تۇتىنۋشىلىق نەسيەنىڭ كوبەيگەنى الاڭداتادى

پرەزيدەنت بانكتىڭ «قازاگرو» سياقتى «باتپان قۇيرىق» بولۋىن قالاماسا, ۇلتتىق بانك پەن قارجى مينيسترلىگى باسەكەلى ورتاعا, ودان ءارى قاراي ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە قارجى ءبولىپ بەرۋى مۇمكىن. بىلاي قاراساڭىز, قازىر سول ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن باسقا نۇسقا جوق. ەلىمىزدە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسىنا بانكتەر دە قاتىسادى. «دامۋ» قورى كەپىلدىك بەرىپ وتىرادى. ءدال وسى مەحانيزممەن ولار قازاقستان دامۋ بانكىنىڭ فۋنكتسياسىن ورىنداي الادى دەپ ەسەپتەيمىن.

پرەزيدەنت ايتقان تاعى ءبىر اسا ماڭىزدى ماسەلە – جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ جوباسىن دايىنداۋ. بۇل زاڭ قازىر بىزگە اۋاداي قاجەت. ەگەر ءوزىمىز ارماندايتىن ۇزدىك 40, 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرگىمىز كەلسە, بۇل زاڭمەن قارۋلانۋ ماڭىزدى. وسىنداي جاۋاپتى زاڭ قابىلدار كەزدە پوستكەڭەس­تىك ەلدەرگە عانا ەمەس, وزگە ەۋروپالىق ەلدەردىڭ دە تاجىريبەسىن نازارعا الۋ كەرەك. ءادىلىن ايتار بولساق, ءدال وسى زاڭدى قابىلداۋ كەرەك دەگەن پىكىرلەر مەن تالقىلاۋلار سوڭعى ون جىل كولەمىندە ايتىلىپ كەلەدى. جەكەلەگەن ازاماتتار دا, ساراپشىلار دا بۇل ماسەلەنى كوتەردى. دەپۋتات ازات پەرۋاشەۆ بىرنەشە رەت بيىك مىنبەردەن ايتتى. بىراق قۇلاق قويىپ, ماڭىز بەرگەن ەشكىم جوق. مەنىڭشە, بۇل ادەيى جاسالعان دۇنيە. جەكە تۇلعالاردىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ, قۇتىن قاشىرعان كوللەكتورلار مەن جەكە سوت ورىنداۋشىلاردىڭ جۇمىسى ءجۇرۋى ءۇشىن بانكروتتىق تۋرالى زاڭنىڭ دايىندالۋىنا مۇمكىندىك بەرىلمەگەن سياقتى.

ارينە, زاڭ جەكە تۇلعالار ءۇشىن پايدالى بولادى. دەگەنمەن ونىڭ دا الۋان ءتۇرلى ءتارتىبى بار. ماسەلەن, ءوزىن بانكروتپىن دەپ جاريالاعان ادام ءومىر بويى نەمەسە بەلگىلى ءبىر مەرزىم ارالى­عىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتىڭ قارجى­لان­دىرۋىنا جۇگىنە المايدى دەگەن سەكىل­دى. مۇنى دا جەكە تۇلعا جاقسى ءتۇسىنۋى ءتيىس. جالپى, ءدال وسى زاڭ باستان-اياق وتە تۇسىنىكتى, انىق, ارتىق سۇراق قويۋدى قاجەت ەتپەيتىندەي جاسالۋى قاجەت. وسى ورايدا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەل اراسىندا ازاماتتار نەسيەسىنىڭ تىم ءوسىپ كەتكەنىن ايتقانى دا ويعا ورالىپ تۇر. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشىلىق نەسيە كاسىپكەرلىك نەسيەدەن دە وزىپ كەتكەن. البەتتە, بۇل – الاڭدايتىن ماسەلە. بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە پرۋدەنتسيالدى رەتتەۋ مەحانيزمى ارقىلى ناقتى ءارى جەدەل شەشىم قابىلداۋدى تاپسىراتىنىن جەتكىزدى. مەنىڭ ايتارىم, بۇعان دەيىن دە اتالعان اگەنتتىك ءتيىستى پرۋدەنتسيالدى تالاپتاردى ازىرلەدى جانە نارىققا ۇسىندى. ەندى سول قالاي ورىندالىپ جاتىر دەپ بانكتەرگە قۇجاتتىق نەمەسە كەشەندى تەكسەرۋ جۇرگىزۋى قاجەت قوي. ادام جەتپەي مە, الدە نەمقۇرايدىلىق تانىتا ما, بىلمەيمىن. ءيا, ءبىز ءبارىمىز دە بانككە بارىپ, نەسيە الۋعا قۇقىلىمىز. ال بانك نەسيە بەرۋدەن باس تارتا الادى. ولار قارىزدىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتىن ساقتاماي وتىر. كليەنت بولسا بۇگىن مىنا بانكتەن نەسيە الادى, ەرتەڭ انا بانكتەن تاۋارلىق نەسيە راسىمدەيدى. بانك كليەنت­ ەرتەڭ تولەم قابىلەتىن جوعالتىپ الادى عوي دەپ قورىقپاي, نەسيە بەرۋگە مۇددەلى بولىپ تۇرادى. سويتكەن كليەنتى اينالاسى 2-3 ايدىڭ ىشىندە تولەم مەرزىمىن كەشىكتىرە باستايدى.

الگى ايتقان قارىزدىق جۇكتەمە كوەف­فيتسيەنتى ارقاشان پرۋدەنتسيالدى نور­ماتيۆ قاتارىندا بولدى. بۇل ءتارتىپ 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەنگىزىلدى. كەز كەلگەن جەكە تۇلعا نەسيە الۋ ءۇشىن بانك نەمەسە ميكروقارجى ۇيىمىنا بارعان كەزدە قارجى ينستيتۋتى ونىڭ نەسيە تاريحىن قاراۋ سەكىلدى زاڭدىق قىرىن تەكسەرۋدەن بولەك, كليەنتتىڭ قارىز­دىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتىن ەسەپتەپ شىعارۋى كەرەك. ول وتە وڭاي ەسەپتەلەدى. كليەنتتىڭ ايلىق جالاقىسى 100 مىڭ تەڭگە دەلىك. ەگەر ونىڭ جاڭا راسىمدەگەن نەسيەسىن قوسا ەسەپتەگەندە اي سايىنعى نەسيە تولەمى جالاقىنىڭ تەڭ جارتىسىنان (50 مىڭ تەڭگەدەن) اسىپ كەتسە, بانك نەمەسە مقۇ نەسيە بەرۋدەن باس تارتۋعا قۇقىلى. ال بانكتەر بۇل تالاپتى بەلدەن باسىپ, كليەنتكە راسىمدەي سالادى. وسىلايشا, حالىقتىڭ باسىنداعى نەسيە كولەمى ۇزدىكسىز وسە بەرەدى. مەنىڭشە, وسى پروبلەماعا دا قۇزىرەتتى اگەنتتىك نازار اۋدارىپ, ءتيىستى شەشىم قابىلداۋى كەرەك. ەگەر اگەنتتىك بانكتەرگە وسىنداي ارەكەتى ءۇشىن اۋىر ايىپپۇل سالاتىن بولسا, ەشبىر قارجى ۇيىمى ەكىنشى مارتە ارتىق نەسيەلەۋگە بارمايدى.

نۇرجان بياقاەۆ,

تاۋەلسىز ساراپشى