قارۋلى كۇشتەردەگى جەمقورلىق ۇلت قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەدى

«قاسىرەتتى قاڭتار» ەلىمىزدىڭ باس­تى قۇندىلىعى – تاۋەلسىزدىگىمىزدى نى­عايتاتىن نەگىزگى شارتتاردىڭ ءبىرى وسى ىندەتتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ بەردى, كوزىمىزدى جەتكىزدى. اسىرەسە قورعانىس, كۇش­تىك قۇرىلىمدار سالاسىنداعى جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىقتى اۋىز­دىقتاۋ­دىڭ, ونىمەن جوسپارلى ءارى جۇ­يەلى تۇردە كۇرەسۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. قازىرگى تاڭدا قارۋلى كۇشتەردە سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر؟ قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ىمىراسىز كۇرەس جاريالادى. ال بۇل كۇرەستى نەدەن باستاۋ قاجەت؟ سالا­دا­عى قوعامدىق كەسەلدى جەڭۋدىڭ تا­سىلدەرى, ۇستا­نىمى قانداي؟ جالپى, جەم­قورلىق تاۋەكەلدەرىنە تالداۋ جۇرگىزىلە مە؟ قان­داي قىزمەت سالالارىندا جەم­قورلىققا ءجيى جول بەرىلەدى؟

بۇل سۇراقتاردى تىزبەلەۋىمىزدىڭ دە وزىندىك سەبەبى بار. ويتكەنى قۇقىقتىق ستا­تيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كومي­­­تەتىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, وتكەن جىلى قورعانىس مينيسترلىگىندە سىبايلاس جەم­قورلىققا قاتىستى 20 قىلمىس تىركەلگەن ەكەن. بۇل سان 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 33 پايىزعا تومەن. الايدا جاڭا جىل باس­تالماي جاتىپ اسكەري ۆەدومستۆودا ءبىر سىبايلاس جەمقورلىق فاك­تىسى انىقتالىپ ۇلگەرگەن.

جىل باسىندا اسكەري ۆەدومستۆودا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل جونىندەگى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن باقى­لاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ ال­عاش­قى وتى­رىسى ءوتتى. مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ تاپ­سىر­مالارىن ىسكە اسىرۋ توڭى­رە­گىندە ۇيىم­داستىرىلعان جيىن­دا قورعا­نىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-لەيتەنانت سۇلتان قامالەتدينوۆ كو­ميس­سيا­عا سىبايلاس جەمقورلىققا قار­­سى ءىس-قي­مىل­دىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنال­عان مەملەكەتتىك تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ماڭىزدى مىندەتتەر جۇكتەلگەنىن ايتا كەلىپ: «اسكەردەگى سى­باي­لاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل شارالارىن بيۋروكراتيانى جويۋعا, ايقىن­دىق پەن اشىقتىقتى ارتتىرۋعا باعىتتاي­مىز», دەگەن-ءدى. وسىعان وراي ءبىز قوعامنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن جوعا­رىداعى سۇراق­تارى مەن كوميسسيا تور­اعاسى باسىمدىق بەرگەن اشىقتىق پەن ايقىندىق تۋرالى وسى ۆەدومستۆونىڭ اسكەري پوليتسيانىڭ باس باسقارماسىنىڭ وفيتسەرى, ادىلەت پود­پولكوۆنيگى نۇرلان اكىمبەكوۆتىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

اسكەري پوليتسيا ورگاندارىنىڭ نە­گىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى الدىن الۋ ءىس-شارالارى ەكەنىن اتاپ وتكەن ن.اكىمبەكوۆ بۇل باعىتتا مينيسترلىكتە كەشەندى جۇمىستار قولعا الىنعانىن اتاپ ءوتتى. ء«وز قاتارىمىزداعى جەمقورلىققا قارسى تاۋەكەلدەرگە تالداۋ جۇرگىزۋ, ىشكى جانە سىرتقى تالداۋ – وسى ءىس-شارالاردىڭ نەگىزگىلەرىنىڭ ءبىرى», دەيدى ول. پودپولكوۆنيكتىڭ ايتۋىنشا, ۆەدوم­ست­­ۆودا قوعامدىق كەسەلدىڭ الدىن الۋ بو­­يىنشا شارالار وتكىزۋ جانە اسكەري قىز­مەت­شىلەردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق­قا قار­سى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. «قورعانىس ءمي­نيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن سى­­باي­لاس جەمقورلىق تاۋەكەلدىگى جو­عارى لاۋا­زىمدارعا تاعايىندالاتىن ادام­­دارعا پولي­گرا­فولوگيالىق زەرتتەۋ وت­كىزۋ سەكىلدى كە­شەندى شارالار دا اتقا­رىلۋدا. بارلىق گار­نيزونداردا سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى كوميسسيا­ قۇرىلعان. گارنيزون باسشىلارى – وسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوميسسيانىڭ تور­اعالارى», دەيدى ن.اكىمبەكوۆ.

ايتا كەتەيىك, مينيسترلىكتىڭ جانىنان قۇرىلعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كوميسسيا سىبايلاس جەمقورلىققا تا­ۋەكەل­دى جويۋ جونىندە بارلىعى 34 ۇسى­نىم ازىر­لەگەن. قازىرگى تاڭدا بۇل ۇسى­نىمداردى جويۋ بويىنشا ءتيىستى قۇرىلىم باسشىلا­رىنا باعىت-باعدار بەرىلىپ, شارۋالار ات­قا­رىلۋدا.

مينيسترلىك وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە, سى­­بايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس قور­عا­نىس مي­نيسترلىگىندە دە سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى تالداۋلار جۇرگىزىلۋدە. اتاپ ايت­قاندا, كادرلار جۇمىسىندا, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, تىلدىق قامتا­ماسىز ەتۋ, كۇر­دەلى قۇرىلىس, جوندەۋ جۇ­مىستارى, تۇرعىن ۇيلەردى بەرۋ سونداي-اق جەرگىلىك­تى اسكەري باسقارۋ ورگاندارى قىزمەتى­نىڭ سالاسىندا ىسكە قوسىلعان تالداۋلار قازىرگى تاڭدا ءوز ناتيجەلەرىن كورسەتىپ كەلەدى. ماسەلەن, وتكەن وسى تال­داۋلاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 79 ۇسىنىم ەنگىزىلگەن ەكەن.

قورعانىس مينيسترلىگىندە ەڭ كوپ تال­­­­­قى­­لاناتىن تاقىرىپتىڭ ءبىرى – مەم­­لە­­­كەتتىك ساتىپ الۋلار. قوعامدا مەملە­كەت­تىك ساتىپ الۋلار راسىمدەرىنىڭ تو­لىق ءارى اشىق جۇرگىزىلۋىنە قاتىستى سىن دا كوپ, كۇ­مان دا باسىم. اسىرەسە اسكەري ەسەپكە الۋ جانە اسكەرگە شاقىرۋ ناۋقا­نىن­داعى جەم­قورلىقتىڭ الدىن الۋ ماسەلە­سى ءالى كۇنگە وزەكتىلىگىن جويماي كەلەدى. مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋ – سىبايلاس جەم­قور­لىق­تىڭ ەڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى ەكە­نىن ادىلەت پودپولكوۆنيگى دە مويىن­داي­دى. بۇل ماسەلەلەردى جويۋ جو­نىندە بىر­نەشە ءىس-شارا قولعا الىنعانىن ايت­قان ول سونىڭ بىرىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىن­­شا, قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك سا­­تىپ الۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇرامىنا باقى­­لاۋشى رەتىندە قوعام, اسكەري پوليتسيا ور­­گان­دارى, باس قارجى ينسپەكتسياسى جانە ءتيىستى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ قۇزى­­رەتتى وكىلدەرى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­­عا قاتىسادى. «ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جاع­­داي, قارۋلى كۇشتەردىڭ سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ستاندارتىنا سايكەس مەملە­كەتتىك ساتىپ الۋلار جۇرگىزۋ كەزىندە سول وسى ءىس-شارالاردىڭ بارلىعى بەينە, اۋديوجازبا ارقىلى جۇرگىزىلەدى جانە كەلەشەكتە ونى تۋىنداعان ماسەلەلەر بويىنشا قاراستىرۋعا بولادى», دەيدى ن.اكىمبەكوۆ.

2021 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا قارۋ­لى كۇشتەردە جەمقورلىقپەن باي­لا­نىس­تى 3 قىلمىس انىقتالعان. بيىل قاڭ­تاردا ءبىر دەرەكتىڭ تىركەلگەنىن مالىم­دەگەن ن.اكىمبەكوۆ وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا سالادا جەمقورلىق جاساپ, قۇقىق بۇزعانداردىڭ سانى 67 پايىزعا ازايعانىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اسكەري ۆە­دومستۆودا سىبايلاس جەمقورلىققا قا­تىستى وقيعالار مەن قىلمىستاردى انىق­­تاۋعا قورعانىس مي­نيسترلىگىنىڭ ءوزى تىكەلەي اتسالىسادى. «ماسەلەن, وسى جى­لى انىقتالعان سىبايلاس جەمقورلىق قىل­مىستى اسكەري پوليتسيا جانە اسكەري تەر­گەۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى اش­كەرەلەدى. ال وتكەن جىل­عى سىبايلاس جەم­قورلىق قىلمىستىڭ ىشىن­دە ءۇش قىلمىستى قورعانىس مينيس­تر­لىگىنىڭ ورگاندارى انىق­تاعان. ايتا كە­تەتىن تاعى ءبىر ماسەلە, سى­بايلاس جەم­قورلىققا قارسى قىلمىس بو­يىنشا كوبىنە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ وزدەرى ارىزدانادى. وسىنىڭ ءوزى اسكەري قىز­مەتشىلەردە جەمقورلىققا قارسى مادە­نيەتتىڭ قالىپ­تاسقانىن اڭعارتادى», دەيدى ول.

بۇگىندە قارۋلى كۇشتەر قاتارىندا «ادالدىق الاڭى» كەڭسەلىك جوباسى دا جۇمىس ىستەيدى. بۇل جوبانىڭ باستى ماق­ساتتارىنىڭ ءبىرى – ازاماتتاردىڭ قارۋ­لى كۇشتەرگە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ. سون­داي-اق جوبا اياسىندا ازاماتتاردىڭ, اس­كەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتبا­سىلارىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇد­دەلەرىن قورعاۋعا دا باسا ءمان بەرىلەدى.

مەملەكەت باسشىسى جۇرتشىلىق سا­نا­­سىنا «جەمقورلىق – ىندەت, ونىمەن كۇرەسۋ – مىندەت» دەگەن قاعيدانى ءسىڭى­رۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, بۇل كەسەلمەن كۇ­رەسكە بۇكىل قوعامدى جۇمىلدىرۋدىڭ ما­ڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ەڭ باستىسى, بۇعان ءبىر رەتتىك ناۋقان رەتىندە قا­را­­ماۋ كەرەك ەكەنىن دە قاداپ ايتتى. ال اسكەري ۆەدومستۆودا بۇل تاپسىرما قا­لاي جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى؟ بۇل سۇ­راق­قا ن.اكىمبەكوۆ «قورعانىس مي­نيستر­لىگىندە سىبايلاس جەمقورلىقتى ۇلت­تىق قاۋىپ­سىزدىككە تونگەن قاتەر رەتىندە تاني­دى. قورعانىس ءمينيسترى جوعارعى باس قولباس­شىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا ىمىراسىز كۇرەس جونىندە تاپسىرماسى شەڭبەرىندە ورىنباسارلارىنىڭ, باس شتاب ورىنباسارلارى مەن قۇرىلىم­دىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارىنان سىبايلاس جەمقورلىق­قا قارسى قىزمەتتى باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ساناۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. جەمقورلىقپەن كۇرەس اياۋ­­سىز ءارى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەدى», دەپ ­جاۋاپ بەردى.