احاڭنىڭ اتا قونىسىنا ءمىناجات ەتىپ بارعان جولاۋشى ۇلى جىلانشىق وزەنىنە جەتە بەرەر تۇستا كۇرە جولدىڭ سول جاعىندا تۇرعان كونە قورىمعا توقتاماي وتپەيدى. سىرتى تەمىر شارباقپەن قورشالعان شاعىن قورىمدا قيراعان ءۇيدىڭ قابىرعاسىنداي بولىپ قالقايعان 4-5 زيرات تۇر. بۇگىندە ەلسىز جاتقان سارتۇبەكتىڭ سارى توپىراعىنان كوتەرگەن كونە تامنىڭ ءبارىن اق جاڭبىر شايىپ, ۋاقىت ءمۇجىپ جىبەرگەن. بۇل جەر بايتۇرسىننىڭ تامى دەپ اتالادى.
بايتۇرسىن دا, قالي دا ءبىر تامنىڭ ىشىندە جاتىر. قورىمداعى باسقا تامداردىڭ ءبىرازى كەيىن قويىلعان. احاڭنىڭ اتالاس ۇرپاعى, ولكە تاريحىنىڭ بىلگىرى يبراحيم اعىتاي ۇلى اقساقالدىڭ ايتۋىنشا, قورىم تۇرعان جەردىڭ ماڭايى ءتورت شاقىرىمداي جەردەگى مەشىت دەگەن جەرگە دەيىن بايتۇرسىننىڭ قىستاۋى بولعان. بايتۇرسىن 1909 جىلى دۇنيە سالىپتى. احاڭ اعاسى قالي قايتقان 1926 جىلى ەلگە كەلىپ, ءبىر ايداي سارتۇبەكتە بولىپ, ساز بالشىقتان تام ايداتىپ, ءوز قولىمەن اكەسى مەن اعاسىنىڭ باسىن تۇرعىزىپ كەتىپتى.
– ول اڭگىمەنى مەن اۋەلبەك ساتىبالدى ۇلى دەگەن اقساقالدان ەستىدىم. 1996 جىلى «اق جول» ەكسپەديتسياسى كەزىندە سول كىسىمەن كەزدەستىك. اۋەلبەك ول كەزدە قاليدىڭ قويىن باعاتىن 12 جاستاعى باسى تاز بالا ەكەن. ءبادريساپا شەشەمىز قولدان قايناتقان قارا سابىنمەن ابدەن جۋىندىرىپ, باسىن جازىپ, سوسىن احمەت ول بالاعا رۇقسات بەرىپ, الدىنا مال سالىپ, ەركىنە قويا بەرەدى. احاڭ جارىقتىق ەلدەن اتتانىپ بارا جاتىپ حالىقتى جيناپ الىپ, سول جەردە: «ەرتەڭ اكەگە بالا, بالاعا اكە قارسى شىعىپ, ءبىرىن-ءبىرى كورسەتەتىن زامان تۋادى. مىناۋ قولداعى مالدى تاراتىڭدار», دەپتى. سودان تاراپ بارا جاتقان جۇرتتى قايتادان شاقىرىپ الىپ: «ەل ىشىندە ءسوز بولماي تۇرمايدى, اشۋ-وكپەلەرىڭ جوق پا؟», دەپ سۇراپتى دەگەن بىزگە جەتكەن شالداردىڭ ناقتى اڭگىمەسى بار, – دەدى يبراحيم اعىتاي ۇلى.
بۇل احاڭنىڭ سارتۇبەككە ەڭ سوڭعى رەت كەلۋى ەكەن. شاماسى, ورىنبوردان تاشكەنتكە قىزمەت بابىمەن اۋىسىپ بارا جاتقاندا العان جازعى دەمالىسى بولسا كەرەك.
سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە ەندى عانا اياق باسقان يبراحيم اقساقال ءالى سەرگەك. احاڭنىڭ تويى باستالعالى ويعا دا, قىرعا دا شاۋىپ تىنىم تاپپاي ءجۇر. وتكەندە بايتۇرسىننىڭ تامىن بۇتىندەۋ قامىمەن اقتاۋعا بارىپ, الدەبىر كىسىلەرمەن اقىلداسىپ-كەڭەسىپ كەلگەن. 11 ساۋىردە تاعى سول جاققا جول جۇرەمىن دەپ قۇلشىنىپ وتىر.
– ەندى بيىل بايتۇرسىن تامىن بۇتىندەپ, جاڭارتۋ جاعىن ويلاستىرىپ جاتىرمىز. مەن ادەمىلەپ تۇرىپ سارى توپىراقتى اتپەن ايداپ, باستىرىپ تۇرىپ ساماننان قايتادان كوتەرەيىك دەيمىن. ال كەيبىر ازاماتتار, ەندى قازىرگىلەر جاڭاشا ويلايدى عوي, سىرتىنان ورەيىك دەيدى. ايتەۋىر بيىل بايتۇرسىن اتامىزدىڭ تامىنا رەكونسترۋكتسيا جاسالىپ, باسىنداعى قۇلپىتاستار جاڭارتىلادى. قورىمنىڭ باسىنان اقتاۋدىڭ اق ءمارمارىنان بيىكتىگى 7 مەتر ەتىپ كەسەنە كوتەرگىمىز كەلەدى. اقتاۋلىق شەبەرلەر ءوزىمىز كەلىپ 10 ملن تەڭگەگە تۇرعىزىپ بەرەمىز دەدى. اقتوبەگە دەيىن وزدەرى جەتكىزىپ بەرەدى. ودان بەرى قاراي ءوزىمىز اكەلىپ الارمىز. مۇنىڭ سىرتىندا, قوعامدىق ۇيىمداعىلار ستەللا قويامىز دەپ جاتىر. ءوزىمنىڭ ءبىر سەگىز قانات ۇلكەن كيگىز ءۇي قويامىن با دەگەن جوسپارىم بار. ول دا سول جەردە ەكسپوناتتىڭ ءبىرى بولىپ قالادى. قازىر تۋىستارعا تاپسىرما بەرىپ جاتىرمىن. كيىز ءۇيدى الماتىدان الدىرامىز. ونى جەتكىزۋ دە وڭاي ءارى ولاردىڭ ءبىر جاقسى جەرى ماتادان ويۋ سالىپ, ىشىنە ۇستاپ, سىرتقى جابىندىعىن كادىمگىدەي ويۋلاپ بەرەدى ەكەن. سۋرەتىن جىبەردى, مەكەنجايىن الىپ, كەلىسىپ وتىرمىن. ول ءۇي سىرتتان كەلەتىن قوناقتار وتىرىپ, تىنىعاتىن ءۇي ەسەبىندە سول جەردە تۇرادى, – دەدى اقساقال.
قوستاناي وبلىسى