر جانىنان قۇزىرەتتەر ورتالىقتارىن قۇرۋدى, سونداي-اق مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى كوزدەيتىن التى نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر.
بۇل ورايدا, ا.ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىرقاتار پروبلەمالىق ماسەلە بار: سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسى جەتكىلىكتى دامىماعان; جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كادرلار دايارلاۋعا قىزىعۋشىلىعى تومەن; جاڭا ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋدى ارتتىرۋ جانە جوو مەن كوللەدجدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭارتۋ تالاپ ەتىلەدى; كادرلارعا قاجەتتىلىكتى بولجاۋ ادىستەمەسىن جەتىلدىرۋ قاجەت.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا ەڭبەك نارىعىنىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى سىن-تەگەۋرىندەرى – جۇمىس كۇشىنە ەنەتىن جاستاردىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى, ەكونوميكاداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ جەتكىلىكسىز گەنەراتسياسى, سونداي-اق بىرقاتار كاسىپتىڭ جويىلۋىنا الىپ كەلەتىن تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ جەدەل تارالۋى ەكەنىن ايتتى. وسىنىڭ بارلىعى ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسى (ۇبج) نەگىز بولاتىن كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ قاجەت ەكەنىن بىلدىرەدى. بۇل ورايدا ۇبج-نى جاڭا ەكونوميكالىق جاعدايلارعا بەيىمدەۋ تالاپ ەتىلەدى. وسى جۇمىس شەڭبەرىندە ناقتى مامانداردىڭ تاپشىلىعىن بولجاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, كاسىپتىك ستاندارتتار بانكىن قۇرۋ جانە ءاربىر مەملەكەتتىك ورگانعا بارلىق سالالىق ماماندىقتاردى كاسىپتىك ستاندارتتارمەن قامتۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىك بەكىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. تاعى ءبىر باستى مىندەت – كاسىپتىك ستاندارتتار نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ. بۇل باعىتتى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن كاسىپتىك ستاندارتتارعا سايكەس وزەكتەندىرىلگەن باعدارلامالار نەگىزىندە وقىتاتىن ۇيىمدارعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ءبولۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار قازىرگى ۋاقىتتا قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن تانۋ ءتارتىبىن زاڭنامالىق بەكىتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, بۇل ۇبج-نىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋى كەرەك. وسى باعىت شەڭبەرىندە فورمالدى ەمەس جانە ينفورمالدى ءبىلىم بەرۋدى تانۋ تەتىكتەرى, جۇمىسسىزداردىڭ بىلىكتىلىگىن تانۋدىڭ ۆاۋچەرلىك-مودۋلدىك جۇيەسى جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ قىزمەتىن دەكلاراتسيالاۋ كەزىندە قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن تانۋدى ەسەپكە الۋ جۇيەسى پىسىقتالىپ جاتىر.
ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ كاسىبي كادر دايارلاۋ ءىسى قازاقستان ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «جاڭا كاسىپورىندار سالىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكونوميكاعا جوعارى بىلىكتى ماماندار قاجەت. يندۋستريانىڭ دامۋى ادامي كاپيتالدىڭ ساپاسىنا بايلانىستى. ەلىمىزدە ۇلتتىق جوبالاردى, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2 ملن-نان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ كادر دايارلاۋ جۇيەسىن قايتا باعدارلاۋعا ايرىقشا نازار اۋداردى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇكىمەت باسشىسى وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جانە شەتەلدىك جوو-دا ءبىلىم العاننان كەيىن جاستاردىڭ ەلدەن كەتۋىن قىسقارتۋ ءۇشىن جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «كادرلاردى دايارلاۋ ماقساتىندا ەكونوميكاعا قاجەتتى ماماندىقتاردىڭ وڭىرلىك كارتالارىن جاساپ, كاسىپورىنداردىڭ كوللەدجدەردى قامقورلىققا الۋ تاجىريبەسىن دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. مەكتەپتەردە وقۋشىلاردى ەرتە باستان كاسىپكە بەيىمدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت. كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارى جاستار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر جانە ينۆەستورلار ءۇشىن «تارتىلىس ورتالىعىنا» اينالىپ, ءداستۇرلى وقۋ باعدارلامالارىن عانا ەمەس, قىسقا مەرزىمدى باعدارلامالاردى دا ۇسىنۋلارى كەرەك. وسى مىندەتتەردىڭ بارلىعى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىندا ەسكەرىلۋى ءتيىس», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە, «اتامەكەن» ۇكپ-عا جانە وڭىرلەر اكىمدىكتەرىنە بىرقاتار ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى.