تورايعىر اۋىلىنداعى سۇلتانماحمۇت اقىننىڭ مۋزەي ءۇيى توبەسىنەن سۋ اعىپ, قابىرعالارى قۇلايىن دەپ تۇر. اقىن كەسەنەسى دە وسىنداي كۇي كەشىپ تۇرعان كورىنەدى. ەگەر اۋىلدا اقىننىڭ مۋزەي-ءۇيىن ساقتاپ, قولدانىستا ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بولماسا, اۋدان ورتالىعى باياناۋىلعا كوشىرىپ, جادىگەرلەردى ساقتاپ قالۋعا دا بولار ەدى.
بىراق, مۋزەي اۋىل-ەل ءۇشىن دە كەرەك. اۋىل جۇرتى سۇلتانماحمۇتتىڭ مۋزەيىن كونەنىڭ كوزىندەي, اقىننىڭ ءوزىندەي كورەدى. وندا ول ءومىر سۇرگەن كەزدەگى تۇرمىستىق بۇيىمدار, زامانداستارىنىڭ ءار جىلدارداعى فوتوسۋرەتتەرى, شىعارمالارى, باسقا دا باعالى دۇنيەلەردى قوسقاندا 300-گە جۋىق ءجادىگەرلەر بار ەكەن. تابيعاتى كوز سۇيسىندىرەر باياناۋىلدان تۋريزم كلاستەرىن قۇرامىز دەپ جاتىرمىز. تورايعىر اۋىلى, تورايعىر كولى, اينالا بيىك تاۋلار, سۇلتانماحمۇت كەسەنەسى – ءبارى دە ەتنوگرافيالىق-ەكولوگيالىق تانىمدىق تۋريزمگە سۇرانىپ دايىن-اق تۇر. سۇلتانماحمۇتتىڭ مۋزەي-ءۇيىنىڭ كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ ساۋلەتتەندىرىلۋى تۋريزم باعىتىنداعى جوسپار-جوبالار قۇرامىنا قوسىلۋى كەرەك دەپ ويلايمىز.
مۋزەي ديرەكتورى ناعيما سەرىكباەۆا كوپ جىلدان بەرى قىزمەت جاساپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, اۋىل تۇرعىندارى ەركىن اپەكوۆ, ارقاربەك بەيسەنباەۆ, گۇلجان ەسماعامبەتوۆا قولدان كەلگەنشە قورشاۋسىز تۇرعان ءۇيدى جىل سايىن اكتەپ, تازالاپ, اۋلاعا گۇل ەگۋمەن اينالىسىپ ءجۇر.
اۋىل مەكتەبىندە جىل سايىن «سۇلتانماحمۇت وقۋلارى» وتكىزىلەدى. ءاربىر تورايعىرلىق ۇلكەن-كىشى, وقۋشىلار اقىن ولەڭدەرىن جاتقا بىلەدى. ارينە, ولار ءۇشىن سۇلتانماحمۇت مۋزەي-ءۇيى قاستەرلى. ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بالعىندارعا تانىمدىق تاربيە ورتالىعى. اقىن «قاراڭعى قازاق كوگىنە ورمەلەپ شىعىپ, كۇن بولامىن», «كۇن سونگەنشە سونبەيمىز», دەپ كەتتى. قۇدايعا شۇكىر, قازىر سۇلتانماحمۇت ارمانداعانداي قازاقتىڭ كوزى اشىلدى, وركەنيەت جولىنا ءتۇستى. وسىدان 20 جىل بۇرىن اقىننىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىندا اشىلعان مۋزەي ءۇيىنىڭ قازىرگى كورىكسىز كۇيى باسشىلار نازارىنان تىس قالىپ, قۇلاۋعا شاق تۇرعانى ءتيىستى ورىندارعا, اسىرەسە, اكىمقارالارعا سىن بولىپ تۇرعانى انىق.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى,
باياناۋىل اۋدانى.