ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان بيىلعى ءداستۇرلى جولداۋىنداعى الەۋمەتتىك دامۋدىڭ 7 ستراتەگيالىق قادامدارىنىڭ بارلىعى دا وتە ماڭىزدى. سونىڭ ىشىندە, مەملەكەت باسشىسى زامان ءۇردىسىن تولىعىمەن پايىمداي كەلە كەلەشەكتىڭ كىلتى كەمەل ءبىلىم مەن سول ءبىلىمدى كەمەلدەندىرەتىن ۇلى كۇش عىلىم ەكەندىگىنە وتە ۇلكەن ماڭىز بەرگەن. قازىرگى زاماندا كەلەلى دامۋ كەپىلى – كەمەل ءبىلىم مەن عىلىمدا ەكەنى اقيقات. ەكونوميكانىڭ كەز كەلگەن سالاسىنا عىلىمدى سىنالاپ ەمەس, تەرەڭدەپ ەنگىزەتىن ءداۋىر كەلدى. بۇل جولداۋدان سونى اڭعاردىق. نۇرسۇلتان نازارباەۆ عىلىمدى وركەندەتۋ ءۇشىن ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ, زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ, زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالاردى قولداۋ, سونداي-اق, عىلىمي جاڭالىقتاردى كوممەرتسيالاندىرۋ جونىندەگى زاڭدى جەتىلدىرۋ كەرەكتىگىن شەگەلەپ, ونىڭ ورىندالۋ مەرزىمىن دە ۇكىمەتكە بەلگىلەپ بەردى.
ەلباسى جولداۋلارىنىڭ باستى ۇستانىمدارىنىڭ ءبىرى عىلىمدى قاجەتسىنەتىن ەكونوميكانى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىندا وسكەلەڭ ەلدىڭ ايبىندى بولاشاعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى. ول ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم ساياساتىندا عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن جۇمىلدىرۋ, عىلىمنىڭ باسىم باعىتتارىن دامىتۋ جولىنداعى رەسۋرستاردى شوعىرلاندىرۋ, ونىڭ جەتىستىكتەرىن وندىرىسكە ەنگىزدىرتۋ يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ نەگىزگى كوزى. قازاقستاننىڭ بولاشاقتاعى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى ءبىلىم ساياساتىنىڭ دۇرىس ءارى ناتيجەلى جۇرگىزىلۋى بولىپ وتىر.
ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىم سالالارىن الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرەتىن دەڭگەيگە جەتكىزۋدە مەملەكەتتىڭ بۇگىنگە دەيىن عىلىم سالاسىنا بولىنەتىن قارجى 0,4 پايىز كولەمىندە عانا بولسا, ەندى ونى 3 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ قاجەتتىگى ايقىندالدى. بۇل وتە قۇپتارلىق جاعداي. ەلباسى كورسەتىپ بەرگەن قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى سەرپىلىستەر قالاي؟ نەلەر ىستەلىنىپ, نەلەر ورىندالىنباي جاتىر؟ ورىندالماسا, سەبەبى نە؟
«ماڭگىلىك ەل» اتانۋىمىز ءۇشىن ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ باعدارلاماسىنان عىلىمعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ستراتەگياعا بىرتە-بىرتە اۋىسۋىمىز قاجەت. سول سەبەپتى, باسەكەگە قابىلەتتى مامان دايىنداۋ ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماقساتى مەن مىندەتىنە اينالۋى ءتيىس. وسىعان وراي, جوعارى وقۋ ورىندارى ءبىلىم بەرۋمەن شەكتەلىپ قالماي, ولار قولدانبالى جانە عىلىمي زەرتتەۋ بولىمدەرىن قۇرىپ, وسى سالا الەۋەتىن ارتتىرۋدى قولعا السا, كانە. ءيا, ۇكىمەت تاراپىنان ناقتى شارالار قابىلدانۋدا. عىلىمي قىزمەتتى قارجىلاندىرۋدىڭ بازالىق, باعدارلامالى-ماقساتتىق جانە گرانتتىق – ءۇش جۇيەدەن تۇراتىن باعىتى بەلگىلەنىپ, ورىندالۋ ۇستىندە. كورىپ وتىرعانىمىزداي, مەملەكەت عىلىمدى دامىتۋعا قاجەتتى بارلىق شارالاردى جاسادى. بىراق مۇنىڭ بارلىعى بىلىكتى كادرلار بولماسا, بەكەر بولارى انىق. قازىر الدىڭعى قاتارلى عىلىم سالالارىندا جۇمىس ءىستەيتىن تالانتتى عالىمدار اۋاداي قاجەت – بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, زامان ءۇردىسىن پايىمداپ, جاڭا تەوريالىق-مەتودولوگيالىق دەڭگەيدە عىلىمي جۇمىستار ءجۇرگىزەتىن مامانداردىڭ سانى مەن ساپاسىن كوتەرۋ بۇگىنگى كۇن تالابى. وكىنىشكە وراي, سوڭعى جىلدارى عىلىمداعى ساباقتاستىق مۇلدەم ۇزىلمەسە دە, وتە تاپشى ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. ۇشىنشىدەن, زاماننىڭ اۋىر كەزىندە كۇن كورىس قامىمەن كوپتەگەن تالانتتى جاس ماماندار عىلىمنان كەتكەنى راس ەدى. ال, ولاردىڭ ورنىنا كەلگەن جاس عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى كۇن كورىسىنە جەتپەيتىن بولعاندىقتان تالانتتىلار ازايا بەردى. زامان تۇزەلگەندە ولار عىلىم كوشىنەن قالىپ قويىپ, قايتا ورالا المادى. تورتىنشىدەن, تاۋەلسىزدىك زامانىندا عىلىمي جۇمىستار جازىپ, ديسسەرتاتسيا قورعاعان جاستار بولدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇستازدىق ەتتى. سول قىزمەتتىڭ استىندا قالىپ ولار ىرگەلى عىلىممەن اينالىسا المادى. جاسىراتىنى جوق, بۇگىنگى كۇنى دە سول وقىتۋشىلاردىڭ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى. ونىڭ ءارتۇرلى سەبەپتەرى بار. سونىمەن قاتار, ديسسەرتاتسيالىق عىلىمي كەڭەستەردىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى دايىن بولعان ءبىرتالاي عىلىمي جۇمىستار قورعالماي قالدى. سودان كەيىن ءبىراز جاستار عىلىمي اتاققا قوسىلاتىن قوسىمشا قاراجاتتان دا قاعىلىپ قالدى. ارينە, سوڭعى جىلدارى PhD-دوكتورلارىن دايىنداۋ بويىنشا ىزگىلىكتى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بەسىنشىدەن, ەلباسىنىڭ عىلىمدى دامىتۋدىڭ باستى ءبىر جولى سول عىلىمدى جاسايتىن ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ جونىندەگى ۇسىنىستارى وتە قۇپتارلىق.
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندىق عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ءتورت ەسەگە جۋىق ۇلعايىپ, ۇستىمىزدەگى جىلى 18,5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. عىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان جاھاندىق باسەكەلەستىك رەيتينگىنىڭ «يننوۆاتسيالىق دامۋ» يندەكسى بويىنشا 13-ورىننان كورىندى. بىراق, قازاقستاندىق عىلىم ازىرشە ەكونوميكاعا كىرىگە الماي جاتىر. ماسەلەن, كوپتەگەن عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ءناتيجەسىن بيزنەستىك قۇرىلىمدار قاجەتسىنبەيدى. 15 مىڭ عالىمنان تەك ءبىر-ەكەۋى عانا حالىقارالىق پاتەنتتەر الا الادى. سوندىقتان, باسقارۋدىڭ مودەلىن عانا ەمەس, سونداي-اق, عالىمداردىڭ ءوز قىزمەتىنە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتكەن ماڭىزدى.
عىلىمنىڭ بۇگىنگى باستى ءمىندەتتەرىنىڭ ءبىرى, سوڭعى عىلىمي-يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى, زاماناۋي تەوريالار مەن مەتودولوگيانى يگەرگەن عالىمداردىڭ جاڭا بۋىنىن تەز ۋاقىتتا قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. ول ءۇشىن عىلىمنىڭ بارلىق قاجەتتى سالالارى بويىنشا PhD دوكتورانتۋراعا كۆوتانى بىرنەشە ەسە كوبەيتۋ نەگىزىندە جانە دوكتورانتۋرادا وقيتىنداردىڭ سانى مەن ساپاسىن الىس-جاقىن شەتەلدىك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن بايلانىستارىن نىعايتۋ سالاسىندا, جاس عالىمداردى الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى عىلىمي ورتالىقتارىنا ءبىلىم ارتتىرۋعا جىبەرۋ ءتارىزدى شارالاردى باسشىلىققا الۋ ابزال.
عىلىمي ۇستانىم باعىتىندا مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ۇجىمى الدىڭعى ساپتى قۇرايدى. ينستيتۋت ۇجىمىنىڭ عالىمدارى ەلباسىنىڭ باستاماسىنىڭ نەگىزىندە عىلىمي فورۋمدار, عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيالار, ادىستەمەلىك-تەوريالىق سەمينارلار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر جيىنىن وتكىزىپ تۇرۋ تۇراقتى ۇدەرىسكە اينالعان.
بۇگىنگى ماڭگىلىك ەلدىڭ جاڭا ۇرپاعىن قالىپتاستىرۋدا ينتەللەكتۋالدىق سەرپىلىس ءسوزسىز قاجەت. ولاي بولسا, سول ينتەللەكتۋالدىقتىڭ ءوزى ۇلتتىق تاربيەمەن كەلەتىن جەمىس. عۇلاما ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ: «ءتاربيەسىز بەرگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن قاناتتى ءسوزى بار. بابامىزدىڭ ەشقاشان وزەكتىلىگىن جويمايتىن بۇل قاناتتى ءسوزى ءبىلىم وردالارىنىڭ الدىمەن ادام, سوسىن مامان دايارلاۋ ءمىندەتىن بۇگىنگى كۇنى دە ەسەلەي ءتۇسەدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ادام, ال الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ دا بارلىعى ادام ءۇشىن جاسالادى. جاستار تياناقتى ءبىلىم العاندا عانا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ ىرعاعىنىڭ ىرگەتاسى بەرىك بولادى جانە ءوزىمىزدى ۇلت رەتىندە بەكىتە تۇسەمىز.
زادا دۇكەنباەۆا,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ
باس عىلىمي قىزمەتكەرى.