پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ» جانە ءىى دارەجەلى «بارىس», «حالىقتار دوستىعى» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ ءومىرىنىڭ ونەگەلى تۇستارى كوپ.
اللا تاعالا ءاۋ باستان نىعمەت بەرگەن, تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ وتىزدىڭ بەل ورتاسىندا كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى اتانىپ, ودان ءارى جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى, ەكى مارتە سپورت جانە تۋريزم ءمينيسترى, ەكى مارتە پرەزيدەنتتىڭ ءىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى, استانا قالاسىنىڭ اكىمى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. تەمىرحان مىڭايدار ۇلى – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ اياعىنان قاز تۇرىپ, الەمگە تانىلا باستاعان تۇسىندا قارا نارداي قايرات قىلىپ, بەينەت كەشكەن ۇلكەن تۇلعانىڭ ءبىرى. ەلباسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ, استانا قۇرىلىسىنا بىلەك سىبانا ارالاستى, جاس قازاق مەملەكەتىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋىنە اتسالىستى. ساياساتتىڭ قىر-سىرىنا قانىقتى. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دارەجەسىنە كوتەرىلدى.
ەندى ءبىز دوسمۇحامبەتوۆ ءومىرىنىڭ ونەگەسى مول تۇستارىنان اڭگىمە شەرتىپ كورەيىك.
ۇستازعا اراشا
بۇل ءومىردىڭ قىزىعى مەن شىجىعى قاتار جۇرەدى. 1975 جىلى كۇتپەگەن جەردەن باپكەرى اسقار اسۋباەۆتىڭ باسىنا بۇلت ءۇيىرىلدى. الماتى دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ كۇرەس كافەدراسىندا قىزمەت ىستەيتىن ونىڭ ءۇش شاكىرتى ءبىر ميليتسيا قىزمەتكەرىن سوققىعا جىعىپ, تۇرمەگە تۇسەدى. ول كەز كەڭەس وداعى كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ دۇركىرەپ تۇرعان شاعى. اسقار اسۋباەۆ پارتيا مۇشەسى بولاتىن. ينستيتۋتتىڭ پارتيا ۇيىمى ءۇش شاكىرتى بۇزاقىلىق جاساعان جاتتىقتىرۋشىنى جينالىسقا سالىپ, باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى فينوگەنوۆا وعان قاتتى شۇيلىگەدى. ول اسۋباەۆتى پارتيا قاتارىنان شىعارۋ كەرەك دەيدى.
ۇستازىنىڭ باسىنا تۇسكەن جاعدايدى ەستىگەن تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ ونى ەرتىپ, الماتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قاركەن احمەتوۆتىڭ الدىنان ءبىر-اق شىعادى. احمەتوۆ – ۇزاق ۋاقىت قازاق سپورتىن باسقارعان, ەلگە تانىمال ازامات. بولعان وقيعاعا قانىققان ول بىردەن سوۆەت اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنا تەلەفون سوعادى.
– اسقار اسۋباەۆ مىقتى بالۋاندار باپتاپ جۇرگەن جاتتىقتىرۋشى, – دەيدى قاركەن احمەت ۇلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ باسشىسىنا. – ول شاحماتشى دايىنداپ جۇرگەن جوق, ايقاسقا تۇسەتىن جىگىتتەردى باۋلىپ ءجۇر. سپورتشىلار قاتەلىككە ۇرىنعان ەكەن. ولار زاڭ جۇزىندە جازاسىن الادى. شاكىرتتەرى ءۇشىن جاتتىقتىرۋشىنى قاتتى جازالاۋدىڭ قاجەتى بولا قويماس...
ۇزاماي الماتى قالاسى سوۆەت اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ بيۋرو ءماجىلىسى وتەدى. سوندا فينوگەنوۆا جاتتىقتىرۋشىنى پارتيا قاتارىنان شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىسىن تاعى ورتاعا سالادى. سول كەزدە اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءسوز سۇراپ, اسقار اسۋباەۆ شاكىرتتەرىنىڭ اۋدان كولەمىندەگى قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە اتسالىساتىنىن, اسىرەسە, كوشەدەگى ءتارتىپتى قاداعالايتىن ەرىكتى حالىق ساقشىلارى قاتارىندا سامبوشىلاردىڭ كوپ ەكەنىن ايتىپ, جاتتىقتىرۋشىنى قولداپ شىعادى. وزگە بيۋرو مۇشەلەرى دە اسۋباەۆتى پارتيا قاتارىنان شىعارۋعا كەلىسپەيدى. كوپتىڭ پىكىرىن اسىقپاي تىڭداعان اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى جينالىستى قورىتىپ, ناتيجەسىندە اسقار اسۋباەۆ پارتيا قاتارىندا قالۋمەن قاتار, ينستيتۋتتاعى جاتتىقتىرۋشىلىق قىزمەتىن ودان ءارى جالعاستىرادى.
مىنە, 26 جاستاعى جاس جاتتىقتىرۋشى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسىنا جول تاۋىپ, ۇستازىنا وسىلايشا اراشا تۇسەدى.
ماسكەۋدى مويىنداتۋ
سامبو كۇرەسىنىڭ وتانى رەسەي ەكەنى بەلگىلى. تۇڭعىش الەم چەمپيونى داۆيد رۋدمان نەگىزىن قالاعان ماسكەۋدەگى «سامبو-70» كاسىپقوي مەكتەبى كۇرەستىڭ وسى تۇرىنەن ونداعان جاھان جەڭىمپازىن دايىندادى. ورىس مەملەكەتىنىڭ استاناسىندا ورنالاسقان اتاقتى مەكتەپتىڭ سامبوشىلارى 1977 جىلى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ باپتاعان قازاق بالالارىنا ەسە جىبەرىپ قويدى. سول جىلى ماسكەۋ قالاسىنىڭ اشىق بىرىنشىلىگىندە ونىڭ ءتورت شاكىرتى چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلىپ, قازاق بالۋاندارى كوماندالىق ەسەپتە باس بايگەنى جەڭىپ الدى. مۇنداي بيىككە بۇرىن-سوڭدى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ەشقايسىسى جەتىپ كورمەگەن ەدى.
– قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بالۋاندارى رۋدماننىڭ مەكتەبىنەن باسىم ءتۇستى, دەگەن حابار قۇلاعىما تيىسىمەن دوسمۇحامبەتوۆتىڭ جاتتىعۋ زالىنا ادەيى باردىم, – دەيدى اسقار اسۋباەۆ سول كۇندەردى ەسكە الىپ. – بارسام, اياداي عانا كۇرەس زالىندا جاتتىعۋ قىزىپ جاتىر ەكەن. جاتتىعۋ بىتكەن سوڭ تەمىرحان شاكىرتتەرىن ورتاعا جيناپ, ارقايسىسىنا مىنەزدەمە بەرە باستادى. «سەن وسى بەتىڭنەن تانباساڭ, الەم چەمپيونى بولاسىڭ», دەدى تاپالداۋ كەلگەن قارا بالاعا. «سەن الەم چەمپيونى... سەن ەۋروپا چەمپيونى... سەن سسسر چەمپيونى بولاسىڭ». وسىلايشا بىرنەشە بالانى كەزەك-كەزەك ورنىنان تۇرعىزىپ, ءبىر جاعى قايراپ, ءبىر جاعى كەلەشەك كۇندەرگە ۇمىتتەندىرىپ, جالىندى ءسوز ايتتى. ول تۇستا قازاق سامبوشىلارى كەڭەس وداعىن مويىنداتا قويماعان ەدى. بىزدەن الەم, ەۋروپا چەمپيوندارى شىعا قويماعان كەز. دوسمۇحامبەتوۆتىڭ ءسوزى سول كەزدەگى مىقتى دەگەن سپورت ماماندارىنىڭ وزىنە بوس قيال بولىپ ەستىلۋى مۇمكىن-ءتىن. قازىر قاراپ وتىرساق, تەمىرحان مىڭايدار ۇلى ۇياداي عانا زالدا قارادومالاق باۋىرلارىن باپتاپ ءجۇرىپ, جاستىعىنا قاراماي كۇرەس شىڭىنا قۇلاش سەرمەگەن ەكەن.
ارادا ءۇش جىل وتكەندە, 1981 جىلى 18 جاستاعى ايتجان شاڭعاراەۆ ەرەسەكتەر اراسىندا كەڭەس وداعىنىڭ چەمپيوناتىن ۇتىپ الىپ, دوسمۇحامبەتوۆتىڭ باپكەرلىك بىلىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن دالەلدەدى. ول – سامبودان كسرو-نىڭ ەرەسەكتەر چەمپيوناتىن ۇتقان ءبىرىنشى قازاق بالۋانى. ايتجان ودان ءارى ەۋروپانى مويىنداتتى, الەم كۋبوگىن جەڭىپ الدى. ونىڭ وكشەسىن باسىپ, الەم چەمپيونى مادەن قاليەكوۆ شىقتى. ودان كەيىن دزيۋدو مايدانىندا بوستان جاڭبىرباەۆتىڭ باعى جاندى. ول 1987 جىلى كەڭەس وداعى چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. وداق چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرلەرى قايرات شاڭعاراەۆ, ۆالەنتين پوگودين, ۆلاديمير مۋكامەلوۆ, دۇنيەجۇزىلىك ستۋدەنتتەر ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى زيادين يسابەكوۆ... ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك, دوسمۇحامبەتوۆتىڭ قازمۋ-ءدىڭ شاعىن زالىندا جاتتىعاتىن سامبوشىلار كومانداسى قازاقستان مەن كەڭەس وداعىنىڭ ايتۋلى جارىستارىندا سان مارتە توپ جاردى. بۇل كوماندا 1979 جىلى دزيۋدو كۇرەسىنەن بۇكىلوداقتىق ستۋدەنتتەر ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى.
ءيا, «ۇستازدان شاكىرت وزار», دەگەن ءسوز وسىندايدا ايتىلسا كەرەك. باپكەر بەن شاكىرتتىڭ ءبىرىن-ءبىرى رياسىز كوڭىلمەن سىيلاعانى قانداي جاقسى. تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ قانداي بيىك لاۋازىمعا قول جەتكىزسە دە, اسقار اسۋباەۆتاي ۇستازىنان ەشقاشان الىستاعان ەمەس. قۋانىشىندا قاسىندا بولادى. اعاسى قينالسا, قولىن سوزادى. سوناۋ 1969 جىلى باستالعان سىيلاستىققا ءالى كۇنگە دەيىن قىلاۋ تۇسكەن جوق.
قاركەن اعامەن تانىسۋ
تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆتىڭ قازاق سپورتىنىڭ سول كەزدەگى باسشىسى قاركەن احمەتوۆپەن تانىسۋىنىڭ ءوزى قىزىق بولدى.
اسكەردەن جاڭا كەلگەن جاس جاتتىقتىرۋشى قازمۋ-ءدىڭ كۇرەس زالىندا قىرىق شاقتى بالانى كۇرەسكە باۋلىپ جاتقان. ءبىر كەزدە دەنەسى تىعىرشىقتاي, دوڭگەلەك ءجۇزدى كىسى كىلەم شەتىنە كەلىپ: «ءاي, قايداسىڭ؟» دەپ ەركىنسي ءۇن قاتتى. دوسمۇحامبەتوۆ بولسا: «جارتى ساعاتتان كەيىن قولىم بوسايدى, سوسىن سويلەسەيىك», – دەپ جاتتىعۋىن جالعاستىرا بەردى.
ارادا جارتى ساعاتتاي ۋاقىت وتكەندە, الگى كىسى زالعا قايتا كىردى. قاسىندا ۋنيۆەرسيتەت دەنەشىنىقتىرۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەمەن ليبەرمان بار. بويى سىرىقتاي سەمەن لازارەۆيچ تاپەلتەك, بەيتانىس كىسىنىڭ الدىندا ەلپەڭدەپ, ءالسىن-ءالسىن يىلەدى.
– سەن قايدان بولاسىڭ؟ – دەدى بەيتانىس كىسى مۇنى كىلەم شەتىنە شاقىرىپ.
– قوستانايدانمىن, – دەدى جاس جاتتىقتىرۋشى ساسپاي.
– قازاقستانداعى مىقتى جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ ءبارىن بىلەمىن. سەنى نەعىپ بىلمەيمىن؟ – دەدى الگى كىسى جىلىۇشىراي سويلەپ.
– بىلمەدىم.
– سەن ماعان ۇنادىڭ. سەنى كوپ ادام جاقسى جاتتىقتىرۋشى دەيدى. تانىسىپ قويايىق, رەسپۋبليكالىق سپورت كوميتەتىنىڭ توراعاسى قاركەن احمەتوۆ دەگەن اعاڭ بولامىن.
...قازاق سپورتىنىڭ تاريحىنداعى ەكى ايگىلى باسشى قاراپايىم عانا كۇرەس زالىندا وسىلايشا تانىسىپ ەدى.
شاپاعات شۋاعى
اعايىندى نۇرعوجا, ايتجان, قايرات شاڭعاراەۆتاردىڭ انالارىنان باسقا ارقا سۇيەر ەشكىمى جوق-تىن. دوسمۇحامبەتوۆ ۇشەۋىن دە باۋىرىنا تارتىپ, بوز كىلەمدە قاتار باپتادى. ايتجان قازاق سامبوشىلارىنان ءبىرىنشى بولىپ كەڭەس وداعىنىڭ ەرەسەكتەر چەمپيوناتىندا جەڭىمپاز اتانۋمەن قاتار, كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا ەكى رەت جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. نۇرعوجا قازاقستاننىڭ بىرنەشە دۇركىن چەمپيونى اتانىپ, وداقتىق ءىرى جارىستاردىڭ تالاي بايگەسىن الدى. كۇرەستىڭ ءۇش تۇرىنەن سپورت شەبەرى. ال قايرات بولسا, كسرو بىرىنشىلىگىنىڭ ەكى دۇركىن جۇلدەگەرى. اكەلەرى ەرتە قايتىس بولىپ, انالارى تەمىرجولدا جۇمىس ىستەگەن اعايىندى ءۇش بالۋان جاس كەزدەرىندە تۇرمىس تاۋقىمەتىن كوپ تارتتى. بۇلاردىڭ جاعدايىن جان-تانىمەن تۇسىنگەن تەمىرحان بالۋانداردىڭ اناسىنا ۇلدارىنىڭ تاعدىرىن وزىنە تاپسىرۋىن ءوتىندى. جانە مۇنىمەن شەكتەلمەي, قايراتتى باۋىرىنا باسقىسى كەلەتىنىن ايتتى. جۇرەگى نازىك انا شىداماي, جىلاپ جىبەردى. دوسمۇحامبەتوۆ كىشكەنتاي قايراتتى قولىنان جەتەكتەپ, زايىبى ساۋلە ەكەۋى تۇراتىن جاتاقحاناعا الىپ كەلدى. كوڭىلدىڭ كەڭدىگىنەن اياداي بولمە ۇشەۋىنە تارلىق جاساعان جوق. ارادا ءۇش اي وتكەندە, قايرات اناسىن ساعىنىپ, ۇيىنە قاشىپ كەتتى. ەرتەڭىنە ۇستازىنان ۇيالىپ, كۇرەس زالىنىڭ تابالدىرىعىنان ارەڭ اتتاعان. اعاسىنان كەشىرىم سۇرادى. باپكەرى ەش رەنجىگەن جوق. «تۇسىنەمىن. ءبارى جاقسى بولادى», دەدى جۇدىرىقتاي بالانى باۋىرىنا قىسىپ تۇرىپ.
كەزەكتى كسرو چەمپيوناتى قارساڭىندا قايرات جول اپاتىنا ۇشىراپ, ج ۇلىن ومىرتقاسىنا زاقىم كەلدى. ءومىر مەن ءولىم ارپالىسقا تۇسكەن الماعايىپ ساتتە تەمىرحان اعاسى تاعى دا كومەككە كەلدى. بىلىكتى نەيروحيرۋرگ دارىگەر تاۋىپ, شاكىرتىنىڭ وپەراتسياسىنىڭ ءساتتى بولۋىن تىلەدى. سوسىن قايرات اياعىنان تۇرىپ كەتكەنشە, ءبىر جىل بويى ءحالىن سۇراپ, جاردەم بەرىپ تۇردى.
كۇرەس بالالاردى شىڭداپ قانا قويعان جوق, ولارعا كۇندەلىكتى ازىق بولدى. دوسمۇحامبەتوۆ شاكىرتتەرىنە ستۋدەنت اسحاناسىنان تاماق ىشەتىن تالون الىپ بەرەتىن. جاقسى كۇرەسكەن بالالارعا ءوزى جاتاقحانادا تۇرىپ جاتسا دا, جالاقىسىنىڭ جارتىسىنا كەزەك-كەزەك سپورتتىق كيىم اپەرەدى. ال شاكىرتى مادەن قاليەكوۆ الەم چەمپيونى بولعاندا شاتتانعانى سونشالىق, جىگىتتەرگە داستارقان جايۋ ءۇشىن ۇستىندەگى قىمبات باعالى بىلعارى كۋرتكاسىن ارزان باعاعا ساتىپ جىبەردى.
جولداسبەكوۆپەن جۇزدەسۋ
ءبىر كۇنى كافەدرا مەڭگەرۋشىسى سەمەن ليبەرمان مەن سپورتكلۋب باستىعى تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆتى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ومىربەك جولداسبەكوۆ وزىنە شاقىرتتى. رەكتورعا بارار الدىندا سەمەن لازارەۆيچ: «رەكتور سەنى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ىستىقكولدەگى لاگەرىنە ديرەكتور ەتىپ تاعايىندايدى. لاگەردىڭ ەكى كوتتەدجىن جانە اسحاناسىن جوندەۋ كەرەك. سەن رەكتوردىڭ الدىنا ءبىرىنشى رەت بارا جاتىرسىڭ. ول كىسى ءبىرىنشى جولى ەشكىمنىڭ قولىن كەرى قاقپايدى. قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالدى كوبىرەك سۇرا», دەپ دوسمۇحامبەتوۆكە سمەتانى ەكى ەسەدەي ارتىق جازدىردى.
ەكەۋى رەكتورعا كىردى. جولداسبەكوۆ دوسمۇحامبەتوۆكە ىستىقكولدەگى لاگەرگە باسشى قۇتايماي جۇرگەنىن, دەمالىس ورنىنىڭ ستۋدەنتتەر مەن ۇستازدار ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا رەكتور وسى ۋاقىتقا دەيىن سپورت كلۋبىن بيىك دەڭگەيگە كوتەرگەن دوسمۇحامبەتوۆكە ءوزىنىڭ زور سەنىم ارتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. تەمىرحان رەكتورعا العىس ايتىپ, سمەتانى الدىنا قويدى. ونى قولىنا العان جولداسبەكوۆ: «قىزمەتكە ەندى كىرىسكەن جاس ماماننىڭ مەنى الداعانى جاراسپايدى. مەن ماتەماتيكپىن», دەپ شاتىردى جوندەۋ ءۇشىن نەشە شيفەر كەرەكتىگىن, شيفەردى قاعۋعا قانشا شەگە قاجەتتىگىن تابان استىندا ساناپ شىقتى. ءسويتتى دە: «مۇنى سەن ءوز ويىڭنان جازعان جوقسىڭ, – دەپ جانارىن تومەن سالىپ, قىسىلىپ تۇرعان دوسمۇحامبەتوۆكە قارادى. – بۇلاي جازدىرعان سەمەن لازارەۆيچ. ءسىز نەگە جاس ماماندى العاشقى كۇننەن وتىرىك ايتۋعا ۇيرەتەسىز؟!».
ءبىر جىلدا ىستىقكولدەگى لاگەردىڭ ءۇش باسشىسى ورنىنان بوساپ, ءتورتىنشى باسشى بولىپ قىزمەتكە كىرىسكەن تەمىرحان جەرگىلىكتى قىرعىز اعايىندارمەن ءتىل تابىسپايىنشا, شارۋانىڭ العا باسپايتىنىن جاقسى ءتۇسىندى. شىنى كەرەك, العاشىندا بۇل جەردەن بەرەكە تاۋىپ, جاڭا ورتاعا ءسىڭىسىپ كەتەتىنىنە سەنە قويماعان. ۋاقىت وتە كەلە ىستىقكول باسشىلارىمەن, ءورت ءسوندىرۋ, ەلەكتر جارىعى, تەحنيكالىق باقىلاۋ, سانەپيدەمستانسا سەكىلدى قىزمەت ورىندارى جەتەكشىلەرىمەن سىيلاسىپ, كول جاعاسىنداعى يپپودرومدا مەرەكە كەزدەرىندە سامبو, دزيۋدو جانە بوكستان شەبەرلىك جەكپە-جەكتەرىن ۇيىمداستىردى. دوسمۇحامبەتوۆ لاگەردە كۇرەس سەكتسياسىن اشتى. سەكتسياعا قازاق ستۋدەنتتەرىمەن بىرگە جەرگىلىكتى قىرعىز بالالارىن دا تارتتى. سودان باستاپ, ىستىقكولدىكتەر قازاقتاردى سىيلايتىن بولدى.
قازمۋ-ءدىڭ ىستىقكولدەگى لاگەرىن جەتى جىلداي باسقارعان دوسمۇحامبەتوۆ رەسپۋبليكالىق «ەڭبەك رەزەرۆتەرى» سپورت قوعامىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. بۇرىن قاتارداعى سپورت قوعامىنىڭ بىرىنەن سانالعان ۇيىم ەلدەگى ەڭ ءىرى ءارى مىقتى سپورت قوعامىنا اينالدى.
ءتۇيىن
ادام بالاسى تاعدىرىنا تاۋەلدى. تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆتىڭ تاعدىر-تالايىنا قازاق سپورتىنىڭ ناردىڭ بەلى قايىسار جۇگىن ارقالاۋ جازىلىپتى.
سوندىقتان دا بولار, ءبىز كەيىپكەرىمىزدىڭ نەگىزىنەن سپورتتىق ومىرىنە قاتىستى ءسوز قوزعادىق. ول كىسىنىڭ ساياساتتاعى جولى دا تالاي اڭگىمەگە ارقاۋ بولارى انىق.
بەكبولات تىلەۋحان.
استانا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, ازيا وليمپيادالىق كەڭەسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتى, كسرو-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسىتەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆ پەن موناكو كنيازى, بوبسلەيدەن 5 مارتە وليمپيادا ويىندارىنا قاتىسقان البەر ءىى سوچيدەگى قازاق ۇيىندە.