بىرلىكتىڭ باستاۋى, تاتۋلىقتىڭ تۋى

ەلوردالىقتار جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ مەرەكەسىن ەلباسىمەن بىرگە اتاپ ءوتتى

مىنە, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز مەرەكەسى دە كەلدى. ناۋرىز – جاڭارۋ مەن جاندانۋدىڭ سيمۆولى. بۇل كۇنى ادامدار كۇندەلىكتى قىم-قۋىت, قاربالاس تىرشىلىكتەرىنەن ءبىر ءسات باس كوتەرىپ, تاعى ءبىر جىلدى امان-ەسەن ەڭسەرگەندەرىنە شۇكىرشىلىك ايتادى, كەلەر كۇننەن جاقسىلىق كۇتەدى. كۇللى شىعىس الەمى ءۇشىن جىل باسى سانالاتىن ناۋرىز – شاتتىقتىڭ, مولشىلىقتىڭ, بىرلىكتىڭ مەرەكەسى. بۇل كۇن جانىڭدى جادىراتار جىلىلىعىمەن دە كوپتىڭ كوڭىلىنە شۋاق سىيلايدى. كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استاناداعى «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭىندا وسىناۋ ۇلىق مەيرامدى مەرەكەلەۋگە ارنالعان ءىس-شارالارعا قاتىسىپ, بارشا قازاقستاندىقتى ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى. ءاز ناۋرىزدى حالقىمىز ۇلىس­تىڭ ۇلى كۇنى دەپ ۇلىقتاسا, ال كوكتەمدى جاڭارۋ كەزەڭىنە بالاعان. ناۋرىزدىڭ العاشقى شۋاعىمەن بىرگە ەلگە قۇت, بەرەكە, ىرىس قونادى دەپ سەنگەن. اق ساقالدى اتالار مەن اق جاۋلىقتى اجەلەر « ۇلىس وڭ بولسىن, اق مول بولسىن» دەپ اق باتاسىن بەرگەن. سوندىقتان دا بيىلعى ناۋرىز بارشا جۇرتقا تاتۋلىق پەن بىرلىك, ىنتىماق پەن باق دارىتسىن دەپ اقجارما تىلەك تىلەگەن قالا حالقى «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ الدىنا كوپتەپ جينالدى. ال ۇلىق مەرەكەنى اتاپ وتۋگە جينالعان قاۋىم الدىندا ءسوز العان مەملەكەت باسشىسى ناۋرىزدىڭ حالقىمىزدىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعىنىڭ سيمۆولى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل – حالىقتىڭ ۇلى مەرەكەسى, كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلۋىنىڭ بەل­گىسى. كوكتەم بۇكىل تىرشىلىك اتاۋ­لى تابيعاتپەن بىرگە ويانىپ, جاڭاراتىن كەز. بىرلىك, با­ۋىر­لاستىق, تولەرانتتىلىق جانە تۇ­راقتىلىقتىڭ نىشانىنداي بۇل مەيرام 5 مىڭ جىلدان بەرى اتاپ ءوتىلىپ كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى – قازاقستان ءجۇرىپ كەلە جاتقان جول. بۇل يدەيانى ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعان كۇننەن باستاپ جۇزەگە اسىرىپ كەلەمىز. سول ۋاقىتتان بەرى بۇل مەرەكە ەلدىڭ بىرلىگىنە, تاتۋلىعىنا, تۇراقتىلىعىنا نەگىز بولىپ كەلەدى. بىرلىكتىڭ ارقاسىندا مەملەكەت وسەدى, وركەندەيدى. بۇل – ۇلى قازىنا, ءبىز ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ءتيىسپىز. ەلىمىزدە 100-دەن استام ەتنوس, 40-قا جۋىق ءدىني كونفەسسيا وكىلدەرى تاتۋلىق پەن دوستىقتا ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز مەملەكەت قۇردىق, سۇيىكتى ەلوردامىزدى تۇرعىزدىق. قاس-قاعىم ءسات سياقتى بار بولعانى 23 جىلدىڭ ىشىندە قازاقستان بۇكىل دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى بولدى, وسكەن, وركەندەگەن ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولدى, الەم سىيلايتىن حالىق بولدى, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ءوز سوزىندە قازاقستان پرە­زي­دەنتى قازىرگى الەمنىڭ نازىك تە كۇردەلى ەكەنىنە توقتالدى. جىل سا­يىن عالامشاردا 30-عا جۋىق قارۋلى قاقتىعىس ورىن الىپ, 100 مىڭداعان ادام قۇربان بولۋدا, 800 ميلليونعا جۋىق ادام اشتىق ازابىن تارتۋدا, ال 400 ميلليون ادام اۋىز سۋدان زارۋلىك كورۋدە. كەز كەلگەن كەلەڭسىز ارەكەت بىزدە بار يگى­­­­­لىككە زاردابىن تيگىزۋى مۇمكىن, دەدى بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ, سونداي-اق, بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ورتاق ماقسات – رەسپۋبليكامىزدىڭ 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ءبىز ەڭبەكتىڭ, بەرەكە-بىرلىكتىڭ جانە تۇراقتىلىقتىڭ ارقاسىندا دامىپ كەلەمىز. بۇكىل الەمدە جۇمىس ورىندارى قىسقارىپ جات­قان ۋاقىتتا يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق باعدارلاما اياسىن­دا ءبىز 60 مىڭ جۇمىس ورنىن اشتىق, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا كاسىپكە وقىتۋدامىز. بۇعان قوسا, مەن ءوز جارلىعىممەن بيۋدجەتتىك ۇيىمدار جۇمىسشىلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋدى تاپسىردىم. مەنىڭ شەشىمىمە قولداۋ كورسەتكەن, سونداي-اق, ءوز ۇجىمدارىنىڭ ەڭ­بەكاقىسىن ارتتىرعان بارلىق كومپانياعا العىس ايتامىن, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى بارشانى مەرەكەمەن تاعى دا قۇتتىقتاپ, تىنىشتىق, كەلىسىم, وتانعا جانە ءوز جاقىندارىنا سۇيىسپەنشىلىك تىلەدى. بۇدان كەيىن قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ نازارىنا «ناۋرىز-2014» اسەرلى شوۋى مەن قازاقستاننىڭ بەلگىلى ارتىستەرىنىڭ, شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ كونتسەرتى ۇسىنىلدى. تەاترلاندىرىلعان شوۋ «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الدىنداعى باس ساحنادان ءورىلىپ جاتتى. مەرەكەلىك ءىس-شارالاردى كورۋگە كەلگەن حالىق نازارىن بىردەن اۋدارعان شوۋدىڭ نەگىزگى ءبولىمى ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ قۇرمانعازىنىڭ «سارىارقا» كۇيىن ورىنداۋىمەن باستالدى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە جۇرت ەرەكشە قويىلىم – «قاسيەتتى كوكتەم» القيسساسىن تاماشالادى. بۇل قويىلىم ارقىلى ەلوردالىقتار مەن قالا قوناقتارى تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ جاندانىپ, جەر-انانىڭ بۋسانعانىن, كوكتەمنىڭ العاشقى حابارشىسىنداي بولعان بايشەشەك گ ۇلىنىڭ ءبۇر جارىپ, جان دۇنيەنىڭ جاڭارعانىن تاماشالادى. ساحنادا سالتانات قۇرعان شوۋ جينالعاندارعا كوكتەمنىڭ شۋاقتى ساتتەرىن سىيلاپ قانا قويماي, تابيعات-انانىڭ ويانۋ قۇبىلىسىن كوز الدىمىزعا اكەلدى. الايدا, بۇل ساتتە اسەرلى كورىنىس ساپ تىيىلىپ, اسپاندى قارا بۇلت تورلاپ, توڭىرەك اق قارعا وراندى. ارتىنشا, كوكتەم ارۋ ءوز كەلبەتىنە قايتا ەنىپ, توڭىرەك قايتادان جادىراپ سالا بەردى. ءاز ناۋرىز مەرەكەسىن تويلاۋعا كەلگەن حالىقتى بىردەن باۋراپ العان بۇل كۇنگى ساحنالىق قويىلىمنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى حالىققا ءوزىنىڭ وزگەشە باستامالارىمەن تانىمال بولعان «ەل» پروديۋسەرلىك ورتالىعى, يدەيا اۆتورى ورتالىقتىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى – عالىم دوسكەن. سونىمەن, ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ ورىستەۋىنە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن «ەل» پروديۋسەرلىك ورتالىعى ۇسىنعان اسەرلى شوۋ بەلگىلى انشىلەر مەن ونەر توپتارىنىڭ كونتسەرتىنە ۇلاستى. ماسەلەن, جينالعان قاۋىمعا تامارا اسار, نۇرلان ونەرباەۆ, ديماش قۇدايبەرگەنوۆ, ءالي وقاپوۆ سىندى انشىلەر مەن «مۋزارت», «قوڭىر», «Keshyou», «جىگىتتەر», «Assyl», «The Jigits» توپتارى «ناۋرىز – استانا», «بەگىلەر-اي», «الما اعاشتار», «ەكى الۋان, اسىل زات», «تۋعان ەل», «بەۋ, ايداي», «ءوز ەلىم», «دولانا», «قاراتورعاي», «اق ەركە», «ناۋرىز», «اتا جۇرت», «ءماتى داۋرەن», «سەكىرتپە», «كوكشولاق», «قالقا بالا», «كوز سالما», «العا», «شاي ءىشىپ كەتسەڭ قايتەدى», «سايرا بۇلبۇل» سەكىلدى تۋىندىلاردى ورىنداپ بەردى. ياعني, بۇل كۇنى انشىلەردىڭ ءان قورجىنى تەك زاماناۋي تۋىندىلارمەن عانا ەمەس, ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنىڭ جاۋھارلارى سانالاتىن جىر-تەرمەلەرمەن, حالىق اندەرىمەن باي ءتۇستى. ءار انگە كىرىسپە رەتىندە شۋاقتى كوكتەم مەزگىلىن جىرلاعان ليريكالىق ولەڭدەردەن ۇزىندىلەر وقىلىپ, كونتسەرتتىڭ شىرايىن كىرگىزدى. جۇرتشىلىق الدىندا «سازگەن» فولكلورلىق ءانسامبلى, «شاتتىق», «سالتانات», «Wake-up», «شولپان», «ساۆو», «شاشۋ» بي ۇجىمدارى, «ارلان», «جاستار», «ArtEast» تەاترلارى, «ەلىگاي» حورى سىندى شىعارماشىلىق ۇجىمدار مەن استانادان, الماتىدان, قاراعاندىدان كەلگەن ونەر ۇجىمدارى, سونداي-اق, ەلوردا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى دا ونەر كورسەتتى. جالپى العاندا, ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان كونتسەرت بي ۇجىمدارىنىڭ ەرەك­شە ونەرىمەن اسەرلى بولىپ قانا قويماي, وتاندىق مۋزىكا ونەرى مەن الەمگە تانىمال كلاس­سيك كومپوزيتورلاردىڭ مۋزى­كالىق شىعارمالارىنىڭ سۇيە­مەلدەنۋىمەن دە حالىقتىڭ كوڭىلى­نەن شىقتى. جالپى العاندا, ەلوردا تورىندەگى مەرەكەلىك كون­­­­تسەرتتىڭ وتۋىنە اتسالىسقان ونەر­­­پاز­­­داردىڭ سانى شامامەن 600-گە جۋىقتاۋىنىڭ ءوزى – حالىقتىڭ ناۋ­­رىزدى مەرەكەلەۋگە دەگەن ىنتا-ىقىلاسىنىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, ساحناداعى ءار قويىلىم مەن ءنومىردى ۇيىم­­­داستىرۋشىلار ۇلكەن LED ديسپلەيدە 3D انيماتسيانى قولدانۋ ارقىلى ۇيلەستىرىلىپ وتىردى. سونداي-اق, ساحنا كەڭىستىگىنە قوسىمشا اۋقىم بەرىلىپ قانا قويماي, اراگىدىك بۇل جەردەگى بارلىق كورىنىس ەكراندارعا شى­­­­عارىلىپ, مەرەكەلىك كوڭىل كۇي­گە وزگەشە اسەر ۇستەگەندەي اسەردە قالدىردى. ال مەرەكەلىك قويىلىم سوڭىندا كوشپەندى فيلوسوفيا­­­سىندا ۇلكەن مانگە يە ميفولوگيالىق بەينە – پىراقتىڭ كورىنۋى جىلقىنىڭ قازاقتىڭ ەگىزى ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەگەندەي بولدى. بۇل حالقىمىزدىڭ قاشاندا وتكەنگە سالاۋات ايتىپ, بولاشاقتان جاقسىلىق كۇتەتىن قاسيەتىن دە ايعاقتاي تۇسەدى. سونداي-اق, بۇل كۇنى ساحناداعى ءسان-سالتانات كەلۋشىلەردى باۋ­راپ جاتقان كەزدە, «قازاق ەلى» مونۋمەنتى الاڭى دا ءتۇرلى مەرە­كەلىك شارالاردىڭ وشاعىنا اينالىپ ۇلگەردى. ماسەلەن, سولاردىڭ بىرەگەيلەرى رەتىندە تۇركى حالىق­تارىنىڭ ۇلتتىق تاعامدار فەستيۆالى مەن «الەمدىك كوركەمسۋرەت جانە كوكتەم جايلى پلەنەرلىق مۋزىكا» ينستاللياتسياسىن, سپورتتىق سايىستار, «كۇرەس», «اسىق اتۋ» ويىندارى, «شۇلەن تارتۋ» ءداستۇرىن اتاپ وتۋگە بولادى. «قا­زاق ەلى» مونۋمەنتى ماڭىندا ورنالاسقان شاعىن الاڭقايلاردا ساحنالانعان قازاق حالقىنىڭ ءتۇرلى سالت-داستۇرلەرى, كوشپەلى تسيركتىڭ, قۋىرشاق تەاترىنىڭ جانە انيماتورلاردىڭ كورىنىستەرى دە حالقىمىزدى ءبىر ءسات ۇلتتىق ونەرىمىزبەن سۋسىنداتقانداي بولدى. بۇل جەرلەردە ەلىمىزدىڭ قولونەر شەبەرلەرىنىڭ بۇيىم­دارى مەن سۋرەتشىلەردىڭ قولى­نان شىققان كارتينالار دا جۇرت­شىلىق نازارىنا ۇسىنىلىپ, كەلگەن قوناقتارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن ارنايى ساۋدا الاڭدارى ۇيىمداستىرىلدى. ال اقشاڭقان كيىز ۇيلەردىڭ قاز-قاتار تىگىلۋى, مەيرامعا كەلگەندەرگە باۋىرساق پەن ناۋرىز كوجەنىڭ تاراتىلۋى – حالىققا وزگەشە مەرەكەلىك كوڭىل كۇي سىيلادى. ءبىز بۇل كۇنگى مەرەكەلىك شارانى تاماشالاۋعا كەلگەن بىرقاتار ازاماتتارمەن پىكىرلەسۋگە, تىلەكتەرىن ەستۋگە مۇمكىندىك الدىق. ماسەلەن, ءماجىلىس دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ ناۋرىز – جاڭارۋ مەيرامى بولىپ ەسەپتەلگەندىكتەن, ەلدى بىرلىككە, تاتۋلىققا شاقىراتىن, حالىقتىڭ ىرىس-بەرەكەسىن مولايتاتىن مەيرامدى حالىق جىل وتكەن سايىن جاقسى دايىندىقپەن قارسى الاتىنىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. استانا قالاسى اكىمى ۇيىمداستىرعان مەرەكە جىلدان-جىلعا كورىكتەنىپ, سۇلۋلانىپ كەلە جاتىر. سەبەبى, ءبىز جىل سايىن جاڭالىققا كۋا بولىپ وتىرامىز. ناۋرىز – ءدىني مەيرام ەمەس, رۋحاني مەيرام. بۇل مەيرامدى كەزىندە ءارتۇرلى جانساق كوزقاراسپەن دۇرىس تۇسىنبەگەندىكتەن, بالكىم, ءبىر جا­­­­عىنان, ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن جاقىندىعىن, باۋىرمالدىعىن, بىرلىگىن ونشا باعالاي الماعاننان بولار, كەڭەس وداعى كەزىندە بۇل مەيرام ءبىراز قىساڭدىق كوردى. ال بىراق, ادامداردىڭ ساناسىندا, ۇلتتىڭ ساناسىندا بۇل مەرەكەنىڭ قۇندىلىعى ساقتالىپ قالدى. ءبىزدىڭ بالا كەزىمىزدە ءار ۇيدە ناۋرىز كوجە ازىرلەنۋ, ناۋرىزعا ارنالىپ ءدام دايىنداۋ دەگەن بولدى. سەبەبى, ىرىس-بەرەكەنىڭ بەلگىسى بولعان بۇل كۇن داستۇرىمىزدە قالعان. ەجەلدەن كەلە جاتقان, تامىرىن عاسىرلاردان الاتىن, سولاي بولا تۇرا بۇگىنگى كۇنمەن جاراسىمدى ۇيلەسىمىن تاپقان ايرىقشا مەيرام. ۋاقىت جاعىنان كەلگەندە, كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلەتىن كەزەڭى. جىل بويى ادامدار قاربالاستا ءجۇرىپ, ءبىر-بىرىمەن كەزدەسە الماي, ءتىپتى, ءبىر-بىرىمەن كەلىسە الماي جۇرگەن كەزدە ءبىر-ءبىرىن كەشىرەتىن, ىزگى تىلەگىن بىلدىرەتىن مەيرام, دەدى ق.سۇلتانوۆ. ال ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي دياچەنكو ناۋرىزدىڭ – كوكتەمنىڭ جارشىسى, باقىتتىڭ, جاقسىلىقتىڭ, جاڭارۋدىڭ مەرەكەسى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ەلگە تاتۋلىق, تىنىشتىق, بەرەكە-بىرلىك تىلەدى. ەلوردادا وتكەن ناۋرىز مەرەكەسىنە ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى دە ءوز تارتۋ-تارالعىلارىمەن كەلىپتى. ماسەلەن, بۇل كۇنى, اتىراۋ, اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, الماتى, جامبىل وبلىس­تارى وزدەرىنىڭ كيىز ۇيلەرىن قۇرىپ, ال بۇل وڭىرلەردىڭ شىعارماشىلىق جانە ونەر ۇجىمدارى ءوز ونەرلەرىن پاش ەتتى. ماسەلەن, اتىراۋ وب­­­لىس­­تىق تاريحي-ولكەتانۋ مۇ­را­­­جايىنىڭ باسشىسى سەرىك مۇ­حام­بەتوۆپەن اڭگىمەلەسكەندە ول باس قالا – استاناداعى ناۋرىزدى مەرەكەلەۋگە وبلىس­تان 20-عا تارتا ادام كەلگەنىن, دەلە­­گاتسيا­نىڭ قۇرامىندا مۇراجاي قىز­­مەتكەرلەرى, قۇرمانعازى اۋدا­نىنىڭ «جيدەلى» حالىقتىق-فولكلورلىق ءانسامبلىنىڭ وكىلدەرى بار ەكەنىن جەتكىزدى. ءبىز استانا حالقىنا ءوز ونەرلەرىمىزدى كورسەتتىك. سونداي-اق, وزىمىزبەن قولونەر بۇيىمدارىن, مۇراجايدىڭ ءجادى­گەرلەرىن الىپ كەلدىك. ياعني, ءبىزدىڭ ەلورداداعى ناۋرىز مەيرامىنىڭ وتۋىنە ءوزىمىزدىڭ از-كەم ۇلەسىمىزدى قوستىق دەپ ويلايمىز. ناۋرىز – جاڭالىقتىڭ جارشىسى. سول سەبەپتى, جاڭا جىل ەلىمىزگە تەك جاقسىلىق الىپ كەلسىن, دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن سەرىك قالجان ۇلى. ءيا, ناۋرىز – حالىقتىڭ كوڭى­­­لىن كوتەرىپ, قۋانىشقا بولەيتىن, ىزگى تىلەكتەر ايتىلىپ, ەلدى جاق­سىلىققا ۇندەيتىن مەرەكە. سوندىقتان, الاڭعا جينالعان قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى بۇل كۇنى ءبىر-بىرىمەن قۋانا قاۋىشىپ, ءبىر-بىرىنە اقجارما تىلەكتەرىن ارناپ جاتتى. ءلايلا ەدىلقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». ----------------------------------------- سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.