– قۇرمەتتى شاۆكات ميرومونوۆيچ, ءبىزدىڭ باسىلىمعا سۇحبات بەرۋگە كەلىسكەنىڭىز ءۇشىن العىسىمىز شەكسىز.
بۇگىندە وزبەكستان بارلىق باعىتتار بويىنشا كەرەمەت دامۋ قارقىنىن كورسەتىپ وتىر. بەس جىل بارىسىندا وزبەكستان جاڭا ساياساتتىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا الدى. يناۋگۋراتسيادا سويلەگەن سوزىڭىزدە بۇل ءوڭىر ءسىزدىڭ ەلىڭىز ءۇشىن باسىمدىق بولىپ تابىلاتىنىن تاعى دا ايتتىڭىز. جاڭا وزبەكستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسىندا قازاقستان قانداي ورىن الادى؟
– ەڭ الدىمەن وزبەكستاننىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقان قايتا قۇرۋلار ناتيجەسىندەگى قارقىندى دامۋىنا جوعارى باعا بەرگەنىڭىز ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى.
پرەزيدەنت رەتىندەگى قىزمەتىمنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ءبىز الدىمىزعا ەلدى جاڭعىرتۋ جانە ونىڭ ىلگەرىلەۋىنە قولايلى جاعدايلاردى قالىپتاستىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىرمىز. وسى ماقساتتا 2017-2021 جىلدارى مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇرىلىس جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە سوت-قۇقىقتىق جۇيەنى ودان ءارى رەفورمالاۋ, ەكونوميكانى دامىتۋ جانە ىرىقتاندىرۋ, الەۋمەتتىك سالا, قاۋىپسىزدىكتى, ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءدىني توزىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق تەڭگەرىمدى, ءوزارا ءتيىمدى جانە سىندارلى سىرتقى ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ سياقتى بەس باسىم باعىت بويىنشا ءىس-قيمىل ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىردىق.
بۇگىنگى تاڭدا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى, دايەكتى جانە جۇيەلى دەموكراتيالىق رەفورمالار ەرەكشە سيپاتقا يە بولدى.
بۇگىن وسى باعىتتىڭ قيسىندى جالعاسى رەتىندە ءبىز جاڭا وزبەكستاندى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەدىك. ونداعى ورتالىق ورىندارى ۇلتىنا, تىلىنە جانە دىنىنە قاراماستان, ءاربىر ازاماتتىڭ زاڭدى مۇددەلەرى مەن ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتەتىن حالىقتىق جانە ىزگىلىكتى مەملەكەت قۇرۋ, ەركىن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «ادامنىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتى جولىندا» دەگەن باسىم قاعيداتىمىزدى تولىق جۇزەگە اسىرۋ مىندەتتەرىن الادى. ەندى ءبىز ءوز ءىس-ارەكەتىمىزدى «ادام – قوعام – مەملەكەت» جاڭا پاراديگماسى اياسىندا ۇيىمداستىرىپ جاتىرمىز.
ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىن ارتتىرۋ, جەكە سەكتوردى ىنتالاندىرۋ جانە ونىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىندا جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەمىز, سونداي-اق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى 2030 جىلعا قاراي وزبەكستان جان باسىنا شاققانداعى تابىسى ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى بىرقاتار مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرە الادى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە تىنىشتىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, ءادىل الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق رۋحاني-ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورمالاردى كۇشەيتۋدەگى جۇمىسىمىزدىڭ باستى ولشەمى «جاڭا وزبەكستان – اعارتۋشى قوعام» كونتسەپتسياسى بولىپ قالا بەرمەك.
ء«ىس-قيمىل ستراتەگياسىنان – دامۋ ستراتەگياسىنا» يدەياسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ء بىز ورتالىق ازيا ايماعىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن قۇرمەت, تاتۋ كورشىلىك پەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك اتموسفەراسىن نىعايتۋ باعىتىن جالعاستىرۋ نيەتىندەمىز. بۇل ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ەڭ جاقىن كورشىلەرىمىز – ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلسىز مۇمكىن ەمەس ەكەنى ءسوزسىز.
قازاقستان بۇل قاتاردا وتە ماڭىزدى ورىن الادى, بايىپتى ساياسي, قارجىلىق, ەكونوميكالىق, دەموگرافيالىق الەۋەتكە يە, سونىمەن قاتار ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن حالىقتارىن جاقىنداستىرۋعا مۇددەلى.
وسى تاريحي ۇدەرىستەردە زامانىمىزدىڭ ءىرى مەملەكەت جانە ساياسي قايراتكەرى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.
ارىپتەسىم, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆپەن اڭگىمەلەرىمىزدە جانە كەلىسسوزدەرىمىزدە مەن ارقاشان ءوز حالقىنىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل ءوڭىرىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بەلسەندى جانە سىندارلى جۇمىس ىستەۋگە دەگەن ۇمتىلىستى سەزىنەمىن.
قازاقستان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋدى ءبىرىنشى بولىپ قولدادى, بەسجاقتى كورشىلەستىك تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويۋ تۋرالى باستاما كوتەردى جانە ءححى عاسىردا ورتالىق ازيانىڭ تۇراقتى دامۋى جولىنداعى ىنتىماقتاستىق وسىعان باعىتتالعان باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى ىقپال ەتتى.
ارينە ءوڭىرىمىزدىڭ بولاشاعى, ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى تەرەڭدەتۋ كەلەشەگى, سونداي-اق بۇكىل ورتالىق ازياداعى دامۋ, وركەندەۋ جانە تۇراقتىلىق وزبەك-قازاق قاتىناستارىنىڭ نىعايۋىمەن بايلانىستى.
– ءسوزسىز, بۇل ماسەلەدە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ءرولى وتە ماڭىزدى, ويتكەنى ولاردىڭ وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن انىقتاۋعا تىكەلەي قاتىسى بار. الداعى ساپاردان نە كۇتەسىز؟ جوسپارلانعان سەرپىندى شەشىمدەر بار ما؟
– وزبەكستان مەن قازاقستان ورتاق تاريح, مادەنيەت, داستۇرلەر بايلانىستىراتىن جاي عانا تاتۋ كورشىلەر عانا ەمەس, عاسىرلىق دوستىعى بار, سونىمەن بىرگە وتە جاقىن, باۋىرلاس ەلدەر. ءبىزدىڭ حالىقتاردى اجىراماس رۋحاني جانە وتباسىلىق بايلانىستار, ۇمتىلىستار بىرىكتىرەدى, ورتاق ۋايىمدارمەن, ۇمىتتەرمەن ءومىر سۇرەدى.
ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان وڭىرىمىزدەگى سول تاريحي وڭ وزگەرىستەر وزبەك-قازاق قاتىناستارىندا وتە ايقىن كورىندى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ديالوگ پەن ۇدايى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىعىمىز وڭىردەگى بەرىك تاتۋ كورشىلىك ارىپتەستىكتىڭ ۇلگىسىنە اينالدى. ونىڭ ناتيجەلەرى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز تۇرعىندارىنىڭ بارلىق دەڭگەيدە, اتاپ ايتقاندا, ساۋدا جانە بيزنەس, عىلىم مەن ءبىلىم, مادەنيەت جانە سپورت سالالارىندا نەعۇرلىم ەركىن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعانىنان دا كورىنەدى.
ءبىزدىڭ ازاماتتار تاشكەنت پەن نۇر-سۇلتاننىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستى جان-جاقتى نىعايتۋ جانە تەرەڭدەتۋ ماقساتىندا ۇستانعان باعىتىنا ۇلكەن ىقىلاسپەن قارايدى. بۇل تۋرالى ماعان كوپتەگەن وزبەكستاندىق تاياۋداعى سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە ايتتى. حالىق بىزدەن دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك ساياساتىن بەلسەندى جالعاستىرۋدى, قازاقستانمەن جانە ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرىمەن جان-جاقتى بايلانىستاردى ورناتۋدى كۇتەدى.
بۇل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكەۋمىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىز ىنتىماقتاستىقتىڭ قانداي اسپەكتىلەرىن, بۇل ەكى ەلدىڭ جانە بۇكىل ايماق حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرىنە ساي بولۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قانداي جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەنىن جاقسى بىلەمىز, ءالى تولىق اشىلماعان قىرىن ارقاشان اشىق تالقىلايمىز.
ارينە بۇل جولى قازاقستان پرەزيدەنتى ەكەۋمىز ەكىجاقتى جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەنى قاراستىرىپ, وزبەك-قازاق قارىم-قاتىناستارىن جاڭا, بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن پراكتيكالىق قادامدار جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ساپاردىڭ كۇن تارتىبىندە ساياسي ديالوگتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ, ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ, ونىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ وڭىرلەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە باسقا دا ءتۇرلى سالالاردا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى جانە تۋريستىك بايلانىستاردى جانداندىرۋ, اسىرەسە پاندەميا سالدارىن ەڭسەرۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان.
ەكى ەل ازاماتتارىنىڭ ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرۋ, ءوزارا بارىس-كەلىستەرىنە قولايلى جاعداي جاساۋ شارالارى قاراستىرىلۋدا. سونىمەن قاتار ورتاق سىن-قاتەرلەر مەن قاتەرلەرگە قارسى كۇرەستە ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلدانادى.
– قازاق-وزبەك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ جوعارى دامۋ ديناميكاسى بۇگىندە بارلىق سالادا بايقالادى. مۇنداي ناتيجەلەرگە جەتۋگە قانداي مەحانيزمدەر مەن قۇرالدار كومەكتەستى؟
– سوڭعى جىلدارى ەلدەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ۇلكەن پراكتيكالىق مازمۇنعا تولى بولدى. بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ارقىلى سەنىم مەن سىندارلى ىنتىماقتاستىقتىڭ مۇلدەم جاڭا اتموسفەراسى قالىپتاسۋدا. ولار جىلدار بويى قوردالانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋدا. وسىنىڭ بارلىعى ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا, ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق, كولىك-كوممۋنيكاتسيا, كووپەراتسيا جانە وندىرىستىك بايلانىستاردى دايەكتى تۇردە كەڭەيتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسايدى.
پرەمەر-مينيسترلەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن وزبەكستان مەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋدە. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, جۋىردا تۇركىستان قالاسىندا ونىڭ كەزەكتى وتىرىسى, سونداي-اق ەكى ەل وڭىرلەرىنىڭ فورۋمى ءوتىپ, ناتيجەسىندە كەلەشەگى زور ىنتىماقتاستىقتى, كووپەراتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا كەلىسىمدەر مەن كەلىسىمشارتتاردىڭ قوماقتى پاكەتىنە قول قويىلدى.
مينيسترلىكتەر مەن كەڭسەلەر دەڭگەيىندەگى كەزدەسۋلەر تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى. شەكارا بايلانىستارى كەڭەيىپ, تەرەڭدەي تۇسۋدە, ەكونوميكالىق قاتىناستاردى ارتتىرۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى قالىپتاسۋدا. وسى كۇندەرى نۇر-سۇلتاندا بىرلەسكەن بيزنەس-فورۋم وتەدى, وزبەك جانە قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر كەزدەسەدى.
وزبەكستان مەن قازاقستان تابيعي ەكونوميكالىق سەرىكتەستەر ەكەنىن, ءبىزدىڭ ەكونوميكالارىمىز ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.
ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ الەۋەتى ونىمدەردى ءوزارا جەتكىزۋدىڭ نومەنكلاتۋراسى مەن كولەمىن ايتارلىقتاي كەڭەيتۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى سۇرانىسقا يە. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى تاۋار اينالىمى 40 پايىزعا دەرلىك ارتىپ, جىل سوڭىنا دەيىن 4 ميلليارد دوللارعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە – بۇل ءبىزدىڭ ساۋدا قارىم-قاتىناستارىمىز ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش. بىراق بۇل شەكتى مەجە ەمەس. ەكونوميكالاردىڭ الەۋەتى بىزگە بولاشاقتا 10 ميللياردتىق ماقساتتى باتىل قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا سالاسىنداعى جوبالار ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, قوستانايدا قازاقستانداعى ساتىلىم بويىنشا جەتەكشى ورىندارعا كوتەرىلگەن اۆتوموبيلدەر, سونداي-اق اۆتوبۋستار مەن اۋىلشارۋاشىلىق ماشينالارىن بىرلەسىپ شىعارۋ جولعا قويىلعان. تۇركىستان مەن شىمكەنتتە زاماناۋي توقىما كاسىپورىندارى ىسكە قوسىلىپ, تۇرمىستىق تەحنيكالار شىعارىلۋدا. ال مۇنداي مىسالدار وتە كوپ.
بۇگىندە وزبەكستاندا قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالانىڭ بارلىق دەرلىك باعىتىن قامتيتىن 1000-نان استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى.
ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندەگى فيليالدار جەلىسىن كەڭەيتىپ جاتقان وزبەكستاندا قازاقستاندىق «تەڭگە بانكى» ەكى جىلدان استام جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
حيميا, فارماتسەۆتيكا ونىمدەرىن ءوندىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى كلاستەرلەرىن قۇرۋ, اۆتوموبيل ءوندىرىسىن جەرگىلىكتەندىرۋ سياقتى كوپتەگەن بولاشاعى زور ءىرى جوبا جاسالۋ ۇستىندە.
ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ گەوستراتەگيالىق جاعدايىنا سۇيەنە وتىرىپ, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ماڭىزدى سالاسى كولىك-لوگيستيكالىق سەكتور بولىپ سانالادى. اڭگىمە ۇشقۇدىق – قىزىلوردا تەمىر جولىن سالۋ, سونداي-اق تۇركىستان – تاشكەنت باعىتىنداعى جوعارى جىلدامدىقتى قاتىناستى ىسكە قوسۋ سياقتى ماڭىزدى جوبالار تۋرالى بولىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى تەمىر جول جانە اۆتوموبيل جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى. اۋە قاتىناسى تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
تاۋار اينالىمىنىڭ ۇلعايۋى, ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىنىڭ دامۋى وزبەكستان مەن قازاقستان حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرىنە قىزمەت ەتەتىنى ءسوزسىز.
– قازاق پەن وزبەك ەجەلدەن دوستىق پەن كەلىسىمدە ءومىر سۇرگەن. ءبىزدى ورتاق تاريح, مادەنيەت جانە ءدىن, ۇقساس سالت-داستۇرلەر بىرىكتىرەدى. مادەني-گۋمانيتارلىق الماسۋ ەلدەرىمىزدىڭ جۇرتشىلىعى اراسىندا ارقاشان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ەكى حالىقتىڭ وسىنداي رۋحاني تارتىلىسىن قالاي تۇسىندىرە الاسىز؟
– مەن سىزبەن تولىقتاي كەلىسەمىن. وسى جەردە ەجەلدەن قاتار ءومىر سۇرگەن حالىقتارىمىزدىڭ تاريحى ءبىر عانا مىڭجىلدىقپەن شەكتەلمەيدى. ءبىزدى ارقاشان دوستىق, ءوزارا قولداۋ بىرىكتىرەدى. بىزدەگى تاريح پەن وركەنيەت ورتاقتىعى, تىلدىك تۋىستىق, رۋحاني قۇندىلىقتار ارامىزداعى مىزعىماس تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى, ءوزارا سىيلاستىقتى, ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدى ودان ءارى جاقىنداستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
وزبەكتەردە «ۋزوق قاريندوشدان ياقين قўشني افزال» («الىستاعى اعايىننان جانىڭداعى كورشى ارتىق»), قازاقتاردا «تۋىسى جاقىن جاقىن ەمەس, قونىسى جاقىن – جاقىن» («تۋىستىقتان تاتۋلىق كۇشتى») دەگەن ماقال بار. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, اللا تاعالانىڭ ءوزى بىزگە باعا جەتپەس نىعمەت – تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋدى, كورشىلەس, جاقسى دوس, سەنىمدى سەرىكتەس بولۋدى ءناسىپ ەتتى.
وزبەكستاندا ءبىز قازاقستانمەن دوستىق پەن باۋىرلاستىق بايلانىستاردى جوعارى باعالايمىز جانە ديالوگ پەن ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا كۇش سالامىز. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدە وزبەك پەن قازاقتىڭ ۇلكەن دياسپورالارى تۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا 620 مىڭنان استام ەتنوستىق وزبەك قازاقستان ازاماتى, ولاردىڭ مۇندا انا تىلىندە ءبىلىم الۋىنا, ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى ساقتاۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان.
ال وزبەكستانداعى ەتنوستىق قازاقتاردىڭ سانى 800 مىڭنان اسادى. قازاق ءتىلى 400-گە جۋىق ورتا مەكتەپتە, سىرداريا, جىزاق, نوكىس جانە ناۋاي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتارىنىڭ كافەدرالارىندا وقىتىلادى, وزبەكستانداعى ەڭ كونە گازەتتەردىڭ ءبىرى «نۇرلى جول» گازەتى شىعادى, تەلە-راديو حابارلارى بەرىلەدى.
ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز – قازاقتار رەسپۋبليكانىڭ دامۋىنا لايىقتى ۇلەس قوسۋدا. ولاردىڭ 700-گە جۋىعى جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالارعا يە بولعانىن ماقتان تۇتامىز. ولاردىڭ قاتارىندا وزبەكستان قاھارماندارى, سەناتورلار مەن دەپۋتاتتار, مينيسترلەر مەن گەنەرالدار, ءىرى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى بار.
رەسپۋبليكانىڭ حالىق سۋرەتشىسى ورال تاڭسىقباەۆ – قازاق, تاشكەنت قالاسىنىڭ تۋماسى, قازىر ونىڭ مەموريالدىق مۇراجاي-ءۇيى جۇمىس ىستەيدى, وزبەكستاندا تۇرىپ, جۇمىس ىستەگەن. تالانتتى ءمۇسىنشى جولداسبەك قۇتتىمۇراتوۆتىڭ جۇمىسى دا وڭىردە ۇلكەن تانىمالدىلىققا يە.
مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ – حالىقتارىمىزدىڭ تۋىسقاندىق بايلانىستارىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. سونىڭ جارقىن مىسالى 2018 جىلى قازاقستانداعى وزبەكستان جىلىنىڭ جانە 2019 جىلى وزبەكستانداعى قازاقستان جىلىنىڭ وتكىزىلۋى بولدى.
عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت جانە ونەر, سپورت سالالارىندا جالپى باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ءبىزدى, ارينە, قۋانتادى. قوعامدىق ديپلوماتيانى دامىتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى رەتىندە بۇل ۇدەرىسكە بار كۇشىمىزدى سالۋىمىز كەرەك.
– ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى بۇۇ, تمد, شىۇ, اوسشك, ەقىۇ سياقتى كوپتەگەن وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ۇيىمدارعا قاتىسادى. 2018 جىلدان باستاپ ءسىزدىڭ باستاماڭىزبەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرىنىڭ مۇلدە جاڭا مەحانيزمى ىسكە قوسىلدى, بۇل رەتتە ءبىرىنشى سامميت قازاقستان استاناسىندا ءوتتى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بۇل الاڭنىڭ باسقا فورماتتاردان نەگىزگى ايىرماشىلىعى نەدە جانە قانشالىقتى سۇرانىسقا يە؟
– راسىندا دا, سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازياداعى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردى نىعايتا وتىرىپ, ءبىزدىڭ سامميتتەر زاماناۋي حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ نەگىزگى قاتىسۋشىلارى سانالاتىن كوپتەگەن ەلدىڭ ساياساتكەرلەرى اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق وياتۋدا.
كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەردىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى وتە كوپ جانە ەگجەي-تەگجەيلى ايتىلدى. بۇل تۋرالى مەنىڭ ارىپتەستەرىم, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى تالاي رەت ايتقان بولاتىن. باستاما ورتالىق ازيا ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 72-سەسسياسى اياسىنداعى مالىمدەمەسىندە جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ 2019 جىلدىڭ قاراشاسىندا تاشكەنتتە وتكەن كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا قول قويىلعان بىرىككەن مالىمدەمەسىندە كورىنىس تاپتى.
ءبىز جاڭا حالىقارالىق ۇيىم نەمەسە ءوز جارعىسى مەن مەملەكەتۇستىلىك ورگانى بار قانداي دا ءبىر ينتەگراتسيالىق قۇرىلىم قۇرۋعا ۇمتىلمايتىنىمىزدى تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى.
بۇل ايماقتىق كەلىسسوزدەر الاڭىنىڭ قىزمەتى, قىسقاشا ايتقاندا, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ساياسي, قۇقىقتىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتان قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە دەيىنگى كوپقىرلى وڭىرلىك دامۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا «ساعاتتاردى تەڭشەۋگە» باعىتتالعان.
ءبىز ءوزارا مۇددەلەردى ەسكەرۋ, قۇرمەتتەۋ جانە قولداۋ نەگىزىندە بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ارقىلى وڭىرلىك ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشە الاتىنىمىزدى تۇسىنەمىز.
ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – ورتالىق ازيانى تۇراقتى, اشىق جانە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ايماق, سەنىمدى جانە بولجامدى حالىقارالىق سەرىكتەس رەتىندە قالىپتاستىرۋ. ورتالىق ازياداعى ساياسي ديالوگ پەن مەملەكەتارالىق جاقىنداسۋدىڭ وڭ ۇدەرىستەرى اشىق, سىندارلى ءارى ءۇشىنشى ەلدەردىڭ مۇددەلەرىنە قارسى باعىتتالماعان.
كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەر ماڭىزدى فورمات بولىپ ەسەپتەلەدى, وندا ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدەرى وكىلدىك ەتەدى. بۇل كەزدەسۋلەردىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرى كونسەنسۋس پەن تەڭدىك بولىپ سانالادى. ءبىزدىڭ سامميتتەرىمىزدىڭ وزەكتىلىگىنە ولاردىڭ تۇراقتىلىعى, سونداي-اق ءوزارا ارەكەتتەسۋ مەحانيزمدەرىنىڭ كەڭەيۋى دالەل.
سونىمەن, تۇرىكمەنستاننىڭ اۆازا قالاسىندا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ سوڭعى كەزدەسۋى اياسىندا كوشباسشى ايەلدەر ديالوگى, ەكونوميكالىق فورۋم, ۇلتتىق بۇيىمدار كورمەسى, ۇلتتىق تاعامدار فەستيۆالى, ايماق ەلدەرىنىڭ ونەر مايتالماندارىنىڭ كونتسەرتى ءوتتى.
ءوزارا ارەكەتتەسۋدى دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋلار, مەنىڭ ويىمشا, وڭىرلىك پارلامەنتتىك فورۋم, سونداي-اق ورتالىق ازيا جاستار فورۋمى, ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى ودان دا تۇراقتى, پروگرەسسيۆتى ەتەدى جانە ديناميكالىق سيپاتقا يە ماڭىزدى قۇرالدارعا اينالادى.
جالپى, ورتالىق ازياداعى جاقىنداسۋ پروتسەستەرى بۇل ءتيىمدى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق, سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى قالپىنا كەلتىرۋ, سونداي-اق وتە ماڭىزدى, قوردالانعان ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ تۋرالى كوپتەن كۇتكەن سۇرانىسقا جەدەل جاۋاپ. بۇل ءتاسىلدىڭ ناتيجەلەرى اسىرەسە پاندەميا كەزىندە تاڭعالدىردى.
– وسى ورايدا ورتالىق ازيانىڭ بولاشاعىنا قالاي قارايتىنىڭىزدى بىلگىم كەلەدى؟
– كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەردىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ماسەلەلەر اۋقىمى, مەنىڭ ارىپتەستەرىم – ورتالىق ازيا ەلدەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ باستامالارى, سونداي-اق وسى سامميتتەر اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارالار ورتالىق ازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى جانە تۇراقتى دامۋدى, بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى باعىت ەكەنىن كورسەتەدى.
وڭىردەگى جالپى وزگەرىستەر, بىتىراڭقىلىقتان بىرىگۋگە ەۆوليۋتسيالانۋ وڭ ءۇردىس ەكەنى كۇمانسىز.
بۇگىن ءبىز ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ قارىم-قاتىناسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, اشىق, بولجامدى جانە تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى دەپ ايتا الامىز.
ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ جانە ورتاق مىندەتتەرىمىزدى دايەكتى شەشۋ ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدەرىمەن جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىن.
قايتالاپ ايتامىن, ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ورتالىق ازيانى گۇلدەنگەن جانە تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان وڭىرگە, سەنىم مەن دوستىق كەڭىستىگىنە اينالدىرۋ.
وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق فورماتتارىنىڭ تابىستى دامۋىنىڭ الەمدىك تاجىريبەسى ولاردىڭ وزەگىندە گەوگرافيالىق جاقىندىق, تاريحي تۇتاستىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني جانە وركەنيەتتىك بايلانىستار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تىعىز سەرىكتەستىكتىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان ءوزارا پايداسى سىندى فاكتورلار دا جاتقانىن كورسەتەدى.
مۇنداي شوعىرلانۋ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, باسقا الەممەن قارىم-قاتىناس پەن ءوزارا بايلانىستى جاقسارتۋعا كومەكتەسەتىنى انىق.
– ورتالىق ازياداعى كۇردەلى ماسەلە – ارال ەكولوگيالىق داعدارىسى قازاقستانعا جانە وزبەكستانعا تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر. ونىڭ سالدارىن ازايتۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟ ءبىزدىڭ ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتا ەكولوگيا مەن كليماتتىڭ وزگەرۋى قانداي ورىن الادى؟
– ورتالىق ازياداعى تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە كەلگەندە, ارينە, قازىرگى زاماننىڭ ەڭ وتكىر ەكولوگيالىق پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى – ارال اپاتىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى.
ءبىر كەزدەرى اسەم سۋ قويماسىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن ويلانباي پايدالانۋ ونىڭ جويىلىپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتى, مىڭداعان ادامعا باقىتسىزدىق پەن قاسىرەت اكەلدى.
جاعدايدى بۇرىن-سوڭدى بولماعان كليماتتىق وزگەرىستەر قيىنداتۋدا. جىلدىق ورتاشا تەمپەراتۋرانىڭ جوعارىلاۋى بايقالادى, قۇرعاقشىلىق, شاڭدى داۋىلدار, سۋ تاسقىندارى مەن سەل ءجۇرۋى جيىلەندى, مۇزدىقتار ەرىپ جاتىر.
ءبىز وزبەكستاندا ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە بارىنشا ءمان بەرەمىز. سوڭعى ءتورت جىلدا كليمات وزگەرۋىنىڭ سالدارىن بەيىمدەۋ جانە جۇمسارتۋ بويىنشا جۇيەلى شارالار قابىلداندى.
اتاپ ايتقاندا, 2030 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ تۇجىرىمداماسى, وزبەكستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ ستراتەگياسى, سۋ رەسۋرستارىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى جان-جاقتى جاقسارتۋعا باعىتتالعان باسقا دا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلداندى.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار جۇرگىزىلدى. ەلىمىزدە ەكونوميكانىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, كومىرسۋتەكتەردى پايدالانۋدى ازايتۋ, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ بويىنشا دا شارالار قابىلدانۋدا.
وزبەكستان ارال تەڭىزى قۇرعاۋىنىڭ زارداپتارىن بارىنشا ازايتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. بۇگىندە ونىڭ كەۋىپ قالعان تابانىنا جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ بويىنشا ۇلكەن باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلۋدا. سونىمەن قاتار قاراقالپاقستاندى 2020-
2023 جىلداردا كەشەندى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
وزبەكستان وسى ەكولوگيالىق اپاتتىڭ سالدارىمەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن بەلسەندى قادامدار جاساۋدا. ون جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن 2018 جىلى تۇرىكمەنستاندا ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. سودان كەيىن وزبەكستاننىڭ باستاماسىمەن ارال ءوڭىرى ءۇشىن بۇۇ-نىڭ ادام قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى كوپسەرىكتەستىك تراست قورى قۇرىلدى.
ايماق ەلدەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا 2021 جىلدىڭ مامىر ايىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى ارال ءوڭىرىن ەكولوگيالىق يننوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيالار ايماعى دەپ جاريالاۋ تۋرالى ارنايى قارار قابىلدادى.
ءبىز وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعىنا كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەر شەڭبەرىندە ۇلكەن كوڭىل بولەمىز. ماسەلەن, سوڭعى كەزدەسۋىمىزدە وزبەكستان ءوڭىر ەلدەرىنىڭ كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋىنە ىقپال ەتەتىن «ورتالىق ازيا ءۇشىن جاسىل كۇن ءتارتىبى» وڭىرلىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى باستاما كوتەردى.
باۋىرلاس قازاقستان دا ارال تەڭىزىنىڭ قالعان بولىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەنە ارالاسىپ, سۋ رەسۋرستارىن ۇقىپتى جانە ءتيىمدى پايدالانۋعا, تابيعاتتى قورعاۋعا باعىتتالعان, دەر كەزىندە جاسالعان ماڭىزدى باستامالاردى ىسكە اسىرۋدا.
وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ كۇش-جىگەرىن بۇدان بىلاي دا بىرىكتىرۋ ءوڭىردىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە وڭ اسەر ەتەتىنىنە بەك سەنىمدىمىن. تەك بىرلەسىپ قانا ءبىز بارلىق سىناقتى ەڭسەرە الامىز, بالالارىمىزعا جارىق بولاشاقتى قامتاماسىز ەتەمىز.
– وزبەكستان 2019 جىلى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنە قوسىلدى. ىستانبۇلداعى سوڭعى سامميتتە ول تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا اينالدى. بۇل قۇرىلىمنىڭ الەۋەتىن قالاي باعالايسىز؟ ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بۇل ۇيىم تۇركى الەمى ەلدەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا قانداي پراكتيكالىق ءرول اتقارا الادى؟
– ءبىز تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ۇيىمىنا ءالى ىسكە اسىرىلماعان ۇلكەن مۇمكىندىكتەرى جانە بىرىكتىرۋشى الەۋەتى بار وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتيىمدى تەتىگى رەتىندە قارايمىز.
ۇيىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا وتىرىپ, مەن ەڭ الدىمەن, قادىرمەندى اقساقالىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تۇركى الەمى ەلدەرىن بىرىكتىرۋ يدەياسىن كونتسەپتۋالدى ازىرلەۋ مەن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋداعى, سونداي-اق ىنتىماقتاستىقتى ينستيتۋتتاندىرۋداعى وراسان زور, نەگىز قالاۋشىلىق ءرولىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
بۇل قۇرىلىم ورتاق ءتىل مەن دىنگە, تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحي جانە مادەني بايلانىستارىنا نەگىزدەلىپ قۇرىلىپ قانا قويماي, ەڭ ماڭىزدىسى, ولاردىڭ ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى ەڭ الدىمەن, ەكونوميكا مەن ورنىقتى دامۋ, زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە بىرلەسكەن لايىقتى جاۋاپ ازىرلەۋ سالالارىندا تەرەڭدەتۋگە مۇددەلىلىگىنىڭ ارقاسىندا دامىپ كەلەدى.
سوندىقتان وزبەكستان تولىققاندى مۇشە رەتىندە تۇركى كەڭەسىنە قوسىلدى, سونداي-اق بيىلعى 12 قاراشادا ىستانبۇلداعى سەگىزىنشى سامميتتە ونىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا اينالۋىن قولدادى.
بۇگىنگى تاڭدا ۇيىمنىڭ الدىندا بىرقاتار ماڭىزدى مىندەتتەر تۇر. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋ جانە نىعايتۋ. وسىعان بايلانىستى ءوزارا تاۋار اينالىمى كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ساۋدا ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى العا تارتتىق. ۇيىمنىڭ ينتەگراتسيالىق الەۋەتىن ىسكە اسىرۋدا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ كولىكتىك سەكتورداعى ءوزارا بايلانىس باعدارلاماسىنىڭ قابىلدانۋى اسا ماڭىزدى بولادى.
جاڭا, يننوۆاتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق دامۋ مودەلىنە وتۋدە, ونىڭ ىشىندە جاسىل, ەكولوگيالىق تازا, ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن جانە قاۋىپسىز تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, ەكولوگيالىق داعدارىستاردىڭ سالدارىن جەڭىلدەتۋ مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق ءتۋريزمدى تۇراقتى دامۋ فاكتورى رەتىندە پايدالانۋدا ءبىز ءوز كۇشىمىزدى بىرىكتىرۋىمىز كەرەك. ساراپشىلار مەن IT ماماندارىنىڭ تۇراقتى پلاتفورماسىن, سونداي-اق تۇركى ەلدەرىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا شتاب-پاتەرىن ارال بويىندا – ەكولوگيالىق اپاتتان ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ايماقتا قۇرۋ باستاماسى وسىعان باعىتتالعان.
ەلدەرىمىزدىڭ دامۋىنداعى جاستاردىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرە وتىرىپ, سونداي-اق ولاردىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىز تۇركى الەمىندە 2022 جىلدى جاستار باستامالارىن قولداۋ جىلى دەپ جاريالاۋدى ۇسىندىق.
تۇركى مەملەكەتتەرى وراسان زور رەسۋرستارعا يە – تاريحي-مادەني جانە رۋحاني مۇراعا ەڭ باي مەملەكەت ەكەنىنە سەنىمدىمىن, وراسان زور ينتەللەكتۋالدىق جانە ەكونوميكالىق الەۋەت, تولەرانتتىلىق داستۇرلەرى مەن اعارتۋشىلىق – ادامزات الدىندا تۇرعان جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋدە بارعان سايىن ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى.
– اۋعانستانداعى قازىرگى جاعداي ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلدەرىن الاڭداتىپ وتىر. اۋعان ماسەلەسى بويىنشا قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ ۇستانىمدارى ۇندەس. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا, بۇل داعدارىستان شىعۋ ءۇشىن نەگىزگى قادامدار قانداي بولۋى كەرەك؟
– ەگەر ۇيلەستىرىلگەن ءتيىمدى شارالار قابىلدانباسا, اۋعانستان ۇزاق ۋاقىت بويىنا وڭىرلىك قاۋىپسىزدىككە تونگەن جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتىڭ كوزى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل ەلدە تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىققا تەزىرەك قول جەتكىزۋ ونىڭ دامۋىنا, سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار ءىرى ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا ستراتەگيالىق مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.
اۋعانستاننىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان ەۋرازيا مەن وڭتۇستىك ازيا, شىعىس جانە باتىس ازيا اراسىنداعى تابيعي قۇرلىقتىق كوپىر رەتىندە ءتيىمدى ورنالاسۋى ونىڭ ترانسوڭىرلىك بايلانىستى ىلگەرىلەتۋدەگى ماڭىزىن ناقتىلايدى.
اۋعانستاننىڭ ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋ مۇنداعى تۇراقتى جانە ۇزاق مەرزىمدى بەيبىتشىلىكتىڭ مىندەتتى شارتى بولماق. وسى تۇرعىدان العاندا, مەنىڭ ويىمشا, جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جاڭا بيلىكپەن ديالوگتى دامىتۋ, اۋعان حالقىنا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋ قاجەت. بۇل ەلدەگى اۋقىمدى گۋمانيتارلىق داعدارىستىڭ جانە ونىڭ حالىقارالىق وقشاۋلانۋىنىڭ الدىن الۋدا وتە ماڭىزدى.
– قۇرمەتتى شاۆكات ميرومونوۆيچ, ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا قازاقستاندىقتارعا قانداي تىلەك ايتار ەدىڭىز؟
– مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ – كەز كەلگەن حالىقتىڭ تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى, تاعدىرلى وقيعا. ءبىزدىڭ ەلدەر 30 جىل بۇرىن قيىن جاعدايدا ەگەمەندىگىن الدى. وسى جىلدارى ءبىز بارلىق سىناقتاردان ابىرويمەن قاتار ءجۇرىپ وتتىك جانە جاڭا ءومىر, جاڭا قوعام قۇرۋدا ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. بۇگىندە مۇنى بۇكىل الەم مويىنداپ وتىر.
ءبىز باۋىرلاس قازاقستاننىڭ سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتاعى وراسان تابىستارىنا, ونىڭ زاماناۋي سەرپىندى دامۋىنا شىن جۇرەكتەن قۋانىشتىمىز. ەڭبەك پەن تالانتتىڭ, ماقساتشىلدىق پەن حالىق بىرلىگىنىڭ, قازاقستان باسشىلىعىنىڭ دانا دا كورەگەندى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەل بارلىق سالادا وراسان زور تابىستارعا جەتتى.
اۋقىمدى جوبالاردى, سونىڭ ىشىندە بىزگە جاقسى تانىس, وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدى ماقسات ەتكەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىن, «100 ناقتى قادام», «نۇرلى جول» ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ قازاقستاندىقتارعا قۋاتتى مەملەكەت ءارى حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازىرگى قازاقستان بۇكىل الەمگە مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇرىلىستاعى تاڭعالارلىق جەتىستىكتەردى, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ساپاسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن كورسەتۋدە.
وزبەك جانە قازاق حالىقتارى قاشاندا ءبىر-بىرىنە تىرەك بولىپ, سىناقتاردى جۇمىلا ەڭسەرگەنىن, بۇگىندە ورتاق جارقىن بولاشاعىمىزدى بىرگە قۇرىپ جاتقانىمىزدى تاعى ءبىر رەت اتاپ وتكىم كەلەدى.
ۇلى اقىندار مەن ويشىلدار الىشەر ناۋاي جانە اباي قۇنانباي ۇلى حالىقتارىمىزدىڭ دوستىعىن ەڭ ۇلكەن بايلىق رەتىندە قورعاپ, نىعايتۋدى بىزگە وسيەت ەتكەن. ال بۇگىن ءبىز باۋىرلاس ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ, بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن اماندىعى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋعا دايىنبىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقىن تاماشا مەرەكە – تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن, جاڭا جەتىستىكتەر, وركەندەۋ مەن تابىستار تىلەيمىن.