تۇركىستاندا اسكەري مەكتەپ اشۋ مۇمكىندىگى بار

بۇگىندە اسكەرىمىزدىڭ الەۋەتى, ەل قور­­عانى بولار مۇمكىندىگى جو­نىن­دە ءجيى ايتىلا باس­تاعانى ءمالىم. وعان نەگىز بول­عان سەبەپتەر دە جوق ەمەس. ال الەم ەلدەرىنىڭ قارۋلى كۇش­تەر قۇرامىنداعى تۇراقتى اس­كەر سانى بويىنشا 2021 جىل­عى رەيتينگىندە قازاقستان 166 ەلدىڭ ىشىندە 70-ورىندا تۇر. رەيتينگتەگى مالىمەت بو­يىنشا قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرى­نىڭ تۇراقتى اسكەر سانى – 39 مىڭ. قارۋلى كۇشتەرگە جاتپاي­تىن اسكەريلەندىرىلگەن قۇرى­لىم­داردا 31,5 مىڭ ادام جۇمىس ىستەيدى. ياعني بۇل دەرەك ەلىمىزدە 70,5 مىڭ اسكەري ادام جۇمىس ىستەيدى, 10 مىڭ تۇرعىنىنا 38 ادامنان كە­لە­تىنىن اڭعارتادى. جالپى, ەلدە اس­كەري قىزمەتكەر سانى – 135 مىڭ. تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا قا­زاق­ستاننىڭ الدىندا رەسەي (5-ورىن), ۋكراينا (21-ورىن), ازەر­بايجان (41-ورىن), وزبەكستان (63-ورىن), بەلارۋس (64-ورىن), ار­مەنيا (66-ورىن) جو­عارى تۇر. ال تۇرىكمەنستان, قىر­عىز­ستان, تاجىكستان جانە مول­دوۆا مەملەكەتتەرى – قازاق­ستاننان تو­مەنگى ورىنداردا. وتكەن جىل­دىڭ ءۇشىنشى توق­سان­ىنداعى دە­رەك بويىنشا مەم­لەكەتتىك باس­قا­رۋ, قورعانىس جانە مىندەتتى الەۋ­مەت­تىك قام­سىز­داندىرۋ سالاسىندا جۇ­مىس ىستەيتىندەر سانى 483,2 مىڭ ادام بولعان.

بۇل الدىڭعى جىلدان 1,9%-عا از. اسكەرىمىزدىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرىپ, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جاعدايىن جاساۋعا باعىتتالعان يگى قادامدار بارشىلىق. دەگەنمەن, سۇرانىسقا يە اسكەري ماماندار دايارلايتىن وقۋ ورىندارىن اشۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە ەكەنىن ايتۋشىلار دا جوق ەمەس. وسى ورايدا «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تۇركىستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى تىلشىسىنە حابارلاسقان كەنتاۋ گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى سەرىك ايتورەەۆ اسكەري مەكتەپتەر اشۋدى شۇعىل تۇردە قولعا الۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيتىنىن ايتتى.

كوللەدج ديرەكتورى بۇل باعىت­تا ناقتى جوسپار-جوبا ازىر­لەپ, پىكىر-ۇسىنىستارىن ءتيىستى ورىن­دارعا جەتكىزگەن دە ەكەن. ەندىگى كەزەكتە ەل گازەتى ارقىلى كوپ­شىلىك تالقىسىنا سالىپ, بۇل ماسە­لەگە ءتيىستى مينيسترلىكتەر نازارىن اۋدارعىسى كەلەدى. «وب­لىس ورتالىعى تۇركىستان قالاسى­نا اۋىسقالى بەرى مۇندا تەحني­كالىق مامانداردى دايارلايتىن وقۋ ورنىنىڭ جوقتىعى ءبىلىنىپ جاتىر. جاڭادان اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىق اشساق, وندا اسكەري تەحنيكالاردىڭ, ۇش­قىشسىز باسقارىلاتىن درون­داردىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن ءىت ماماندارىن دايارلايتىن ەدىك. مەن كەنتاۋ قالاسىندا اسكەري مەكتەپ اشۋ جونىندەگى ماسەلەنى 2015 جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلە­مىن. سول كەزدەگى قورعانىس ءمي­نيسترى ي.تاسماعامبەتوۆتىڭ قابىل­داۋىن­دا بولىپ, ماسەلەنى ەگجەي-تەگ­جەيلى ءتۇسىندىردىم. مينيستر­لىكتىڭ مەنىڭ ۇسىنىسىما قولداۋ بىلدىرگەنى جونىندە ارنايى حات تا الدىم. وسى حاتقا سۇيەنىپ, سول كەزدەگى وبلىس باسشىسىنا دا كىردىم. الايدا ۋاقىت وتە كەلە باسشى اۋىسىپ, وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇركىستان شاھارىنا اۋىسۋىنا بايلانىستى مەكتەپ اشۋ ءىسى كەيىنگە قالدىرىلدى. تاياۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساكەن قالقامانوۆپەن ونلاين رەجىمدە وتكەن كەزدەسۋدە وسى ماسەلەنى قايتا كوتەردىم. اكىم ورىن­باسارى وبلىستىق ادامي الەۋ­مە­تتى دامىتۋ باسقارماسىمەن بىرلەسىپ, ماسەلەنى تۇيىندەۋدى تاپسىردى. ول كىسى بۇل جوباعا ەرەكشە قىزى­عۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ويتكەنى وبلىستا جاستارعا اسكەري-پات­ريوت­تىق باعىتتا تاربيە بەرە­تىن مەكتەپتەر جوقتىڭ قاسى. ال بۇ­رىن­عى اسكەري مەكتەپتەردىڭ شىم­كەنت قالاسىنىڭ قۇرامىندا قالعا­نىن ەسكەرسەك, ەڭسەسىن ەندى تىكتەپ كەلە جاتقان وبلىس ءۇشىن اسكەري ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنىنىڭ قاجەت ەكەندىگى انىق. جوبا بويىنشا جاستار مەكتەپتە 3 جىل اسكەري ءبىلىم الادى. بۇل باعىت بويىنشا تاجىريبەمىز دە جەتكىلىكتى. وسى كەزگە دەيىن قالادا قارتتار ءۇيىن, بالالارعا ارنالعان ارنايى مەكتەپ-ينتەرنات, سودان كەيىن كەنتاۋ پوليتەحنيكالىق كوللەدجىن كەن­تاۋ قازاق-نەمىس كوللەدجى رەتىندە قايتا اشۋ سەكىلدى باستامالاردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردىم. ەندىگى ماقساتىم – جاستاردى اسكەرگە باۋ­لي­تىن مەكتەپ اشۋ. وقۋ ورنى­نىڭ ماتەريالدىق بازاسى رەتىن­دە قالادا بوس تۇرعان ەكسكاۆا­تور زاۋىتىنىڭ اكىمشىلىك عيما­راتىن پايدالانۋعا بولادى. اسكە­ري مەكتەپتە جاستارعا ارنايى ما­مان­دىقتار بو­يىنشا ءبىلىم بەرى­لەدى. بۇل ماسە­لە بو­يىنشا قالا­لىق پولي­تسيا دەپارتامەنتى, ۇقق, تج, شەكارا قىزمەتىنىڭ باس­شى­لارىمەن اقىلداسا كەلە, ولار­عا قاجەتتى سۇرانىسقا يە مامان­دىقتاردىڭ ءتىزىمى جاسالدى. سالا باسشىلارى, اسىرەسە, كينولوگ-ۆەتەرينار مامانداردى كوپتەپ دايارلاۋعا ۇسىنىس ءبىلدىرىپ وتىر. شىنىندا, بىزگە قىلمىستىڭ ىزىنە ءتۇسۋ ءۇشىن بىلىكتى كينولوگ-ۆەتەرينار مامانداردىڭ قاجەت ەكەندىگى انىق», دەيدى سەرىك ايتورەەۆ.

كوللەدج ديرەكتورىنىڭ پايىمدا­ۋىنشا, ەلىمىزدىڭ شەكارا شەبىن كۇندىز-ءتۇنى كۇزەتەتىن ات­تى اسكەرلەر جىلقىنىڭ بابىن بىلەتىن ماماندارعا ءزارۋ. ال كينو­لوگ ماماندار تەك الماتى قالا­سىندا دايارلانادى. ياعني وقۋ بازاسىندا جاستار بۇرىن بولعان, دەگەنمەن ۋاقىتى كەلە ۇمىتىلا باستاعان ماماندىقتار بويىنشا دا دايارلىقتان وتەدى. سونداي-اق ەلىمىزدەگى ۇشقىش­سىز باس­قارىلاتىن تەحنيكالار­­دى مەڭ­گەرۋگە باعىتتالعان عى­لى­مي-زەرت­تەۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزەتىن ين­جە­نەر­لىك توپ تا جۇمىس ىستەي­ت­ىن بولادى. قازىرگى كەزەڭدە اسكەري سالاداعى IT مامانداردى دايارلاۋعا سۇرانىس جوعارى. «وس­كەلەڭ ۇرپاقتى جاستايىنان اسكە­ري ومىرگە باۋلۋ كەرەك. اسىرەسە, ولاردى اسكەري سالاعا قىزىقتىرۋ ماقساتىندا تۇركى­ستان قالاسىنىڭ اۋماعىنان ارنايى جەر تەلىمىن الىپ, جاياۋ اسكەر, اۋە كۇشتەرى جانە تەڭىز-قۇر­لىق اسكەرىنىڭ ەس­كىر­گەن تەح­ني­كالارىن كورمە رەتىن­دە ورنا­لاس­تىرساق, كوپتەگەن جاس­تار­دىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتار ەدى.  زاماناۋي اسكەري مەكتەپ 100 شاكىرتكە لايىقتالماق. ءار ستۋ­دەنتكە ارنايى شاكىرتاقى تاعا­يىن­داۋ ماسەلەسىن دە شەشۋگە بو­لا­دى. ماتەريالدىق بازاعا ساي اسكەري ءتارتىپ, ساباق­تار­دىڭ جۇيە­لىلىگى, دۋالدى وقى­تۋ بويىن­شا وقۋ كورپۋستارى مەن جاتىن ورىن­مەن جاب­دىق­­تالادى. ءبىتىرىپ شىققان تۇلەك­تەرگە جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ارنايى جولداما بەرۋ جاعى دا قاراستىرىلعان. اسكە­ري-پاتريوتتىق ورتالىعى وبلىس­تاعى ادامي الەۋەتتى دامىتۋ باس­قارماسىنا باعىنىستى بو­لىپ, ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگىنىڭ قۇزىرىنداعى مەكەمەگە اينالادى. بۇلاي بولۋى­نىڭ دا وزىندىك سەبەبى بار. ەلى­مىز­دە اشىلعان «جاس ۇلان» اسكەري مەكتەپتەرى قورع­انىس مينيستر­لىگىنە قاراسا, ەكىنشى جاعى­نان ءبىلىم جانە عىلىم مينيستر­لىگى­نىڭ قۇزىرەتىنە كىرەدى. قار­جىلاندىرۋ تولىعىمەن ادامي الەۋەتتى دامىتۋ باسقارماسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىقتى قاجەتتى كادرلارمەن تولىقتىرۋ ماسەلەسى دە ويلاستىرىلدى. ساباق بەرۋگە وتستاۆكاعا شىق­قان گەنە­رال­دار مەن پولكوۆ­نيك­­تەر شا­قى­رىلادى. جاسى­­را­تى­نى جوق, رەسەي­دىڭ قور­عانىس مينيسترلىگىنە قاراستى «روسوبورونەكسپورت» اكتسيو­نەر­لىك قوعامىنىڭ وكىلدەرى اسكەري مەكتەپ اشۋعا ەرەكشە قىزى­عۋ­شىلىق ءبىلدىردى. ونى «ور­تا­لىق­ازيالىق اسكەري وقۋ ورنى» دەپ اتاۋعا دايىن.  ءارى ولار اسكەري تەحنيكالار مەن قاجەت­تى قوسالقى بولشەكتەرمەن قامتا­ماسىز ەتۋگە ق ۇلىقتى بولىپ وتىر. قالاي بولعاندا دا, بۇل كە­شەۋىل­دەتپەي قولعا الاتىن ماسەلە دەپ ويلايمىن», دەيدى سەرىك ايتورەەۆ. سونداي-اق كوللەدج ديرەكتورى ءوز جوبا-جوسپارى, ۇسىنىستارىنا قاتىس­تى قورعانىس, ءبىلىم سالاسىنىڭ مامان­دارى پىكىرلەرىن بىلدىرەدى دەگەن ۇمىتتە.

ايتا كەتەلىك, كەيبىر ساراپشىلار قارۋلى كۇشتەردىڭ سانى حالىقتىڭ شامامەن 1%-ىن قۇراۋى كەرەك, ياعني قازاقستاندا ارميا 180 مىڭ اسكەري قىزمەتكەردەن تۇرۋى كەرەك دەپ سانايدى. بۇل تۇجى­رىم­مەن كەلىسپەيتىندەر دە بار. ولار قارۋلى كۇشتەردىڭ, مى­سالى 180 مىڭ ادامعا دەيىن, ياع­ني 2,5 ەسەدەن استامعا ۇلعايۋى ەل­دىڭ قار­جىلىق رەسۋرستارىنىڭ تۇتى­نى­لۋىن ەداۋىر ارتتىراتىنىن ايتادى.

تۇركىستان وبلىسى