مالعا كەسەل قايدان كەلدى؟

جەرگىلىكتى مال دارىگەرلەرى اۋىرعان سيىرلارعا ستوماتيت, ياعني اۋىز قۋىسىندا پايدا بولاتىن كەسەلگە ۇشىراعان دەگەن دياگ­نوز قويىپ وتىر.

– قازىر اۋرۋدىڭ الدىن الۋ, ەمدەۋ شارالارىمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. ءبارى جاقساردى. نەگىزى ستوماتيت دەپ وتىرمىز. بيتسيلين-5 ءدارىسىن ەگىپ, اۋزىن مارگانەتس ەرى­تىندىسىمەن شايۋ كەرەك. ءدارىنى مال يەلەرىنىڭ وزدەرى جەكە-جەكە الدىرتىپ جاتىر, – دەدى كوكالات اۋىلى­نىڭ مال دا­رى­گەرى سارسەنباي جاتقانوۆ.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ستوماتيت اۋىز قۋىسىندا پايدا بولادى. مۇنىمەن اۋىرعان مال­دىڭ اۋزىنان سىلەكەيى اعىپ, جەم-شوپكە قاراۋدان قالادى. ال مال يەلەرىنىڭ ءبىرازى مۇنداي دياگنوزعا كۇماندى ەكەنىن ايتادى.

– ارقايسىمىز وزىمىزشە ەم جاساپ جاتىرمىز, بىراق جاعداي سول قالپى. وزگەرىس جوق. 15 باس ءىرى قارام بار, سونىڭ ىشىنەن 5-6 باس اۋىرىپ تۇر, ميكسوفەرون, بيتسيلين-5 دارىلەرىن ەگىپ جاتىرمىن, بىراق جازىلاتىن ءتۇرى جوق. ەككەننەن كەيىن ازداپ ءشوپ جەي باستادى, بىراق وڭالماي تۇر. جاپپاي اۋىرىپ جاتىر عوي, – دەدى اۋىل تۇرعىنى اماندىق تولەگەن.

جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, اۋىلدىق وكرۋگ اۋما­عىندا وتىرعان ءىرىلى-ۇساقتى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ارقايسىندا 50, 300, 400 باستان اۋىرىپ جاتىر.

– مال دارىگەرلەرى كەلىپ قا­رايدى, قولدارىندا تۇگى جوق, سىر­­تىنان سىلاپ-سيپايدى دا كە­تەدى. مال دارىگەرلەرىنىڭ قولىنان ءىس كەلمەسە, شارۋانىڭ قىرىن بىل­مەسە, قولىنان كەلەتىن ادامعا ورنىن بوساتىپ بەرۋى كەرەك قوي. اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى دەيدى. مەن ءبىر-ەكى جەرگە شاعىمدانىپ ەدىم, شىنى كەرەك, جان-جاقتان قىسىم كۇشەيىپ, مال باققانىما ءبىر كىنالى, مال ولتىرگەنىمە ەكى كى­نالى بولىپ جاتىرمىن. ۇكىمەت­تەن الاتىن ازعانتاي تيىن-تەبەنىمىز بار عوي, سونى بۇلدايدى. بوس دۇرلىكپەڭدەر, مال جاي عانا ۋلانىپ قالعان دەيدى. ەشقانداي مالدان تالداۋ الىپ, ساراپتاما جاساپ, قورىتىندى شىعارعان جوق. ۋلانىپ قالعانىن قايدان بىلەدى؟ سوعان تاڭمىن. كەشە ءتورت باس اۋىرى­پ تۇر ەدى, بۇ­گىن وعان ەكى باس قوسىلدى. ولگەن بەس سيىردى كومىپ تاستادىق, – دەي­دى قا­راقوعاداعى «نۇر» شارۋا قوجا­لىعىنىڭ وكىلى نۇرسۇلتان سادىق.

نۇرسۇلتاننىڭ ايتۋىنشا, تابىندا ءجۇرىپ كەسەلگە ۇشىراعان مالدا قۇتىرۋ اۋرۋىنىڭ بەلگى­لەرى بايقالادى. اۋرۋ سيىر قاراپ تۇ­رىپ باقتاشىعا اتىلاتىن كو­­رىنەدى. سودان كەيىن اياعىن باسا الماي قالادى دا, اۋزىنان سىلەكەيى سورعالاپ, ءۇش-ءتورت كۇن­نەن سوڭ ءولىپ قالادى.

اۋدان تۇرعىنى جۇلدىزاي ايماعامبەت 2007 جىلى «ايدوس» شارۋا قوجالىعىن اشىپ, مەم­لە­كەتتىك باعدارلامالاردىڭ قولدا­ۋى­مەن مال باسىن كوبەيتىپ العان. قازىر بۇل شارۋاشىلىق جىلقى مەن ۇساق مالدى قوسپاعاندا, 700 باس ءىرى قارا ۇستاپ وتىر.

– 700 باستىڭ 600-ءى اۋىرىپ جاتىر. مال دارىگەرلەرىن شاقىر­عانىما ءۇش كۇن بولدى, ەشكىم كەلگەن جوق. قازىر اۋرۋ مالدى ءوزىمىز ءبولىپ جاتىرمىز. مەن اۋ­سىلعا ۇقساتسام, دارىگەرلەر ۆي­رۋستى ستوماتيت, ياعني اۋىز قۋى­سىنىڭ اۋرۋى دەپ بولماي جاتىر. «وبلىسقا بارامىن» دەپ ەدىم, «ويباي, بارما, شۋلاتپا» دەيدى. باسىندا ەكى-اق سيىر اۋىرىپ ەدى, قالعاندارىنا ءبىر-اق كۇندە جۇقتى. بوي بەرمەي جاتىر. اۋزىنان سۋ اعىپ, قىزۋى كوتەرىلەدى, دىرىلدەيدى. ءۇش كۇن بول­دى, السىرەپ بارادى. بالەن ميلليونعا ءدارى اكەلدىم, ەندى دا­رىگەرلەردى كۇتىپ وتىرمىن. اۋسىل­عا قارسى ءدارى ءبىز جاققا بو­لىنبەگەن دەيدى. وسى سەبەپتى دۇرىس دياگنوز قوي­ماي وتىر ما, سونى تۇسىنە الماي جاتىرمىن, – دەدى شارۋا قو­جا­لىعىنىڭ باسشىسى.

جۇرتتىڭ ءبىرازى تورعاي وڭى­رىندە جازداي جاڭبىر جاۋماي قۋاڭشىلىق بولدى, مال تاياۋدا جاۋ­عان قاردان كەيىن شىققان ۋلى ءشوپتى جەپ قويۋى مۇمكىن دەپ بولجايدى.

الباربوگەت اۋىلدىق وكرۋ­گىندەگى جەكە تۇرعىنداردىڭ قولىن­داعى اۋرۋ مالدىڭ كەيبىرىنىڭ بەتى بەرى قاراي باستاعان.

– قازىر شۇكىر, ينتەرنەتتەن قاراپ, ءدارى ەگىپ, مالدىڭ اۋزىن جۋىپ جاتقانىمىزعا ءبىراز بولدى. اۋىلدا 3-4 مال دارىگەرى بار. سونىڭ ىشىندە ماقسات وراز ۇلى ەسىمدى ۆەتەرينار ءبىزدىڭ كوشەگە تاڭەرتەڭ كەلگەننەن ۇيىنە كەشكە ءبىر-اق قايتادى. ايتقان بەتتە جەتىپ كەلىپ, مالدىڭ ءبارىن ەگىپ, قولىنان كەلگەن ەمىن جۇرگىزىپ, ەكپە جاسادى. وسى جىگىتتىڭ كوپ كومەگى ءتيىپ جاتىر. قازىر مال­دىڭ سىلەكەيى توقتادى, – دەدى كوك­الاتتا تۇراتىن ايسا ەسىمدى ازامات.

وبلىستىق ۆەتەريناريا باس­قارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان بەكەتكە حابارلاسىپ ەدىك, ودان جانگەلدين اۋدانىنا باسقارما باسشىسىنىڭ كەتكەنىن ەستىدىك.

– باسقارما باسشىسى اۋدان­داعى ۆەتەرينار ماماندارمەن بىرگە مال شارۋاشىلىقتارىنا بارىپ, اۋىرعان مالدى ءوز كوزىمەن كورىپ, بىلەدى. كەسەلدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن پروفيلاكتيكالىق ەم-شارا جۇرگىزىلىپ, ءدارى ەگىلەدى. ال اۋىرعان مالدىڭ ولگەندەرى بولسا, ودان ماتەريال الىپ زەرتحاناعا جىبەرەمىز. ناقتى دياگنوز سودان كەيىن انىقتالادى, – دەدى ب.بەكەت.

تۇرمىسى ءتورت ت ۇلىككە بايلاۋلى جانگەلدين اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى مالمەن عانا كۇن كورىپ وتىر. بيىل قۋاڭشىلىقتان ازەر شىعىپ, ەندى مالىن ساتا الماي وتىرعان قاراپايىم جۇرت وسىلايشا جىعىلعانعا جۇدىرىقتىڭ كەبىن كيىپ جاتىر. مالى بەلگىسىز كەسەلگە شالدىعىپ, كولدەنەڭ كەساپاتقا تاپ بولعان شالعاي اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ ايتۋىنشا, تور­عاي وڭىرىندەگى ءىرى قارا مالىنا ءبىر رەتتىك كەشەندى ەم شارالارىن جۇرگىزبەسە بولمايدى.

قوستاناي وبلىسى