يت تالاعان قىزدىڭ ولىمىنە كىنالى كىم؟

وسىدان ەكى اي بۇرىن عانا الەۋ­مەتتىك جەلىدە قالا ىشىندەگى يەسىز يتتەردىڭ كوبەيىپ كەتكەندىگى تۋرالى ءسوز بولعان. ءسوز بولعانىمەن, ورگەن يت ءورىپ ءالى ءجۇر. ناتيجەسى مىنە, ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا قارشاداي قىزدى قاڭعىباس يت تالاپ ءولتىردى. اتا-اناسى قايعىدان قان جۇتسا, حالىق كىنانى كىمنەن تابارىن بىلمەي دال. «تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار» دەمەكشى, قۇزىرلى ورگاندار قولعا قارۋ الىپ, يت اتا باستاسا, جانۋارلاردى قورعاۋشى­لار كەسە-كولدەنەڭ قارسى شىعادى. الايدا ءيتتىڭ ءومىرى ادام ومىرىنەن قىمبات ەمەس شىعار...

– شىنىمىزدى ايتساق, بالالاردى دالاعا جىبەرۋگە قورقا­مىز. قاڭعىرعان يت كوپ. قالاداعى ­ۆەتەريناريا ءبولىمىنىڭ بار-جوعى بەلگىسىز. جابىق ۇيىم سياقتى. قاڭعىباس ءبىر يت قالدىرماي اۋلاپ, كوزدەرىن جويسا دۇرىس ەدى. ال جانۋارعا جاندارى اشيتىن ازاماتتار بولسا, يت قورا سالىپ, سوندا قاماپ ۇستاسىن, – دەي­دى وسكە­مەننىڭ تۇرعىنى رينات قىسەكين.

يت قورا دەمەكشى, وسكەمەندە قاڭعىباس يتتەردى اسىراۋعا ارنال­عان پيتومنيك قۇرىلىسى باس­تالعان. 100 يتكە شاقتالعان پيتومنيككە قالا اكىمدىگى جەر دە ءبولىپ بەرگەن.

– قالا باسشىلىعىنىڭ كومە­گىمەن پيتومنيك سالىنىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا قۇرىلىس اياق­تا­لادى. قاڭعىباس يتتەردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنىڭ ءبىر سەبەبى, تۇرعىندار يتتەردى جازداي ساياجايدا اسىراپ, قىستا قاراۋسىز جىبەرەدى. قالانى يتتەن تازالاۋعا ۆەتەريناريا سالاسى جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋى ءتيىس. حالىقپەن بايلانىستا بولۋى كەرەك. الايدا ولاردىڭ نە تەلەفون نومىرلەرى, نە الەۋمەتتىك جەلىدە پاراقشالارى جوق, – دەيدى وسكەمەن قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى الىبەك تۇرسىمبەتوۆ.  

بۇل نە دەگەن جاۋاپسىزدىق دەپ, «وسكەمەن-ۆەت» كمم باس­شى­­سى جۇماعازى ورازالينگە حابار­لاسقانبىز. سويتسەك, جا­ۋاپسىزدار جوعارىدا, ۇكىمەتتە, مينيسترلىكتە كورىنەدى. وسى وراي­دا جۇماعازى قاليبەك ۇلى ۆەتە­ريناريانىڭ بى­لىق-شىلىققا با­تىپ وتىرعانىن جىلىكتەپ تۇرىپ ايتىپ بەردى.

– ۆەتەريناريا سالاسىنا پرە­زيدەنت پەن ۇكىمەت نازار اۋدارماسا, قۇرىپ بارا جاتقان سالا قۇري بەرەدى. ءبىز مال ەمدەيمىز بە, يت اتامىز با؟! جالعىز دارىگەر, جالعىز كولىك قالاداعى ءورىپ جۇر­گەن ءيتتى بيىل اتىپ تاۋىسا المايدى. ەكىنشىدەن, ولاردى مىلتىقپەن اتۋعا رۇقسات جوق. قولىمىزداعى ينەلى قارۋ 5-10 مەترگە عانا ۇشا­دى. قاڭعىباس يت بولسا, «مەنى اتىپ ال» دەپ قاراپ تۇرمايدى, – دەپ اشىنا سويلەي باستادى جۇماعازى قاليبەك ۇلى. – ءبىزدىڭ مىندەت – اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىن ەگۋ, قان الۋ, تەكسەرۋ, اۋرۋ مال­دى ارناۋلى سانيتارلىق مال سويۋ الاڭىنا اپارۋ. سونىمەن قاتار ەتكە, سۇتكە انىقتاما بەرۋ. سىرعالاۋ, تاڭبالاۋ, كۋالىك بەرۋ, بازاعا ەنگىزۋ دە ءبىزدىڭ جۇمىس. ال قاڭعىباس يتتەر مەن مىسىقتاردى اۋلاۋ – قوسىمشا مىندەتىمىز. تۇر­عىنداردان ارىز-شاعىم جەتسە, بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جۇمىس ىستەيمىز. بەلگىلەنگەن اۋماقتاردا يەسىز يتتەردى اۋلاۋعا اۋماقتىق باسقارۋ ورتالىعىنان ءبىر مامان, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى, مال دارىگەرى جانە اۆتوكولىك جۇر­گىزۋشىسى قاتىسادى. بۇل وڭاي شارۋا ەمەس. ماماندار جەتكىلىكسىز. سەبەبى مال دارىگەرىنىڭ, جۇرگى­زۋ­شىنىڭ جالاقىسى وتە از. ەكىنشىدەن, قالا اۋماعى از ماماندار ءۇشىن وتە ۇلكەن. ۇلگەرمەيدى, – دەپ ما­سەلەنىڭ ءمان-جايىن تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ ايتىپ بەردى.

قايتكەنمەن, ۆەتەريناريا سالاسىندا ءومىر بويى قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان باسشى بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن بىلەتىن شىعار دەپ, ۇسىنىسىن دا تىڭدادىق. بىزدىكى دە قۇزىرلى ورگاندار قۇلاق اسىپ قالاتىن شىعار دەگەن وي عوي. ونىڭ ۇستىنە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۆەتەريناريا سالاسىنا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن جول­داۋىندا ايتقان.

– ۇكىمەتكە ۇسىنىس ايتار بولسام, قاڭعىباس يتتەردى اۋلاۋ­دى باسقا مەكەمەگە جۇكتەسىن. ءار اۋماق­تىق باسقارۋ ورتالىعىندا يت­تەردى اۋلاۋ بريگاداسى قۇرىلىپ, قارجى بولىنسە دەيمىن. ەلدى مەكەننەن الىستاۋ جەرلەردە توبىمەن جۇرگەن يتتەردى وتتى قارۋمەن اتۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك پە دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ءبىز پايدالانىپ جۇرگەن «ۋۆىش-651» ينەلى قارۋ كوشەدەگى ءيتتى اتۋعا جارامايدى. تيگەن جاعدايدا, يت قاشىپ بارىپ ولەدى. شپريتس ءتۇسىپ قالسا, ونى ءبىر بالا تاۋىپ الىپ, وقىس جاعدايعا ۇشىراسا قايتەمىز؟ قىل اياعى تاعى دا مال دارىگەرى كىنالى بولىپ شىعادى, – دەپ بۇكپەسىز ۇسىنىس-پىكىرىن ءتىزىپ بەردى «وسكەمەن-ۆەت» كمم باسشىسى ج. ورازالين.

سونىمەن قاتار مال دارى­گەر­­­­­­­لەرىنىڭ اي سايىنعى جالاقى- لا­­رىنىڭ ماردىمسىز ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى. جۇقپالى اۋرۋ­عا ۇشىراعان مالمەن جۇمىس ىستەي­تىن دارىگەر ءبىر رەتتىك ەمدەۋ-سا­ۋىق­تىرۋ جاردەماقىسىن الا الماي­­تىنىن دا اشىنا ايتتى. كوم­مۋ­نالدىق مەملەكەتتىك كاسىپ­ورىن قىزمەتكەرلەرى مەم­لەكەتتىك نەمەسە ازاماتتىق مە­كەمە قىزمەتكەرلەرىنە جاتقى­زىل­ماعاندىقتان, كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانداعى تولەمى دە تيىن-تەبەن كورىنەدى.

– مال دارىگەرى ءبىر جىل قىزمەت ەتسە دە, وتىز جىل جۇمىس ىستەسە دە الاتىن ايلىق بىردەي. ساناتتىڭ ءوسۋى دەگەن جوق. بۇيتە بەرسە, ءيتتىڭ ادامعا شابۋى تۇك ەمەس بولىپ قالادى. جۇقپالى ىندەت دەندەپ, مال قىرىلا باستاسا, ادامزاتتىڭ كۇنى ۆەتەرينارعا تۇسەدى. بىراق ول كەزدە تىم كەش بولادى. ايتپاعىم, ەرتەڭىمىزدى بۇگىن ويلايىق. بۇگىن دەپ وتىرعانىم, قازىرگى مال دارى­گەرلەرىنىڭ جاس شاماسى 55-63 جاس ارالىعىندا. ولار زەينەتكە كەتكەن سوڭ ورىندارىن باساتىن جاس كادر جوق, – دەيدى بولاشاققا كوز تاستاعانداي ج.ورازالين.

ايتقان ءۋاجى دە, ۇسىنىس-پىكىرى دە ورىندى. جالاقى كوتەرىلمەي, جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك جاسالماي, جوعارىدا ايتقان ماسەلەلەر شەشىلمەيدى. يت بۇگىن ءبىر بالانى جازىم ەتسە, ەرتەڭگى كۇنى مۇنداي جاعداي قايتالانبايدى دەگەنگە كىم كەپىلدىك بەرەدى؟!

– وسى جىلدىڭ 17 جەلتوق­سا­نىندا ەرتىس پوليتسيا ءبولىمى اتالعان فاكتى بويىنشا سوتقا دە­يىنگى تەرگەۋدى باستادى. قازىرگى ۋاقىت­تا قىلمىستىق ءىس بويىن­شا ءتيىستى سوت ساراپتاماسى تاعا­يىن­دالدى. بولعان وقيعانىڭ بار­­لىق ءمان-جايلارىن انىقتاۋعا باعىت­تالعان قاجەتتى تەرگەۋ ارەكەت­تە­رى جۇرگىزىلۋدە. وزگە اقپارات قىل­مىس­تىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ 201-بابىنىڭ 1-بولىگىنە سايكەس جا­ريا ەتۋگە جاتپايدى, – دەدى وبلىس­تىڭ باس پوليتسەيى ساعات ماديەۆ.

ال قايعىلى جاعداي­عا باي­لانىستى پوليتسەيلەردىڭ تەرگەۋى, اكىم­دىكتەگى ءبىر ساعاتتىق جيىن – جىل­دار بويى بەرى جالعا­سىپ كەلە جاتقان پروبلەمانى شەش­­پەيدى. بۇل ءۇشىن ءبىز قاۋزاپ وتىر­­عان سالانىڭ جۇيەسى سالا ما­مانى ايتقانداي وزگەرۋى كەرەك. وز­گەرمەيىنشە, سان سوعىپ قالا بە­رەمىز... ايتپاقشى, 17 جەلتوقسان كۇنى يت تالاپ ولتىر­گەن قىز 18-ءى كۇ­نى جەتى جاسقا تولۋى كەرەك ەدى. قىر­شىنىنان قيىلعان عۇمىرعا كىنالى كىم؟