سەن تۇسىمە كىرەسىڭ, دوسىم. تۇسىمدە سول باياعى قۋانعاندا نەمەسە ءبىر نارسەگە كوڭىلىڭ تولماعاندا وي بولىسۋگە ىزدەيتىن قالىبىڭمەن – «اقمۋرزين, قايداسىڭ»؟ دەپ تەلەفون شالىپ اڭگىمەلەسىپ جاتامىز. ويانسام ءتۇسىم, بىراق داۋىسىڭ قۇلاعىمدا قالىپ, ۇيقىمنان سەرگىپ ويانامىن. سەن انا دۇنيەدە دە مەنىڭ قامىمدى ويلاپ جۇرگەندەيسىڭ. مىنا جالعان دۇنيەدە قاتارلاس بولا ءجۇرىپ, اعاداي اقىلشى, قامقورشى سەندەي دوسىم بولعانى باقىتىم ەكەن, ەلامان.
ءالى كۇنگە ەسىمنەن كەتپەيدى, شاعىن اۋىلدىڭ باستاۋىش مەكتەبىندە بار-جوعى 10-15 بالا وقيمىز. ءار سىنىپتا 2-3 بالادان بولعان سوڭ مۇعالىم بارلىعىمىزدى قوسىپ ءبىر بولمەدە وقىتادى. مەن ءۇشىنشى, سەن ەكىنشى سىنىپتا وقيتىنبىز. سەن دە, مەن دە وقۋ وزاتىمىز. 1953 جىلى ستالين قايتقاندا سول كىشكەنتاي اۋىلدا قارالى ميتينگ وتكىزىلىپ ەدى عوي. سوندا ۇستازىمىز ەكەۋمىزگە ءسوز جازىپ بەرىپ: «سەن بىلاي دەپ جىلاپ وقىپ بەرەسىڭ, ال سەن بىلاي دەپ جىلايسىڭ», دەپ ايتىپ, ەكەۋمىز بىرىمىزدەن سوڭ ءبىرىمىز مۇعالىمنىڭ ايتقانىن بۇلجىتپاي ورىنداپ وقىپ بەرگەنبىز. ەلامان, ءومىردىڭ وتكەلدەرىنەن, قيىندىعى مەن قىزىعىنان, اۋىرى مەن جەڭىلىنەن قاتار ءوتىپ, اركەز قاسىمنان تابىلعان دوسىم, سەنى اۋزىم «مارقۇم» دەپ ايتۋعا قيماي ءجۇردى. امالىم نە, اللا بۇيرىعىنا مويىنسۇنباسقا شارا جوق. ارتىڭدا امان قالىپ, ءوزىڭ تۋرالى ەستەلىك جازىپ وتىرمىن. سەن بيىل 70-كە كەلەر ەدىڭ.
ءيا, مەنىڭ دوسىم, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءىرى گەنەتيك, سەلەكتسيونەر عالىم ەلامان شاحانوۆ ءتىرى بولعاندا 70-كە تولار ەدى. ول قانداي جۇمىس اتقارسا دا بەرىلىپ, بار جان-تانىمەن ۇيقى كورمەي, تۇبىرىنە دەيىن جەتىپ, وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزگەنشە ىستەيتىن. ءىرى عالىم دەپ بەكەردەن-بەكەر ءوز دوسىم بولعان سوڭ اسىرىپ ايتىپ وتىرعان جوقپىن, ءبارى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا.
1991 جىلى, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن الماي تۇرىپ, كەڭەستەر وداعىنىڭ باس قالاسى ماسكەۋدەگى تيميريازەۆ اتىنداعى اكادەميادا ەلامان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. سوعان الماتىدان ارنايى قاپان, ساردار ۇشەۋمىز باردىق. نە نارسەنىڭ دە قات بولىپ, ۇشىپ تۇرعان ۋاقىتى, قيىن ءبىر كەزەڭ ەدى. ۇشەۋىمىز دوسىمىزدىڭ جۇگىن جەڭىلدەتەيىك دەپ الماتىدان ارتىنىپ-تارتىنىپ جەتسەك, نامىسشىل ءارى ءوز جۇمىسىنىڭ قانداي دارەجەدە ەكەندىگىن كورسەتۋگە جانىن سالىپ, قورعاۋعا دايىندالعان دوسىمىزدىڭ كەشكە قوناقۇيگە كەلىپ اياعىن شەشكەنىندە تابانىنىڭ ءتىلىنىپ كەتكەنىن كوردىك. ال قورعاۋ قالاي ءوتتى دەسەڭىزشى. ەلامان جان-جاقتان قويىلعان ساۋالداردىڭ بارلىعىنا ايىزدى قاندىرا جاۋاپ بەرىپ, ءمۇيىزى قاراعايداي ماسكەۋ اكادەميكتەرىن تاڭعالدىردى. قورىتىندى ءسوز سويلەگەن توراعا قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ونىڭ ىشىندە گەنەتيكا, سەلەكتسيا باعىتىنىڭ بولاشاعى ەرەسەن, ويتكەنى, شاحانوۆتاي عالىم قاي ەلدىڭ دە عىلىمىن العا اپارادى دەپ باعاسىن بەردى. سول ساتتە ءبىزدىڭ توبەمىز كوككە ءتيىپ-ءتيىپ كەتكەندەي بولدى.
ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن جۇمىسىنان كەتپەگەن ەلامان دوسىم استىق تۇقىمداستار مەن ەكپە ءشوپتىڭ 12 جاڭا سورتىن شىعارىپ, ولاردى ايماقتارعا ارنايى اۋدانداستىرىپ, كەرەمەتتەي ءونىم الدى. ول ەركەكشوپتىڭ «پروگرەسس 85», «تولاعاي» سورتتارىن, سيتنيكوۆ قياعىنىڭ «ستارت 116», تۇيەجوڭىشقانىڭ «كوكپەكتى» جانە «قاينار» سورتتارىن, سورگونىڭ «تسۋنامي 80», شالعىندىق بوزوتتىڭ «قارعالى», جۇمساق بيدايدىڭ «ەرتىس 97» سىندى سورتتارىن شىعارىپ قانا قويماي, سولاردى جەرسىندىرىپ, ءوزى باسقارعان 3 بىردەي تاجىريبەلىك-زەرتتەۋ ستانسالارىندا تاجىريبەدەن وتكىزىپ, ولاردىڭ قازاقستان اۋماعىنا تاراۋىنا كۇش سالدى.
ءبىز, ونىڭ دوستارى, ەلاماننىڭ وسىنىڭ بارلىعىنا قاي كەزدە ۇلگەرەتىنىنە تىپتەن قايران قالاتىنبىز. ول دا بىزدەرمەن بىردەي قوناققا بارىپ, ءوزى ۇيىنە مىرزابالا دەسە مىرزا جارىنىڭ مول قولىمەن جايىلعان داستارقانىنا مەيمان شاقىراتىن, وتىرعان جەرىندە بىلىكتىلىگىمەن, بىلىمىمەن القاقوتان وتىرعان جۇرتتىڭ بارلىعىن اۋزىنا قاراتاتىن. ءتىپتى, ونىڭ بىلمەيتىن سالاسى جوق ەدى. ول ەلدىك تۇرعىدا ايتىلاتىن ەل مەن جەر شەجىرەسى مە, ءماشھۇر ءجۇسىپ, ءيمانجۇسىپ سىندى تۇلعالار دەيسىز بە, قۇداي-اۋ, بىلمەيتىنى جوق, الەم تاريحى ما, ومىردەن وتكەن ارىستار جايىندا ما, عىلىم سالاسى ما كوشەلى اڭگىمەدە تايپالعان جورعاداي قامشى سالدىرمايتىن. ءىرى عىلىمي ورتالاردا دا شوقتىعى بيىك وتىراتىن. مەن كەيدە ساكەننىڭ ءبىر اندەرىن ايتىپ قايىرىپ تاستاعاندا, ار جاعىندا مىناسى-مىناسى قالدى عوي دەپ جاتقا تارسىلداتىپ ايتىپ وتىراتىن. جانە تاعى ءبىر تاڭدانارلىعى ول سول بىلگەنىن ايتۋعا دا اسىقپايتىن. ءبىز شامالى بىلگەنىمىزدى ايتىپ, وتىرعان ورنىمىزدا قومپىلداپ, ءسوز قوسىپ قالۋعا تىرىسساق, ول اسىقپاي ەلدىڭ ءبارىنىڭ پىكىرىن تىڭداپ, ارتىنان سويلەپ كەتكەندە ەلاماننىڭ قانشالىقتى تەرەڭ بىلەتىندىگى, ەلدىڭ كوزىنە تۇسپەگەن دەرەكتەردى سويلەتىپ وتىرۋى قاراپايىم ادامداردى عانا ەمەس, سول سالانى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمداردىڭ ءوزىن دە تاڭداندىرعانىن تالاي كوز كوردى. سوندىقتان دا, ول وتىرعان جەردە ەلاماندى جاقسى بىلەتىن عالىمداردىڭ ءوزى ارتىق-اۋىس وي-پىكىر ايتۋدان قاشقاقتايتىن. بارلىعى اۋزىنا قاراپ, ەلامان ايتقان پىكىردىڭ دۇرىستىعىنا توعىسىپ جاتاتىن. تەلەگەي تەڭىز بىلىمىنە, دارداي اتاقتارىنا قاراماستان, ول مەيلىنشە قاراپايىم دا ەدى. باقتالاستىق دەگەن ونىڭ تىپتەن تۇسىنە دە كىرمەگەن شىعار. دۇنيە-مالعا, جارقىل-جۇرقىلعا قىزىقپايتىن. ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنان, كيگەن كيىمىنەن, سويلەگەن سوزىنەن سىرت ادام اكادەميك دەپ ويلامايتىن. مەحانيزاتورلارمەن بىرگە دالادا ءجۇرىپ, سولارمەن بىرگە تاماقتانىپ, تاجىريبەلەرىن جۇرگىزىپ, كۇنقاقتى بولىپ, قاجەت دەسە قوستا قونا جاتاتىن ەدى, دوسىم.
جوعارىدا ايتقانداي, ەكەۋمىزدىڭ جاسىمىز قاتارلاس بولعانىمەن, كوپ رەتتە ول ماعان اعاداي اقىلشى ەدى. مەن 1986 جىلى تالعار اۋدانىندا ۋچاسكەلىك اۋرۋحانادا باس دارىگەر بولىپ جۇرگەنىمدە قازىرگى پارلامەنت دەپۋتاتى, سول كەزدەگى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ءاليحان تويباەۆ شاقىرىپ الىپ: «التىن ءدان» اتتى ءىرى ءساناتوريدىڭ باس ءدارىگەرى ايەل ادام ەدى, ءىستى بولدى, ورنى بوساپ جاتىر, سوعان سەنى ۇيعارىپ وتىرمىز, ءبىرىنشى حاتشىمەن سويلەسىپ قويدىم», دەگەن. مەن ول كىسىگە اۋرۋحانادا ىستەپ قالعان اداممىن, ءساناتوريدىڭ جۇمىسىن بىلمەيمىن, دەپ قاشقالاقتاپ ەدىم, ءاليحان ءابدىحان ۇلى ويلان دەپ ۋاقىت بەردى. سوسىن ول كەزدە اسپيرانتۋراسىن ءبىتىرىپ, كانديداتتىعىن قورعاعان دوسىم ەلامانعا:
– ماعان وسىلاي ءساناتوريدىڭ باس دارىگەرى بول دەپ جاتىر, مەن بۇرىن ونداي جۇمىستى ىستەپ كورگەن جوقپىن, قولىمنان كەلمەي مە دەپ قورقامىن, ءارى بۇرىنعى باستىعى ءىستى بولىپتى, – دەدىم. سوندا ەلامان:
– ەندى اۋداندا مامان جوقتىعىنان ساعان ۇسىنىپ وتىرماعان شىعار, ەگەر ول كىسىلەر ۇيعارىپ وتىرسا, قورىقپا, سەنىڭ قولىڭنان كەلەدى, بەر كەلىسىمىڭدى, – دەپ كەسىپ ايتتى. جۇمىسقا بۇيرىعىم شىعىپ, ورنىما وتىرعاننان كەيىن تەلەفون سوقتىم. «وتىردىڭ با, وندا قازىر كەلەمىن», – دەپ ءتۇس كەزىندە ساناتوريگە جەتتى.
باستىقپىن, ورنىمدا وتىرمىن, بىراق نەدەن باستارىمدى دا بىلمەيمىن. سوندا ەلامان تۇرىپ: «بىلاي ىستەيىك, مەن ەندى دارىگەرلىك جاعىنان ساعان ەش كەڭەس بەرە المايمىن, ول جاعىن ءوزىڭ قاتىراسىڭ, ال ەندى ەكەۋمىز شارۋاشىلىقتى ارالايىق», – دەدى. 600 ورىندىق ءساناتوريدىڭ ورنالاسقان اۋماعى دا وتە اۋقىمدى بولاتىن. بارلىق كورپۋستاردى, ايماقتى, قويمالاردى تەگىس ارالاپ كوردىك. قويمالاردى اشساق, ەدەننەن توبەگە دەيىن ءبىر ۇلكەن بولمەدە كىلەمنىڭ نەشە اتاسى تۇر, ەندى ءبىر قويمادا باسىنان اياعىنا دەيىن ىدىس-اياق, ءبىر قويمادا بىرىڭعاي سۋ جاڭا, ءنومىرسىز «ۋاز» ماشينالارى سىقاسىپ تۇر. ونى كورگەن سوڭ تىپتەن زارەم ۇشسىن. بارىپ ايتىپ, مىنا پالەلەردەن تەگىس قۇتىلايىن دەپ ويلاپ قويامىن. سودان كابينەتكە قايتىپ كەلىپ, ءبىرىنشى مىنادان باستايسىڭ, ودان سوڭ مىنانى قولعا ال, دەپ جوسپار سىزىپ, اقىلىن ايتقان سوڭ, ەكەۋمىز اسحانادان شاي ىشۋگە وتىردىق. ەلاماننىڭ كوزى ءبىر نارسەنى شالىپ قالاتىن, بىزگە اكەلگەن ىدىستىڭ شەتى كەتىلگەنىن بايقاعان ول: «جاڭاعى قويماعا سىيماي تۇرعان ىدىستى مۇندا نەگە بەرمەيدى, كورپۋستاردا ەسكى كىلەمدەردى جاڭالارىمەن اۋىستىر, بارلىعىن جايناتۋ قاجەت, تەرريتوريانى قوقىستان تازارتۋ كەرەك, مەن ءبىر كۇن سەنىڭ شارۋاشىلىعىڭمەن اينالىسايىن», – دەپ دەمالىس كۇنى ءوزى قاتىسىپ ءجۇرىپ سەنبىلىك جاساتتى. بارلىعىن ۇيىمداستىرىپ, ماڭايدى تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ, جول سىلتەپ, ءجون كورسەتىپ كەتتى. سول ساناتوريدە مەن 10 جىل ىستەدىم. كەيىن «وقجەتپەس» ساناتوريىنە دە باس دارىگەرلىككە كەلەرىمدە: «ونداي ورىنعا ەكىنىڭ ءبىرىن شاقىرا بەرمەيدى, سوندىقتان مىندەتتى تۇردە بارۋىڭ كەرەك», دەپ ءوزىڭ قامشىلاپ جىبەرگەن ەدىڭ.
كىشكەنتايدان ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ وسكەن دوسىم ءاربىر قۋانىشىن ءبىرىنشى بولىپ مەنىمەن بولىسەتىن. بىردە بۋرابايعا تەلەفون شالىپ:
– سەنىمەن ءبىر جاقسىلىقپەن بولىسكەلى تۇرمىن. ءوزىمىزدىڭ اعامىز, قازاقتىڭ ماقتانىشى كەنجەعالي ساعاديەۆ اعامىزبەن قۇداي قوسسا قۇدا بولامىز, – دەيدى. قۇدانى قۇداي قوسادى دەيدى, راس شىعار, ەلامان مەن كەنجەاعاڭ اعالى-ىنىدەي بولىپ كەتتى. ارالارىنداعى ەركە نەمەرەلەرىن قىزىقتاپ وتىرىپ, ەكەۋىنىڭ جاراستىرىپ اڭگىمەلەسكەنىن كورۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەدى. ەكى اكادەميكتىڭ اڭگىمەسىن تىڭداعاندا ءوزىڭدى دە ەرەكشە سەزىنەسىڭ. كەنجەاعاڭ مەن ناعىتاي جەڭگەمىز ەلاماننىڭ وتباسىنا, تۋعان-تۋىستارىنا, ءبىزدەردەي دوستارىنا جىلىلىعىن سەۋىپ كەلەدى.
1993-جىل بولاتىن. ءبىر كۇنى جۇمىستا وتىر ەدىم, ەلامان تەلەفون شالىپ:
– مىرزابالا جۇمىستا, مەن قازانعا ەت سالىپ قويدىم, يگەن حاسەنوۆ, قۇلماعامبەت احمەتوۆ جانە جوعارىداعى قاپان دوسىمىز بار ءبارىڭ ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىڭدەر,– دەدى. نە بولىپ قالدى ەكەن, دەپ بارساق: «مەنى بىلەسىڭدەر, بار ءومىرىم جاڭا سورتتار شىعارۋعا ارنالدى, بىراق زامان مىناداي بولدى, ەندى سول جۇمىستىڭ بارلىعى دالادا قالايىن دەپ تۇر. ىسكە اسپاي قالماسىن دەپ پاۆلوداردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا بارىپ, ەتكەن ەڭبەگىمدى قولدانسام دەيمىن, نە ايتاسىڭدار», – دەيدى. ارينە, قۇلدىراپ كەتكەن ينستيتۋتتاردىڭ بىرنەشەۋىنىڭ باسىن قۇراستىرىپ, جاڭادان باسقا ىرگەلى ينستيتۋتقا اينالدىرۋدىڭ وڭاي ەمەستىگىن بىلەمىن دەپ كەتكەن دوسىمىز, از جىل ىشىندە سول ورنىندا كەرەمەت جەتىستىكتەرگە جەتتى. ەڭبەگى ەلەنىپ, پاۆلودار قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى. ودان باراەۆ اتىنداعى ينستيتۋتتى باسقاردى. ونىڭ دا تابىسىن شارىقتاتتى. ال 2003 جىلى ەلامان دوسىم ءۇشىنشى رەت ورتالىق قازاقستان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باسشىلىعىنا بارىپ, ونى دا تۇرالاپ جاتقان جەرىنەن جەلكەسىنەن سۇيرەگەندەي الىپ شىعىپ, سوڭعى ساعاتىنا دەيىن باسقارىپ جاتتى. ومىرىندە مەملەكەتتەن العان جالعىز ماراپاتى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتاعىن دا وسىندا جۇرگەندە الدى.
كەيدە دوسىمدى ساعىنىپ كەتكەندە ويىم سوناۋ بالا كەزگە كەتىپ قالادى. انام قايتىس بولعان 1954-جىلى مەن اۋداندا وقىپ ءجۇردىم. ول اكەسى مۇگەدەك بولعاندىقتان كۇندىز جۇمىس ىستەپ, كەشكى مەكتەپتە وقىدى. ەلاماننىڭ ءۇيى مەن جاتقان ۇيمەن كورشىلەس-ءتىن. سوندا مارقۇم جامال شەشەمىز ماڭدايىمنان سيپاپ, ەلامانىنان ەش كەم كورمەيتىن. ساپار دەگەن اعاسى بار, ول كىسى دە سەن ەكەۋىڭدى بولمەيمىن دەپ بىردەي جاقسى كوردى. ول بالا كەزىنەن ءار نارسەنى ولشەپ, بولجاپ, بەزبەندەپ جۇرۋىمەن ەرەكشەلەنەتىن. سول ويلىلىعى 8-سىنىپتى قازاق مەكتەبىنەن ۇزدىك تامامداعان ەلاماندى ورىسشا كەشكى مەكتەپكە الىپ كەلگەن. سوندا نەگە ولاي ەتتىڭ دەگەنىمدە: «اعام ساپار ءۇي جاعدايىنا بايلانىستى 9-سىنىپتان كەيىن وقۋدى تاستاپ, شارۋاشىلىققا ارالاسىپ كەتتى, مەنىڭ وعان كومەكتەسۋىم كەرەك ءارى ەرتەڭ ۇلكەن قالاعا بارىپ ينستيتۋتقا تۇسكەندە ورىسشا بىلمەسەم قالاي وقيمىن», – دەدى. قازىر ويلاپ وتىرسام, ول سول بالا كەزىنەن-اق ءومىردى بولجاپ, الدىن الا جوسپار قۇرىپ جۇرەدى ەكەن. ەلامان سول كەشكى مەكتەپتى دە التىن مەدالمەن اياقتاپ, الماتىداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. ونى دا قىزىل ديپلوممەن ءتامامداپ, اسپيرانتۋرادا قالدى. ينستيتۋتتا ىستەدى. بالالى-شاعالى بولدى. اعاسى مەن ەلامان ءومىردەن وزعانشا اناسىنداي سىيلاپ وتكەن كۇلاش جەڭەشەسى ونىڭ وقۋىنا كومەكتەسىپ, اۋىلداعى اناسىن باقسا, كەيىن ساپار اعا ابدەن جىگىت اعاسى اتانىپ, قىرىقتىڭ قىرقاسىنا شىققاندا ەلامان قوياردا-قويماي ءجۇرىپ اعاسىن وقىتتى.
شۇكىر, ساپار اعانىڭ دا, ەلاماننىڭ دا ارتى جاقسى. دوسىمنىڭ جان جارى مىرزابالا ارتىنداعى شاڭىراعىنىڭ بەرەكەسىن كەلتىرىپ, نەمەرەلەرىنىڭ قىزىعىنا بولەنۋدە. ءبىر ۇل, ەكى قىزى بار ەدى, ەلاماننىڭ وزىنە تارتقان داريا دەگەن سۇيىكتى قىزدارى 33 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى. ەلامان وتە جاقسى كورەتىن ءوزىن. دوسىمدى قارا جەر قوينىنا تاپسىرعان سوڭ اياق استىنان ۇلى تيمۋر دا اكەسىنىڭ ارتىنان كەتتى. ال تيمۋردان دارحان اتتى نەمەرەسى بار, ءتىل-اۋزىمىز تاسقا, كەلەشەكتە ەلاماننىڭ ورنىن باسايىن دەپ تۇر. كىشكەنتاي كۇنىنەن قاسىنا الىپ تاربيەلەپ, تۋرا وزىندەي قىلىپ تاستاپ كەتتى. قازىر دارحانعا قاراسام كوزىم دە, كوڭىلىم دە تويادى. قىتايدا ماگيستراتۋرادا وقىپ ءجۇرگەن ونىڭ عۇمىر جاسىنىڭ ۇزاقتىعىن تىلەۋدەمىن.
شىركىن, ەلامان اۋىرعانداعى مىرزابالانىڭ ونى قالاي كۇتىمگە العانىنىڭ ءوزى جەكە اڭگىمە. سونىڭ ارقاسىندا ەلامان قاتەرلى وبىر دەرتىنە شالدىققانىمەن, ءبىر قىرىم ەتكە جۇدەگەن جوق, ءتۇرىن بەرمەدى, ءتۇسىن بەرمەدى, قايتارىنان از-اق بۇرىن سەرىك قيراباەۆ اعا مەن ءاليا بەيسەنوۆا تاتەمىزدىڭ مەرەيتويىنا بارىپ, باسىنان اياعىنا دەيىن وتىردى. سوندا اعا مەن تاتەگە دەگەن قۇرمەتىمدى كورسەتەيىن, ءارى مۇنداي ورتادا قايتا وتىرا الماسپىن دەپ ءوزىنىڭ ساناۋلى كۇندەرى قالعانىن بىلە تۇرىپ, مەرەيتوي يەلەرىنە دەگەن ىنىلىك ىزەتىن كورسەتكەنىنىڭ ءوزى كەيىنگىگە ۇلگى بولار ءىس قوي.
قاراعاندىداعى اۋرۋحانادا جاتقانىندا كوڭىلىن سۇراۋعا بارسام, تەلەفونمەن داۋىسى قاتتىراق شىعىپ, بىرەۋگە نۇسقاۋ بەرىپ جاتىر ەكەن. شارۋاشىلىق جاعدايى ەكەنىن ءبىلىپ, سويلەسىپ بولۋىن كۇتتىم. تەلەفوندى قويعان سوڭ, «ايىعىپ كەتكەنىڭشە جۇمىسىڭدى تاپسىرا تۇرسايشى», دەپ ەدىم, «كوزىمنىڭ تىرىسىندە شاشىلىپ قالعانىن قالامايمىن, وبلىستان, مينيسترلىكتەن ەگىندى نەگە ەكپەي جاتىرسىڭدار, دەپ نىعارلاپ, ورىنباسارىمدى شىرىلداتىپ جاتىر ەكەن. بيىل مامىردىڭ 10-ىنان ءارى سەپپەسە بولمايدى, سەبەبى, تابيعاتتىڭ جايى سولاي, تەحنيكا دا, تۇقىم دا – ءبارى ساقاداي-ساي دايىن تۇر, ولارعا تەك ەگىن سەبىلدى دەگەن راپورت قانا كەرەك, تابيعات سەنىڭ راپورتىڭدى كەرەك ەتپەيدى», دەگەن ەدى مارقۇم, سوندا مەنى تاعى دا تاڭعالدىرىپ. ەلامان تابيعاتتىڭ ءوز بالاسىنداي, ونىمەن تىلدەسىپ وتىرعانداي, ءتىپتى اۋانىڭ رايىن دا الىستان بولجاپ, قاي كەزدە دە قاتە قادامدارعا بارمايتىن. مۇنى ناعىز عالىمعا جانە جەر ەمگەن ديقانعا ءتان عانا قاسيەت دەپ بىلەمىن.
دوسىمدى سوڭعى ساپارىنا, اۋىلعا اتاسۋعا ارۋلاپ الىپ باردىق. قارالى ميتينگىدە تولقىپ تۇرىپ, جاڭاارقالىقتارعا:
– ەكى جىل بۇرىن اكادەميك عابدوللا قۇلقىباەۆپەن قوشتاسقانداعى وكسىگىمىز باسىلىپ, اقسەلەۋدەن ايىرىلعانداعى كوز جاسىمىز قۇرعاماي جاتىپ, ەلاماندى كولدەنەڭ سالىپ الىپ كەلىپ وتىرمىز, ازاماتتارىمىزدىڭ ارتىنىڭ قايىرىن بەرسىن, – دەپ كوڭىل ايتتىم, حالىق كۇڭىرەنىپ جىلاپ كەتتى. جوعارىدا ايتتىم عوي, شۇكىرشىلىك ەتەرىم, ارتىندا ەل يگىلىگى – شىعارعان جاڭا سورتتارىمەن بالا-شاعاسى, ساپار اعانىڭ ازامات ۇلى سايات بار. مىنا ومىردەن ۇققانىم, جاقسى ادامنىڭ ارتى دا جاقسى بولادى ەكەن, تۋا تۇڭعىشى مەرۋەرتى ءوزى اشىپ بەرىپ كەتكەن شارۋاشىلىعىنىڭ باسىن دوڭگەلەتىپ وتىر. مىرزابالا مەن جاننا كەلىن اۋلەتتىڭ شىپ-شىرعاسىن شىعارماي, ساپكەڭنىڭ سايات باستاعان بالالاردىڭ قامقورلىعىمەن, ەلامان سالعان جولمەن تاتۋ-ءتاتتى اۋلەت ءومىرىن جالعاستىرىپ جاتىر. اللا ءتىل-كوزدەن ساقتاسىن!
ابىلحاكىم اقمىرزين,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.