سەناتتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساۋداسى سالالارىنداعى زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋ مەن ءتيىمدى ساياساتتى ىسكە اسىرۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى.
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ءابدىروۆ ۇكىمەت ساعاتى وتىرىسىن اشا كەلىپ, قازاقستاننىڭ ساۋدا سالاسىندا جۇيەلى پروبلەمالار, ونىڭ ىشىندە كولەڭكەلى تۇستارى دا بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ىشكى ساۋدانىڭ بەلسەندى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, بيزنەستى ەل ەكسپورتىنىڭ وسۋىنە باعدارلانعان جوعارى ساپالى ءونىم شىعارۋعا ىنتالاندىرۋعا نەگىزدەلگەن, دۇرىس جولعا قويىلعان ساۋدا ساياساتى كوپتەگەن ەلدىڭ ءتيىمدى ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كەپىلىنە اينالدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ساۋدا-لوگيستيكالىق الەۋەتىن نىعايتۋ, وتاندىق ءونىمدى وتكىزەتىن نارىقتاردى كەڭەيتۋ جانە نارىقتى وتاندىق ونىممەن مولىقتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. 2021 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى جولداۋىندا پرەزيدەنت ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ نومەنكلاتۋراسىن جانە ەكسپورتتىڭ گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ جونىندە مىندەت قويدى», دەدى ن.ءابدىروۆ.
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا ساۋدا نەگىزگى سەكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكە سالدى. ونىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى شامامەن 15 پايىزدى قۇرايدى. بۇل سالا شامامەن 1,5 ملن ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدى. «كوروناۆيرۋس پاندەمياسى جاھاندىق ساۋدا بايلانىستارىن ەداۋىر السىرەتىپ, ەلىمىزدىڭ ساۋدا جۇيەسىنىڭ دامۋىنا اسەر ەتتى. سىرتقى ساۋدا اينالىمى 2019 جىلعا قاراعاندا 12 پايىزعا تومەندەپ, 2020 جىلى 86,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل رەتتە ەكسپورت – 18, يمپورت 2 پايىزعا تومەندەدى. سونىمەن بىرگە پاندەميا ساۋدا سەكتورى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشتى, ەلدەر اراسىنداعى شەكارانى جويا وتىرىپ, ساۋدانىڭ ءداستۇرلى فورماتتارىن بىرتىندەپ ىعىستىراتىن ونلاين-ساۋدانىڭ قارقىندى دامۋىنا تۇرتكى بولدى. ماسەلەن, 2020 جىلى قازاقستاندا ينتەرنەتتە ساتىپ الۋدىڭ جالپى كولەمى 960,8 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,2 ەسە ءوسىم كورسەتتى. بيىل تەرىس ۇردىستەرگە قاراماستان, قازاقستان سىرتقى ساۋداداعى وڭ ديناميكانى ساقتاپ قالدى. 2021 جىلدىڭ 8 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكسپورت 16 پايىزعا, يمپورت 2,2 پايىزعا ءوستى. قازاقستاننىڭ ىشكى ساۋدا كولەمى دە ارتتى. بولشەك ساۋدا 6, كوتەرمە ساۋدا 11 پايىزعا ءوستى», دەدى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
سونىمەن قاتار ول وتىن-ەنەرگەتيكالىق تاۋارلار, اتاپ ايتقاندا ەكسپورت كولەمىنىڭ مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى بۇرىنعىشا قازاقستاندىق ەكسپورتتىڭ نەگىزىن, 51,5 پايىزىن قۇراپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەاەو ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى مەن ترانزيتىنە ءالى دە شەكتەۋ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق وتاندىق نارىقتاعى سەرتيفيكاتتاردى تەحنيكالىق رەتتەۋدە, قازاقستاندىق سەرتيفيكاتتىڭ باسقا ەلدەردە, ونىڭ ىشىندە ەاەو-دا مويىندالماۋىنا بايلانىستى پروبلەمالار بار. نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, ونى شەشۋ قازاقستاننىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساۋداسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى. «باسقا ەلدەردە, ونىڭ ىشىندە ەاەو ەلدەرىندە ءبىزدىڭ سەرتيفيكاتتار مويىندالماي, وتاندىق نارىقتا تەحنيكالىق رەتتەۋمەن بايلانىستى پروبلەمالار ورىن الىپ, «كۇماندى» سەرتيفيكاتتاردىڭ ۇلەسى باسىم بولىپ تۇر. ەاەو ەلدەرىنىڭ اۋماعى ارقىلى قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى مەن ترانزيتىنە شەكتەۋ دە بار», دەدى ن.ءابدىروۆ.
سەنات توراعاسى ورىنباسارىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, جۇكتەردى اكەلۋ مەن اكەتۋدى شەكتەۋدە قىتايمەن دە جۇيەلى پروبلەمالار بار. قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان بۇل ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەردى. مۇنى رەتتەۋ قاجەتتىگىن مەملەكەت باسشىسى دا اتاپ كورسەتكەن. «ىشكى ساۋدادا ينفراقۇرىلىمنىڭ جەتكىلىكسىز دەڭگەيدە دامىپ وتىرعانىن اتاپ وتۋگە بولادى. ونىڭ ىشىندە ساۋدا جانە قويما وبەكتىلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن, جالعا الۋ قۇنىنىڭ جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرى مەن جەر باعاسىنىڭ جوعارىلىعىن, كوممۋنيكاتسيالار جۇرگىزۋ قۇنىنىڭ قىمبات بولۋىن اتاپ وتكەن ءجون», دەدى ن.ءابدىروۆ.
سەناتتىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى داۋرەن ادىلبەكوۆ ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساۋداسىن دامىتۋ پالاتا ءۇشىن باسىم ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ول بۇگىنگى تاڭدا قاجەتتى ءتيىستى زاڭنامالىق بازا ازىرلەنىپ, مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن جەتكىزدى. الايدا سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, دەپۋتاتتاردىڭ كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋى كەزىندە ايتىلعان, ايتسە دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر ءالى دە بار. «كەزدەسۋ بارىسىندا بيزنەس سۋبەكتىلەرى وتاندىق نارىقتا يمپورتتىق, كوبىنەسە ساپاسى تومەن ونىمدەردىڭ قاپتاپ كەتۋى جانە جالعان سەرتيفيكاتتار ماسەلەسىن كوتەرەدى. سونداي-اق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى, جالعا الۋ قۇنى مەن جىلجىمايتىن م ۇلىك وبەكتىلەرى باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى شوب-تىڭ ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنا قولجەتىمدىلىگىن شەكتەۋگە الىپ كەلەدى», دەدى د.ادىلبەكوۆ.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ دەپۋتاتتاردىڭ دالەلدەرىمەن كەلىسە وتىرىپ, ساۋدانىڭ ءتيىمدى دامۋىنا بىرقاتار پروبلەما كەدەرگى بولاتىنىن, ونىڭ ىشىندە ساۋدانىڭ قازىرگى زامانعى تۇرلەرى مەن سيپاتتارىنىڭ ازدىعى, ساپالى ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى مەن ساۋدا-لوگيستيكا تىزبەگىنىڭ وبەكتىلەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ جوقتىعى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن اۋقىمدى شىعىنعا, دەلدالدىڭ كوبەيۋى مەن باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە الىپ كەلەتىنىن جەتكىزدى. «شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتىندا وڭ ديناميكا بايقالادى. اتاپ ايتقاندا, 2021 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسىندا شيكىزاتتىق ەمەس تاۋار ەكسپورتى 14 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل 2020 جىلدىڭ 9 ايىمەن سالىستىرعاندا 25,6 پايىزعا كوپ. وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وتكەن جىلدىڭ ءدال وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا قىزمەتتەر ەكسپورتى 2,4 پايىزعا ارتىپ, 2,7 ملرد دوللارعا جەتتى», دەدى مينيستر.
ب.سۇلتانوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ ارتۋىنا ۇكىمەت جۇرگىزىپ وتىرعان پرواكتيۆتى ەكسپورتتىق ساياسات وڭ سەپتىگىن تيگىزگەن. ول شامامەن 20 قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قۇرالدى قامتيدى. «وسى جىلدىڭ 9 ايىندا 74 ەكسپورتتاۋشىعا 119 ملرد تەڭگەنىڭ جەڭىلدەتىلگەن نەسيەسى ۇسىنىلدى. 158 ەكسپورتتاۋشىنىڭ 5,9 ملرد تەڭگە شىعىسى وتەلدى. 69 ەكسپورتتاۋشىعا 105 ملرد تەڭگەگە ساقتاندىرۋ قولداۋى كورسەتىلدى. 200-دەن استام ەكسپورتتاۋشى كونسۋلتاتسيالىق-ساراپتامالىق قولداۋ الدى», دەدى ب.سۇلتانوۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسى ۇكىمەت ساعاتىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا بۇگىنگى كورىنىستەر مەن قازىرگى پروبلەمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, مينيسترلىك قازاقستاننىڭ سىرتقى جانە ىشكى ساۋداسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندە كەشەندى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى.
سەناتور د.ادىلبەكوۆ ۇكىمەت ساعاتىنىڭ جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلىپ, كەزدەسۋ بارىسىندا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار ۇكىمەتكە جىبەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.