كوپ جىلدار بويى ساياسات ايەل ادامنىڭ الەمى ەمەس دەگەن قاتە تۇسىنىكتىڭ قالىپتاسىپ كەلگەنى بەلگىلى. ءبىر كەزدەرى سولاي بولسا دا, بۇگىنگى ساياسي الاڭدى ايەلدەرسىز ەلەستەتۋ قيىن. تاريحتا ەل باسقارىپ, بيىك مىنبەرلەردەن ءسوز سويلەپ, اقىلى مەن كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا جوعارى ىقپالعا, بەدەلگە يە بولعان ايەلدەر از ەمەس.
الەمدە قازىر 26 ايەل مەملەكەت نەمەسە ۇكىمەت باسشىلارى قىزمەتىن اتقارادى. بۇل كورسەتكىش ءبىر قاراعاندا از بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا بۇل قازاقستاندىق قوعامعا مۇنداي ستسەناريدىڭ بار ەكەنىن جانە مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەتىن تاماشا مىسال.
Forbes-تىڭ الەمدەگى ەڭ ىقپالدى ايەلدەر توپتاماسىن كورىپ وتىرىپ, تامسانباۋ مۇمكىن ەمەس. گەرمانيانىڭ بۇرىنعى كانتسلەرى انگەلا مەركەلدىڭ زەينەتكە كەتۋىمەن بۇل تىزىمدە جاڭا ەسىمدەر پايدا بولا باستادى. الايدا الەمدەگى ەڭ ىقپالدى ايەل كوشباسشى اتانعان انگەلا مەركەل ەسىمى تالاي جاس قىزدارعا ۇلگى بولعانى انىق. الەمدەگى ءىرى دەرجاۆالاردىڭ باسشىلارىمەن يىق تىرەستىرىپ, تەڭ سويلەسە بىلگەن مەركەل بيلىكتە ۇزاق بولعانى سونشا, الەمنىڭ جاڭا ساياساتىن قالىپتاستىرعان كوشباسشىلاردىڭ بىرىندەي بولىپ كەتتى. جىگەرلى, باتىل شەشىمدەرى مەن قايسار مىنەزى ونى ەۋروپاداعى ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ ءبىرىن 16 جىل باسقارىپ, حالىقارالىق ساياسي قوعامداستىقتا ۇلكەن ىقپالعا يە بولعان كوشباسشىعا اينالدىردى. دەموكراتيا قۇندىلىقتارىن ۇستانعان گەرمانيادا قاتارىنان بىرنەشە مارتە سايلاۋشىلاردىڭ داۋسىنا يە بولۋ ساياساتكەر ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. نەمىستەر ءۇشىن ول «mutti», ياعني انا. ودان بولەك «تەمىر كانتسلەر» دەپ تە اتالىپ كەتكەن. «نەمىستىڭ تەمىر اناسى» دەۋگە ابدەن بولادى.
«تەمىر ايەلدەر» تۋرالى ايتقاندا, ويعا تاعى ءبىر ەۋروپالىق ساياساتكەر ورالادى. ول – ۇلىبريتانيانىڭ تۇڭعىش ايەل پرەمەر-ءمينيسترى مارگارەت تەتچەر. بۇل ساياساتكەرلەردىڭ جاراتىلىسى نازىك بولعانىمەن, بولمىس ءبىتىمى, مىنەزى, جىگەرى بولاتتاي بەرىك بولدى.
سوڭعى وقيعالار الەمدە بيلىك باسىندا ادام ءومىرىنىڭ قانشالىقتى باعالى ەكەنىن, قارۋلى قاقتىعىس پەن سوعىستىڭ زاردابىن تەرەڭ تۇسىنەتىن ايەلدەر جەتىسپەيتىنىن كورسەتكەندەي. پاندەميا دا مەملەكەتتەردىڭ داعدارىسقا دايىندىعىن تەكسەرىپ, ەلدەردەگى ەكونوميكالىق, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى قيىنداتىپ جىبەرگەنىنە كۋامىز. بۇل جاعدايدىڭ شەشىمىن تابۋعا تىرىسقان ۇكىمەتتەردىڭ كوبى سىنعا ۇشىراپ, حالىقتىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعانى بەلگىلى.
ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ پرەزيدەنتى كريستين لاگارد ايەل كوشباسشىلار پاندەميا كەزىندە ءتيىمدى جۇمىس ىستەگەنىن ايتادى. «ايەلدەر ەر ادامدارعا قاراعاندا كوبىنەسە اشىق كوشباسشىلىق ءستيلدى ۇستانادى. سوڭعى زەرتتەۋ پاندەميا كەزىندە ايەل كوشباسشىلاردىڭ تيىمدىرەك بولعانىن كورسەتتى. جان-جاقتى قىسىمدى جاقسىراق كوتەرە ءبىلدى, ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا دا كوبىرەك ءمان بەردى. بۇل – توقىراپ قالعان ەكونوميكانى قايتا جانداندىرۋ ءۇشىن كەرەك باستى داعدىلار», دەدى ك.لاگارد. راسىندا دا حالىقارالىق قوعامداستىق دانيا, فينليانديا, يسلانديا, جاڭا زەلانديا, گەرمانيا جانە سلوۆاكيا سەكىلدى ايەل كوشباسشىلار باسقاراتىن مەملەكەتتەردىڭ پاندەمياعا قارسى ارەكەتى مەن شارالارىن ءتيىمدى دەپ مويىندادى.
سوڭعى جىلدارى الەمنىڭ ساياسي ارەناسىنا كوتەرىلگەن قازاق قىزدارىنىڭ دا سانى ارتا ءتۇستى. باق بەتتەرىندە جاريالانعان اقش, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ بيلىگىندە جوعارى لاۋازىمعا يە بولعان قازاق قىزدارى جايلى حابارلار حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ جاتتى. اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن بانك سەكتورىن رەتتەۋ بويىنشا ساياسي لاۋازىمعا ۇسىنعان ساۋلە وماروۆا, اقش پرەزيدەنتى پروتوكولىندا جۇمىس ىستەيتىن اسەل تولەۋوۆا, فرانتسياداعى شاعىن قالالاردىڭ ءبىرىنىڭ مەرياسىندا قىزمەت ەتەتىن قازاق قىزى يەشىم ساۆاش سەكىلدى ارۋلاردىڭ جەتكەن جەتىستىگى – ولاردىڭ بىلىكتى, ءبىلىمدى, ەڭبەكقور مامان ەكەنىنىڭ كورىنىسى. اقش-قا قونىس اۋدارعان ساۋلە مەن اسەل قازاقستاندا دۇنيەگە كەلىپ, ەلىمىزدە ءبىلىم السا, يەشىمنىڭ اتاسى قازاقستاندا, اكەسى تۇركيادا, ال ءوزى فرانتسيا جەرىندە تۋعان.
ساۋلە وماروۆانىڭ بانك سەكتورىن رەتتەۋ بويىنشا ساياسي لاۋازىمعا ۇسىنىلىپ, پارلامەنت قابىرعاسىندا سۇراقتىڭ استىندا قالعان وتىرىسىن قازاقستاندا باقىلاماعان نەمەسە ەستىمەگەن ادام از. اقۇيدىڭ تاڭداۋى ورالدا تۋىپ-وسكەن, ماسكەۋدە ءبىلىم العان, نيۋ-يوركتەگى ەڭ ءىرى زاڭ فيرمالارىنىڭ بىرىندە جۇمىس ىستەگەن, دجوردج بۋشتىڭ تۇسىندا قارجى مينيسترلىگىندە كەڭەسشى بولعان, كورنەلل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ساۋلە وماروۆاعا ءتۇسۋى تەگىن ەمەس. دەگەنمەن اقش دەپۋتاتتارى مەن قارجى سالاسىنان ۇلكەن قارسىلىققا ۇشىراعان قازاق قىزى بۇل لاۋازىمنان باس تارتتى. دەگەنمەن بۇل وقيعا قازاقستاندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن جاستارعا, ونىڭ ىشىندە قىزدارعا ۇلگى بولعانى انىق. بۇل قانداستارىمىز حالىقارالىق ساياسي ارەنادا قازاق قىزدارىنىڭ جەتىستىككە جەتىپ, لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارا الاتىنى ابدەن مۇمكىن ەكەنىن ناقتى دالەلدەدى. اقش پرەزيدەنتى پروتوكولى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسەل تولەۋوۆا دا الماتىنىڭ تۋماسى, مەكتەپ جاسىندا قونىس اۋدارعان ول اقش-تا ءبىلىم الىپ, بىلىكتى مامان اتاندى.
فرانتسياداعى كرەي قالاسى مەرىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا تاعايىندالۋى يەشىمدى فرانتسۋز قازاقتارىنىڭ اراسىندا عانا ەمەس, بارلىق قازاقتاردىڭ اراسىندا بىردەن تانىمال ەتتى. قازاقستان, ورتالىق ازيا جانە موڭعوليا باق-تارى فرانتسياداعى قازاق ساياساتكەرى تۋرالى جارىسا جازدى. يەشىم وتاندىق ارنالاردىڭ بىرىنە بەرگەن سۇحباتىندا قازاقتاردىڭ قولداۋىن كورىپ, جىلاپ جىبەردىم دەپتى. ول سونداي-اق ءوزىنىڭ بۇل جەتىستىگى قازاق دياسپوراسىنىڭ جاستارىن ساياساتقا بەلسەندى ارالاسۋعا ىنتالاندىرادى دەپ ۇمىتتەنەدى. ول بولاشاقتا اتاجۇرتى فرانتسۋز قازاقتارىنىڭ جەتىستىكتەرىنە ءالى-اق كۋا بولاتىنىنا سەنىمدى. الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە ءجۇرسىن, قازاق قىزدارى كاسىبي بىلىكتىلىگىمەن, بىلىمىمەن, ەڭبەكقورلىعى جانە وجەت مىنەزىمەن حالىقارالىق ساياسي ارەنانى باعىندىرىپ ءجۇر. حالىقارالىق ساياساتتا جۇرگەن قازاق قىزدارىنىڭ جەتكەن جەتىستىگى – كەيىنگى بۋىنعا ۇلگى.