جەكسەنبى كۇنى فرانتسيادا پرەزيدەنت سايلاۋى ءوتتى. ءبىرىنشى تۋردىڭ قورىتىندىسى تولىق شىقپاعاندىقتان, ءۇش جولاقتى ەلدەگى ساياسي باسەكەدە كىمنىڭ اتى وزاتىنىن شولىپ كورمەكپىز. دەسە دە, قازىرگى پرەزيدەنت ەممانۋەل ماكروننىڭ شوقتىعى باسقالاردان بيىك تۇر.
«تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەمەكشى, فرانتسياداعى ساياسي دودا ءتۇرلى وقيعالارعا تولى بولدى. دەسەك تە, ساراپشىلار بيىلعى باسەكەنىڭ بۇرىنعىلارداي تارتىستى بولماعانىن العا تارتادى. بۇعان بىرىنشىدەن ۋكرايناداعى سوعىس اسەر ەتىپ وتىر.
سايلاۋ كامپانياسىنىڭ ساپاسىز وتكەنىن, ناقتى رەفورمالار ۇسىنىلماعانىن حالىقتىڭ كوپشىلىگى دە مويىنداعان. Ifop جۇرگىزگەن ساۋالداماعا سۇيەنسەك, فرانتسۋزداردىڭ 80 پايىزى ناۋقاندى «ساپاسىز» دەپ سانايدى. ەلەكتوراتتار ەكى جىلعا سوزىلعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى, رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋى جانە ءومىر ءسۇرۋ قۇنىنىڭ قيىنداۋى سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇمىتكەرلەردىڭ ناقتى جوسپارى جوق ەكەنىنە نارازى.
جالپى, بيىلعى سايلاۋدا پرەزيدەنتتىككە باستى ۇمىتكەر – ەكەۋ. قازىرگى مەملەكەت باسشىسى ەممانۋەل ماكرون مەن وڭشىل «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ توراعاسى مارين لە پەن. ارينە, ساياسي باسەكەدە ولاردان باسقا دا كانديداتتار تىركەلدى. دەگەنمەن, ءتۇرلى ساۋالدامالارعا سۇيەنسەك, پرەزيدەنتتىككە نەگىزگى تالاس ماكرون مەن لە پەن اراسىندا وتپەك.
Politico Research جۇرگىزگەن ساۋالداماعا سايكەس, ءبىرىنشى تۋردا ماكرون 26 پايىز, لە پەن 23 پايىز قولداۋعا يە بولماق. وسىلايشا, 24 ساۋىردە ەكىنشى تۋر ءوتۋى ءتيىس. بۇل كەزەڭدە ماكرون 53 پايىزدىق كورسەتكىشپەن قايتادان فرانتسيا پرەزيدەنتتىگىنە سايلانادى دەيدى بولجامشىلار.
ەممانۋەل ماكرون كەيىنگى 20 جىلدا ەكىنشى مارتە پرەزيدەنتتىككە سايلانعان العاشقى ەل باسشىسى اتانۋى ابدەن مۇمكىن. قازىرگى پرەزيدەنت ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى كەزىندە سالىقتى تومەندەتۋدى جالعاستىرۋعا, زەينەتاقى جاسىن 65-كە دەيىن كوتەرۋگە جانە حالىقتى جاپپاي جۇمىسپەن قامتۋعا ۋادە بەردى.
ونىڭ ۇستىنە ماكروندى فرانتسيادا قولدايتىندار وتە كوپ. مۇنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, ول ەلدەگى ساياسات تارازىسىن تەپە-تەڭ ۇستاي بىلگەنىمەن ەرەكشە. كوپتەگەن دەموكراتيالىق ەلدە ساياسات بارعان سايىن پوليارلانا تۇسكەن. سولشىلدار مەن وڭشىلدار ءبىر-ءبىرىن جاقتىرمايدى. ال ماكرون قالىپتى تسەنتريستىك ۇستانىمدى ساقتاپ قالدى. قازىرگى تاڭدا دا ول ۇستانىمىنان اينىمايتىنىن كورسەتىپ كەلەدى.
ەكىنشىدەن, ماكروننىڭ ءباسى جوعارى تۇرۋىنا ۋكرايناداعى سوعىس تا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. ونىڭ باستى قارسىلاسى مارين لە پەن باسشىلىق جاسايتىن «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسى رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينگە جىلى قاباق تانىتاتىنى, ەۋروپا ينتەگراتسياسىنا سكەپتيكالىق كوزقاراسپەن قارايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان رەسەيدىڭ ۋكرايناعا شابۋىلى مەن ونداعى اسكەري قىلمىستارىن قاتاڭ ايىپتايتىن فرانتسۋز حالقى ماكروندى تاڭداۋعا شەشىم قابىلداۋى ابدەن مۇمكىن.
راس, قازىرگى پرەزيدەنت ۇگىت-ناسيحات ناۋقانىنا كەش ارالاستى. بۇعان دا سەبەپ – ۋكرايناداعى سوعىس. ول اتالعان ەلدىڭ باسشىسى ۆولوديمير زەلەنسكي, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن قايتا-قايتا سويلەسىپ ءجۇرىپ, ىشكى ناۋقانعا كوڭىل بولۋگە ۋاقىتى جەتپەدى. بۇل داۋىس بەرۋ ناتيجەسىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتۋى ىقتيمال.
جالپى, ە.ماكرون قيىن ساتتە جول تاۋىپ كەتۋىمەن تانىمال. مىسالى, ول 2017 جىلعى سايلاۋدا سول كەزدەگى احۋالدى ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ, قارسىلاستارىن قاپى قالدىرعان ەدى. بەس جىل بۇرىنعى ساياسي باسەكەنىڭ الدىندا سولشىلداردىڭ نەگىزگى كانديداتى, پرەزيدەنت فرانسۋا وللاند بەدەلىنەن ايىرىلىپ, ونىڭ رەيتينگى مەرزىمى اياقتالۋعا ءبىر جىل قالعاندا 4 پايىزعا دەيىن ءتۇسىپ كەتتى. سوعان بايلانىستى ول سايلاۋعا تۇسۋدەن باس تارتتى. ال وڭشىلداردىڭ نەگىزگى كانديداتى فرانسۋا فيون اقشا جىمقىردى دەگەن ايىپپەن بەس جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
وسىنداي ءسات ماكروننىڭ وڭ جامباسىنا ءدال كەلدى. ەل ىشىندە سولشىلدار مەن وڭشىلداردىڭ راديكالدانۋىنىڭ كۇشەيۋى ءجيى ايتىلىپ جۇرگەن-ءدى. سونى ەسكە ۇستاعان ول الاڭداعان تسەنتريستىك ۇستانىمداعى حالىقتىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولدى. ماكروننىڭ كومانداسى سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە «مەديان سايلاۋشى» ستراتەگياسىنا سۇيەنە وتىرىپ, تسەنتريستىككە جاقىن كوزقاراس ۇستاناتىن سولشىلداردىڭ دا, وڭشىلداردىڭ دا داۋسىن جەڭىپ الدى.
دەگەنمەن لە پەندى ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. ول بۇعان دەيىن ەكى مارتە پرەزيدەنتتىككە تالاسىپ كورگەن. بىراق ەكەۋىندە دە جولى بولعان جوق. ايتسە دە «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى بىرتىندەپ العا جىلجىپ, حالىقتىڭ قولداۋىن يەمدەنىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2012 جىلعى سايلاۋدا ول ءبىرىنشى تۋردا 6,4 ميلليون داۋىس جيناپ, ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, سول جىلى فرانسۋا وللاند پەن نيكوليا ساركوزي تيىسىنشە 28,6 جانە 27,1 پايىز داۋىس جيناپ, ەكىنشى تۋرعا وتكەن ەدى. اقىرىندا ء«ۇش جولاقتى ەلدىڭ» تىزگىنىن وللاند مىرزا ۇستاعان.
لە پەننىڭ 2012 جىلعى سايلاۋداعى ناتيجەسى ءبىر نارسەنى انىق اڭعارتتى. فرانتسيادا وڭشىل ۇستانىمداعىلار سانى كوبەيىپ كەلەدى. مىسالى, 2014 جىلعى مۋنيتسيپالدى سايلاۋدا «ۇلتتىق الاڭ» پارتياسى 7 پايىز قولداۋعا يە بولىپ, ەلدەگى ءۇشىنشى كۇشكە اينالدى. سول جىلى مامىردا وتكەن فرانتسيانىڭ ەۋروپا پارلامەنتتەرى سايلاۋىندا وزىق شىعىپ, 25,4 پايىز داۋىس جينادى. وسىلايشا, «حالىقتىق قوزعالىس ءۇشىن وداعى» مەن سوتسياليستىك پارتيانى شاڭ قاپتىرىپ كەتتى. ناتيجەسىندە, تۇڭعىش رەت فرانتسيادا اسىرە وڭشىل كوزقاراستاعى پارتيا جەڭىسكە جەتتى.
كەلەسى 2017 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا دا مارين لە پەن باسەكەگە تۇسكەن. بۇل جولى دا جولى بولعان جوق. ايتسە دە, ونىڭ ەكىنشى تۋرعا وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءبىرىنشى تۋردا مارين حانىمدى 7,6 ميلليون تۇرعىن قولداپ داۋىس بەردى. بۇل – جالپى ەلەكتوراتتىڭ 21,3 پايىزى. ول تەك ەممانۋەل ماكرونعا عانا (24 پايىز) ەسە جىبەردى. ەكىنشى تۋردا قالعان ۇمىتكەرلەردىڭ ءبارى لە پەنگە قارسى ەكەنىن ايتىپ, قولداۋشىلارىن ماكرونعا داۋىس بەرۋگە شاقىرعان. سالدارىنان «ۇلتتىق الاڭ» جەتەكشىسى 34 پايىز داۋىستى قاناعات تۇتتى.
ەندەشە, بيىلعى ساياسي دودا مارين حانىم ءۇشىن نە بەل, نە بەلبەۋ كەتەتىن ءسات. الدا-جالدا بۇل سايلاۋدا جەڭىسكە جەتە الماسا, حالىق الدىنداعى ابىرويى بىرتىندەپ تۇسە بەرەتىنىن بولجاۋ قيىن ەمەس. سوندىقتان لە پەن بارىن سالىپ جاتىر. ول قازىرگى تاڭدا پارتيانىڭ كوشباسشىسى رەتىندە ۇستانىمىن «ۇلتتىق الاڭنىڭ» نەگىزىن قالاعان اكەسى جان-ماريدەن وزگەشە ەكەنىن كورسەتۋگە تالپىندى. ءتىپتى پارتيانىڭ اتىن وزگەرتتى.
لە پەن حانىم كەيىنگى ۋاقىتتا بۇكىل حالىقتىڭ كوڭىلىن تاۋىپ, وڭشىلداردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل فرانتسۋزدىڭ كوشباسشىسى اتانۋعا لايىق ەكەنىن كورسەتۋگە تالپىنىپ ءجۇر. VA+ ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا جەكە كوزقاراسى مەن وتباسى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى.
«ساۋىتىمدى شەشەتىن مەزگىل جەتتى. فرانتسۋزدار مەنى جاقىنىراق تانۋى ءتيىس. وسىلايشا ماعان جاقسىراق باعا بەرە الادى. بالكىم, ساياسي باسەكەگە ارالاساتىن ايەل رەتىندە ساياسي سوققى قابىلدايتىندىقتان, ۋاقىت وتە كەلە قاتال كورىنە باستايسىڭ. مەنىڭشە, بۇگىندە وسى قاتالدىقتى تاستايتىنداي دەڭگەيگە جەتتىم. جاۋىنگەردىڭ ارتىندا انانىڭ تۇرعانىن كورەسىز», دەدى ول.
مارين حانىم ءومىر ءسۇرۋ قۇنىنا ەرەكشە نازار اۋداراتىنىن بىرنەشە رەت ايتتى. ونىڭ انتيميگراتسيالىق باعدارلاماسى قىزۋ تالقىلاندى. ول قوعامدىق ورىنداردا مۇسىلمانشا ورامال تاعۋعا تىيىم سالماق. مارين حانىم يمميگراتسيا ماسەلەسىن جالپى حالىقتىڭ تاڭداۋىنا ۇسىنىپ, رەفەرەندۋم جاساۋدى كوزدەيدى. ونىڭ ۇسىنعان قۇجاتىندا زاڭسىز يمميگرانتتار مەن زاڭ بۇزعان بوسقىنداردى ەلدەن شىعارۋ كوزدەلگەن. ايتسە دە, لە پەن ءوز پارتياسىنىڭ بۇعان دەيىن تالاي مارتە كوتەرگەن ءبىر جىنىستى نەكە مەن جاساندى تۇسىك جاساتۋعا قارسىلىقتى ەسكەرمەگەن ەكەن.
ءبىر قىزىعى, سايلاۋدا كۇتپەگەن ناتيجە دە تىركەلىپ قالۋى ىقتيمال. اسىرە وڭشىل ەسسەيست, تەلەجۇرگىزۋشى ەريك زەممۋر پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىستى. بىلتىر كۇزدە جۇرگىزىلگەن ساۋالدامالاردىڭ بىرىندە ول ايدى اسپاننان ءبىر-اق شىعارىپ, 17 پايىز قولداۋعا يە ەكەنىن كورسەتكەن. جۋرناليست يسلامعا, يمميگراتسياعا, ءبىلىم بەرۋدەگى ساتسىزدىكتەرگە سىن ايتىپ, سونداي-اق فرانتسۋز وركەنيەتى قۇلدىراپ بارادى دەپ دابىل قاعىپ ءجۇر. بىراق سوڭعى ساۋالداما ونى قولدايتىندار سانى 9 پايىزدان اسپايتىنىن كورسەتتى.
ساياسي دودانىڭ كوركىن قىزدىراتىن تاعى ءبىر ۇمىتكەر – جان-ليۋك مەلەنشون. ول باعانىڭ ءوسۋىن توقتاتىپ, پرەزيدەنتتىك جۇيەنى قايتا قۇرۋعا ۋادە بەردى. سوندىقتان شىعار ونى قولدايتىندار سانى كۇن ساناپ ارتىپ بارادى. سوڭعى ساۋالدامادا ەلەكتوراتتىڭ 17 پايىزى وعان داۋىس بەرەتىنىن ايتقان.
قىسقاسى, فرانتسياداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ۋكرايناداعى سوعىسقا قاراماستان بۇكىل ەۋروپا كوز تىككەن وقيعاعا اينالىپ وتىر. ءۇش جولاقتى ەلدىڭ تىزگىنىن كىم ۇستايتىنى قارت قۇرلىق ءۇشىن عانا ەمەس, ۋكرايناعا دا, الەمگە دە ماڭىزدى بولماق.