ەنەرگيانى سۋشا سىمىرەتىن ماينينگ

قوسىمشا ەنەرگيانى الۋعا ءماجبۇر ەتتى

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشو­لاقوۆتىڭ پىكىرىنە سۇيەن­سەك, بۇگىندە بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگە­تيكالىق جۇيەسىنىڭ جۇمى­سى وزدىگىنەن تەڭدەستىرىلىپ جاتىر. بۇل ورايدا قاۋىرت ۋاقىت­تار­دا ەنەرگيا جۇيەسىنە تۇسەتىن جۇكتەمە ارتىپ, ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاپشىلىعى بايقالىپ كە­لە­دى. مۇنىڭ سەبەپتەرى ەنەرگيا ءوندى­رۋ­شى ۇيىمدارداعى اپاتتى توقتا­تىلۋدىڭ جيى­لەپ كەتۋىمەن, سون­داي-اق قوسىلعان قۋات­تىڭ كۇرت ۇل­عا­يۋىمەن بايلانىستى.

«ەنەرگەتيكالىق قاجەتتىلىكتىڭ وسۋىنە تسيفرلى ماينينگ سۋبەك­تى­لە­رىنىڭ قىزمەتى اسەر ەتتى دەپ سانايمىز. كريپتوۆاليۋتانى ءوندىرۋ ۇلكەن كولەمدەگى ەنەرگيانى قا­جەت ەتەتىن پروتسەسس ەكەنىن ايتا كەتكەن ورىن­دى. سونىمەن قاتار وسى ماقساتتا قول­دانىلاتىن قون­دىر­عى­نىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى شامامەن 2,5-3 كيلوۆات ساعات ەنەر­گيانى تۇ­تىنادى. بۇل 3 بولمەلى پا­تەر­دىڭ ءبىر ايلىق نورماسىنان 8 ەسەگە ج­و­­عارى.

قازىر جۇيەلىك وپەراتو­ر بارلىق قاجەت­تى ش­ا­ر­ا­نى ­قاب­ىل­داپ جاتىر. ەنەر­­گە­تيكا مي­­نيسترلىگى ەلەكتر ­ەنەر­گ­ە­تيكا­سى سالا­سىن­داعى كەي­بىر نورماتيۆتىك-قۇقىق­تىق اكتى­لەرگە تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. 8 اقپاندا ۇكى­مەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى كە­زىن­دە مەملەكەت باسشىسى زاڭ­­سىز جۇمىس ىستەيتىن تسيفرلى ماي­نينگ سۋبەكتىلەرىنە قاتىستى تەكسەرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزىپ, ءتيىستى شارا قابىلداۋدى تاپسىردى. بۇ­گىندە قولعا الىنعان شارالار «كو­لەڭ­كەلى» تسيفرلى ماينينگپەن كۇرەسۋگە با­عىت­تا­لىپ وتىر», دەدى ب.اقشولاقوۆ.

مينيستر «كولەڭكەلى» ماي­نينگ­تىڭ سالدارىنان قوسىمشا ەنەر­گيانى رەسەيدەن يمپورتتاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر­عان­دا­رىن ايت­تى. ەگەر دە زاڭسىز كريپتوۆا­ليۋتا ءوندىرىسى تىيىلسا, وندا ەنەر­گە­تي­كالىق تاۋەلدىلىك تە تۋىن­دا­ماس ەدى.

«جالپى, ەلىمىزدە جىلىنا 14 ملن كيلوۆات ساعات ەنەرگيا تۇ­تىنىلادى. باسىم بولىگى وزى­مىز­دە وندىرىلەدى. دەسە دە تاپ­شى­لىق ورىن العان جاعدايدا رەسەي­دەن قوسىمشا ەنەرگيا الۋعا تۋرا كەلەدى.

قازىر اسىرەسە, تاڭعى جانە كەش­كى ۋا­قىت­­تار­دا ەلەكتر ەنەرگيا­سىن پايدا­لا­نا­تىندار كوبە­يەدى. سوندىقتان 600-700 مەگاۆاتقا دەيىن ەنەرگيانى رەسەي فەدەرا­تسيا­سىنان يمپورتتايمىز. ءبىز ۇسىنىپ وتىرعان جوسپار جۇزەگە اسى­رىلعان جاع­داي­دا كورشىلەس ەلدەن ەلەكتر قۋاتىن الۋ ءۇردىسى 2026 جىلعا قاراي توق­تاۋى مۇمكىن.

ەگەر دە ەنەرگيا جۇيەسىنە زاڭ­سىز قو­سىلعان ماينەرلەردىڭ ارە­كەتى تىيىلسا, وندا رەسەيدەن ەلەكتر قۋاتىن الماۋعا دا بولاتىن ەدى نەگىزى. البەتتە, ەلەكتر گە­نەراتسياسىن دامىتىپ, جوسپارعا سايكەس 2026 جىلعا دەيىن قوسىمشا ستانسا ىسكە قوسىلسا, يمپورتتى الۋدىڭ قاجەتى بولماي قالادى», دەدى ب.اقشولاقوۆ.

جاسىراتىنى جوق, كريپتوۆاليۋتا ءوندىرىسىنىڭ كولە­مى جاعىنان قازاقستان الەم بو­يىنشا كوشباسشىلاردىڭ قا­تا­رىن­دا. بۇعان ەلىمىزدەگى ارزان ەنەر­گەتيكالىق تاريف اسەر ەتسە كەرەك. مۇنى ەستىگەن الىس-جاقىن ەلدەردىڭ ماينەرلەرى سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدىڭ كولەمىندە رەسپۋب­ليكا اۋماعىنا اعىلا باستادى. الايدا جىل باسىندا ورىن العان جاعداي مەن قۇزىرلى ورگانداردىڭ سالانى قولعا الۋى تسيفرلى اكتيۆ وندىرۋشىلەردىڭ مەملە­كەت­تە­رىنە ورالۋىنا ىقپال ەتتى.

«زاڭدى جانە زاڭسىز تۇردە جۇمىس ىستەپ جاتقان ماي­نەر­لە­ردىڭ ناقتى سانى قانشا ەكە­نىن ايتا المايمىن. سەبەبى مۇنى­مەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆا­تسيا­لار جانە اەروعارىش ونەر­كا­سىبى مينيسترلىگى اينالىسادى. ازىرگە بىردە-ءبىر ماينەردىڭ ءوتى­نىش­تى كەرى قايتارىپ العانىن بايقاعان جوقپىن. قازىر 680 مەگا­ۆاتت كولەمىندەگى قۋاتتان باس تارت­قاندار تۋرالى مالىمەت جوق. ماينەرلەردىڭ 1 كيلوۆات ەلەك­تر ەنەرگياسىنا 1 تەڭگە سالىق تولەي­تىنىن ەلەكتر تاريفىمەن شاتاستىرماۋ كەرەك. دەمەك ەلەكتر ءتاريفى ەمەس, ماينەرلەردىڭ سالىعى وسىن­داي مولشەردە.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەلىمىز­گە ماي­نەر­لەردى شاقىرعان جوق. ولاردىڭ قىز­مەتى ەنەرگەتيكالىق تاپشىلىقتى تۋعى­زاتىنىن بىلسەك, نە سەبەپتى شاقى­رۋى­مىز قاجەت؟ باستى مىندەتىمىز – ەلەكتر قۋاتىن ۇزدىكسىز بەرۋ. نارىق اشىق بولعان سوڭ ماينەرلەر ەلىمىزگە كەلدى. ولاردى كىمنىڭ شاقىرعانىنان بەيحابارمىن. ايتسە دە ماينەرلەر قازاقستاندا بار. ءبىر انىعى, ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگى ولاردى شاقىر­ما­عان», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ليتسەنزيالاۋ تالابى ەنگىزىلەدى

تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين ايت­قان­داي, تسيفرلى ماينينگ سالاسىن رەتتەۋ 3 باعىت بويىنشا جۇر­گى­زى­لەدى.

«سۇر» ماينەرلەرگە توقتالساق, بى­رىنشىدەن ەنەرگەتيكا مينيس­تر­لى­گى جانە قۇقىقتىق ورگانداردان قۇرىلعان ءموبيلدى توپتاردىڭ رە­ۆولۆەرلى تەكسەرۋ جۇيەسى ەن­گى­زى­لە­تىن بولادى.

ەكىنشىدەن, ولاردى جۇيەلى تۇردە انىقتاۋ ءۇشىن ۇيىمداردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, تۇتىنىلاتىن ەل­ەك­تر ەنەرگيانىڭ تاري­حي دە­رەك­تە­رى قۇرىلىپ, سالىقتىق, كە­دەن­دىك تەك­سە­رۋلەردىڭ ناقتى الگوريتمى قول­­دانىلادى.

ۇشىنشىدەن, ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن بىر­لە­سىپ, ءىر ادرەستەرگە شەكتەۋ قويۋ ارقى­لى «سۇر» ماي­نەر­لەردىڭ ءىس-ارەكەتىنە تىيىم سالۋ تەتىكتەرى پىسىقتالادى.

سونداي-اق ءتيىمدى شەشىم­دەر­دىڭ ءبىرى – «سۇر» ماينەرلەردىڭ مۇلكىن تاركىلەۋ زاڭنامادا قاراس­تى­رىلماق. اتالعان شارالار ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, ەنەر­­­گەتيكا جانە قارجى مينيس­ترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ قابىل­دا­نا­دى.

نارىقتى رەتتەۋگە بايلانىستى تسيفر­لى ماينينگتى ليتسەنزيالاۋ ەنگىزىلەدى. مۇن­دا نەگىزگى كريتەري تەحنيكالىق تا­­لاپ­­تارعا سايكەس بولۋ, ياعني قاجەتتى جاب­دى­قتاردىڭ, ءورت قاۋىپسىزدىگى بويىنشا ءتيىستى بولمەنىڭ جانە مىندەتتەمەلەردىڭ بولۋىن قاراستىرۋ كىرەدى. سونداي-اق ارنايى ءتاريفتى ەنگىزۋ, ەلەكتر ەنەرگيا­سىن كۆوتالاۋ جۇيەسى نا­رىق مۇشەلەرى مەن جالپى مەملەكەت ءۇشىن اشىق جانە تۇسىنىكتى نارىق قاعيداتتارىن ورناتادى.

حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكە­رىپ, سا­لىق سالۋدىڭ وڭتاي­لى جۇيەسى ايقىن­دا­لادى. بۇل ورايدا قىتاي تاجىريبەسىن قاي­تا­لاماۋ ءۇشىن نارىقتاعى باسە­كە­­لەس­تىكتى ارتتىرۋ, ماڭىزدى ويىن­­شىلاردىڭ ەلى­مىز­دە جۇمىس ىس­تەۋ­گە دەگەن ىنتاسىن ساق­تاۋ سە­­كىلدى تاۋەكەلدەر ەسكەرىلەدى», دەدى ب.مۋسين.

تسيفرلى دامۋ ءمينيسترى ESG تالاپتارىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان «اق» ماينەرلەرگە ءتيىستى مىندەتتەمەلەر قويىلاتىنىن جەتكىزدى. تسيفرلى اكتيۆتەر جونىندەگى زاڭ جوباسى ءبىر توپ ءماجىلىس دەپۋتاتىمەن كو­تەرىلگەندىكتەن بۇل ءىس-شارالار اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ اياسىندا تالقىلانادى.

بۇدان بولەك, سالاعا جاۋاپتى قۇزىرلى ورگان باسشىسى قازاقستاندا حالىقارالىق ستان­دارت­تارعا سايكەس كەلەتىن كريپتويندۋستريا سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن ەكوجۇيە قۇرۋ قاراستىرىلاتىنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, كريپتوبيرجالاردى قۇرىپ, ولاردىڭ قا­تى­سۋشىلارى ءۇشىن بانكتىك قىز­­مەت كورسەتۋدى ىسكە قوسۋ (استانا حا­لىق­ا­رالىق قارجى ورتالىعى), سول سەكىل­دى ماينينگتىك پۋلدار قولعا الىنادى. جاۋاپتى ۆەدومستۆولار وسى امالدار نا­رىقتا ناقتى جانە ايقىن ەرەجەلەردى ور­ناتىپ, ەنەرگەتيكالىق جۇيەگە شامادان تىس جۇكتەمە تۇسىرمەي, ماينينگ فەرمالاردى «سۇر» ايماقتان شىعارۋعا وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەگەن سەنىمدە.