بۇل ءسوزدى بارشا ەتنوس وكىلدەرى ماقتانىشپەن ايتادى
ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاتۋ-ءتاتتى, بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقانى ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسى. ەلباسى ءححى عاسىرداعى قازاقستاندى تالانتتى, ەڭبەكقور, تولەرانتتى حالىقتىڭ نەبارى ەكى ونجىلدىقتا «نولدەن» باستاپ قۇرعان ەلى دەيدى. بۇل – شىن مانىندە ءبارىمىزدىڭ ماقتان تۇتاتىن ورتاق جەمىسىمىز. قازاقستان بۇگىندە 100-دەن اسا ەتنوس پەن 14 كونفەسسيا وكىلدەرىنىڭ تۋعان ۇيىنە اينالىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ەلىمىزدەگى اۋىر جاعدايدى باستان كەشىرە وتىرىپ, 1992 جىلى ەلباسىنىڭ ايتقان يدەياسىنىڭ نەگىزىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتتى جاڭا ينستيتۋت ومىرگە كەلدى. سودان بەرى مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتىڭ ارقاۋلىق قاعيداتى – قازاقستانداعى بارلىق ەتنوستار مەن كونفەسسيالاردىڭ تەڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋى قاعيداتى ەشقاشاندا نازاردان تىس قالعان ەمەس. ءبىز قوعامدىق تۇراقتىلىقتى, ۇلتارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە, قازاقستاندىق بىرتۇتاستىق پەن جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋدا ءوز مودەلىمىزدى جۇزەگە اسىرۋدامىز. اسسامبلەيا يدەياسىن قانىمەن سىڭىرگەن, قيىن قىستاۋ تاريحي كەزەڭدەردەن بىرگە وتكەن اعا بۋىن ءۇشىن كەلىسىم مەن بىرلىك ومىرلەرىنىڭ نەگىزى. ەندىگى جەردە بۇل ۇعىمداردىڭ قاسيەتىن وسكەلەڭ ۇرپاققا, ەلىمىزدىڭ كەلەشەك ەگەلەرىنە ءتۇسىندىرۋ, تۇيسىگىنە ءسىڭىرۋ – الدىمىزدا تۇرعان ءمىندەت. بۇگىنگى تاڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىندا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» كافەدرالارىنىڭ اشىلىپ جاتقاندىعى وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ دۇرىستىعىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار, بارلىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جانىنان «انالار كەڭەسى» قۇرىلىپ, ۇلتتىڭ تاربيەسىنە باسا ءمان بەرىلىپ وتىر. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قوعامدىق كەلىسىم كوميسسيالارى بارلىق ۇلكەن ۇجىمداردا, قالالىق, اۋداندىق, اۋىلدىق وكرۋگتەردە قۇرىلىپ, جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تابيعي تەرەڭدىگى مەن ساياسي العىرلىعىنان تۋىنداعان ينستيتۋت رەتىندە اسسامبلەيا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋعا بەلسەندى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەتتىگى ءوستى. ءبىزدىڭ كوپۇلتتى ەلىمىزدىڭ بارلىق حالقىنىڭ مۇددەلەرىن كوزدەي وتىرىپ, اسسامبلەيادان سايلانعان دەپۋتاتتار قازاقستانداعى ەتنوسارالىق ءبىتىم مەن كەلىسىمدى نىعايتۋ ۇدەرىسىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا جانە «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن ءجۇزەگە اسىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋدە. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ ومىرلىك شىندىققا اينالۋى ءۇشىن بارشا قازاقستاندىقتىڭ بويىنا ازاماتتىق پاتريوتتىق سەزىم ۇيالاتۋدا اسسامبلەيانىڭ اتقاراتىن قىزمەتى ۇشان-تەڭىز. 19-عا جاڭا تولىپ وتىرعان, الەمگە ن.نازارباەۆتىڭ قوعامدىق كەلىسىمى ۇلگىسى رەتىندە تانىلعان اسسامبلەياعا يگىلىكتى ىستەر, باياندى باستامالار تىلەيمىز. قازاق حالقىنىڭ اينالاسىنا جۇدىرىقتاي جۇمىلعان قازاق ەلىندە تۇراتىن بارشا ازامات ەلىمىزدىڭ كەلىستى كەلىسىمىن, جاراسىمدى بىرلىگىن كوزىنىڭ قارا شىعىنداي ساقتاپ, الدا تۇرعان ۇلى ماقسات – ماڭگىلىك ەلگە بەت الدى. بارشامىزدىڭ ساپارىمىز وڭ بولسىن. ءوزىمىز باقىتتى عۇمىر كەشىپ وتىرعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولسىن. ماڭگىلىك ەلگە باستايتىن ەڭ ابىرويلى دا مارتەبەلى جولىمىز – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرايىق. كنياز ميرزوەۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان كۇردتەرى «باربانگ» قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, اكادەميك. ۇلتتىق ساياساتتىڭ ۇتىمدى قۇرالى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ حالىققا جولداۋىندا ەل بىرلىگىنىڭ باسىم قاعيداتتارىن ساقتاي وتىرىپ, كەمەل مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا دامۋ ساتىسىنا ءوتۋ جولدارىن كورسەتتى. جەدەل عالامداسۋ داۋىرىندە ادامعا قادىرلى ەتنوستىق جانە ءدىني بولمىسقا دەگەن ەرەكشە قاتىناس الەمدىك قوعامداستىققا ىقپالداسۋعا ۇمتىلىپ وتىرعان مەملەكەتىمىزدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋدىڭ زاماناۋي نىسانى بولىپ تابىلادى. ەل بىرلىگىن ساقتاۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەل پرەزيدەنتىنىڭ 1995 جىلعى 1 ناۋرىزداعى جارلىعىمەن مەملەكەت باسشىسى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە قۇرىلدى. 19 جىل تاريحى بار اسسامبلەيا ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر بەلگىسىنە اينالدى, ول بارلىق ەتنوستاردىڭ مۇددەلەرىن ءبىر ارناعا توعىستىردى, ۇلتتىق تەگىنە قاراماستان, بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىنىڭ بۇلجىتپاي ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. مەن ءۇشىن اسسامبلەيادا جۇمىس ىستەۋ – ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋىنا بەلسەنە اتسالىسۋ, قوعامدىق ساناعا ىقپال ەتۋ تەتىكتەرىن ىسكە قوسۋ مۇمكىندىگى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇگىندە وتانداستارىمىزدى تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى ۇلتشىلدىقتىڭ پايدا بولۋىنا جول بەرمەيتىن, ءبىر-بىرىنە توزىمدىلىككە, شىدامدىلىققا تاربيەلەۋ – ەڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. اسسامبلەيا كەڭ اۋقىمدى ويلانۋعا, جان-جاققا قاراپ ارەكەت ەتۋگە, دوستىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى باعالاۋعا جەتەلەيدى. بۇل ۇيىم ءوز مۇشەلەرىن ازاماتتىق قوعام قۇرىلىمدارىنا ارقا سۇيەي وتىرىپ, ەلدەگى دەموكراتيانىڭ قالىپتاسۋىنا تىكەلەي اتسالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بۇگىندە ەلدى بىرىكتىرۋدە, ەتنوستار اراسىنداعى توزىمدىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋدا اسا ماڭىزدى قىزمەت اتقارادى. بۇل مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزدى قۇرالى بولىپ وتىر. مەن قازاقستاندىقتاردى 1 ناۋرىز – اسسامبلەيانىڭ 19 جىلدىعىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. ۇزاعىنان ءسۇيسىندىرسىن. رۋحاني بىرلىك يدەياسىن قالىپتاستىرۋ جانە تاراتۋ, ەتنوستار دوستىعى مەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ جانە ساقتاۋ باعىتىنداعى جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەيمىن. سەرگەي تەرەششەنكو, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورىس, سلاۆيان, كازاك قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى. تاڭداعان جولىمىز – تاعاتتىلىقكەڭەس وداعى ىدىراپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان كەزەڭدە كوپتەگەن ساياسي ساراپشىلار ەلىمىزدە ەتنوسارالىق قاقتىعىستار ورىن الۋى مۇمكىن, ول مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىنا تەرىس ىقپال ەتەدى دەپ بولجاعان ەدى. الايدا, قوعامدا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار ورناتۋ جانە ازاماتتىق قوعام قۇرۋ باعىتىندا باتىل ءىس-قيمىلعا كوشكەن قازاقستان بەيبىت ءومىر, كەلىسىمدى قوعام, ىنتىماقتاستىق پەن بىرىگۋ سياقتى قۇندىلىقتاردى الدىنا نەگىزگى ماقسات ەتىپ قويدى.
بۇل باعىتتا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باستى ساياساتى قوعامداعى بارلىق ەتنوستاردىڭ تولىقتاي قۇقىعى مەن بوستاندىعىن ساقتاي وتىرىپ, جەرگىلىكتى, بايىرعى ۇلتقا نەگىزدەلگەن جوعارى الەۋەتتى قوعام قۇرۋ بولدى. وسى ماقساتتى كوزدەپ, 1995 جىلى 1 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنان كونسۋلتاتيۆتى-كەڭەستىك ورگان رەتىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. سول جىلدان باستاپ, اسسامبلەيا ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋشى ماڭىزدى ينستيتۋت رەتىندە باعالانىپ, ەلىمىزدى مەكەندەيتىن بارلىق ەتنوستاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسىن قامتاماسىز ەتۋدە ءتيىمدى قۇرالعا اينالدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءتيىمدى ءارى جەمىستى ءىس-ارەكەتىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار سالاسىندا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ۇلگىسى ساقتالدى. اسسامبلەيانىڭ تىكەلەي كۇش سالۋىمەن ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسى ساياساتتان تىس, ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قاناتىنىڭ استىنا 100-دەن استام ەتنوستىڭ جينالۋى اتالعان ۇيىمنىڭ «كىشى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى» دەپ اتالۋىنا سەبەپ بولدى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XVI سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە «ءبىزدىڭ اسسامبلەيانىڭ تاريحى – ءبىزدىڭ تۇراقتىلىعىمىزدىڭ تاريحى» دەپ ايرىقشا اتاپ ءوتۋى وسىنىڭ ايعاعى. كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جاڭا كونستيتۋتسيالىق وكىلەتتىلىك پەن مارتەبەگە يە بولىپ, مەملەكەتتىڭ زاڭ شىعارۋ ورگانى – پارلامەنت ءماجىلىسىنە وكىلدەرىنىڭ سايلانۋى قازاقستان قوعامىندا ەلىمىزدىڭ مەملەكەت پەن قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادامى رەتىندە باعالانىپ, الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم ۇلگىسى دەپ مويىندالدى. ەل دامۋىنىڭ قازىرگى جاڭا كەزەڭىندە ستراتەگيالىق باعدار رەتىندەگى قوعامنىڭ ورتاق قۇندىلىقتارى مەن قاعيداتتارى جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر», «تەگى باسقا – تەڭدىگى ءبىر», «ۇلت رۋحىنىڭ دامۋى» قاعيداتتارى بويىنشا دامۋدى كوزدەگەن ەل بىرلىگى دوكتريناسى قابىلداندى. بۇل – بولاشاققا بىرىگىپ ۇمتىلۋدىڭ ءتاسىلى, ۋاقىت تالابىنا سايكەس, حالىقتىڭ بىرىگۋى قاجەتتىلىگىن ءتۇسىنۋدىڭ نەگىزى. اتالعان قۇجات ەلدىڭ ءاربىر ازاماتىن حالىق ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتۋگە, قازاقستاننىڭ پاتريوتى بولۋعا شاقىرىپ, ناقتى ءىس-قيمىل باعىتتارىن ۇسىنادى. الداعى ۋاقىتتا دا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ اتقارار شارۋاسى, ارقالار جۇگى مەن ورىنداۋعا ءتيىس مىندەتتەرى جەتەرلىك. ءالى تالاي يگى ىستەردىڭ باستاماشىسى بولۋعا, ەلدى بىرىكتىرە, حالىقتى جۇمىلدىرا وتىرىپ كوتەرەر سالماقتى باستامالار جاسايتىنىنا كامىل سەنىمدىمىز. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى الەۋەتى زور ۇيىم رەتىندە قىزمەتى قارىشتاپ العا باسا بەرسىن. ەلىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتۋعا, حالقىمىزدىڭ تاتۋلىعى مەن بەرەكە-بىرلىگىن كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وزىندىك ۇلەسىن قوسا بەرەتىنى كۇمانسىز. روزاقۇل حالمۇرادوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى. ەلىمىز امان, ەگەمەندىگىمىز ماڭگى بولسىن ەلباسىنىڭ دۇنيەتانىم قاعيداتتارى مەن كوزقاراستارى قازاقستاندى تۇبەگەيلى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزى بولدى. عاسىرلار بويعى وتارلىقتان سوڭ, ازاتتىعىن الىپ, ۇلان-بايتاق قازاق جەرىنىڭ قاسيەتتى ارقاسى – سارىارقادا ەلباسىمىز ەۋرازيا جۇرەگىنە استانامىزدى سالدى. ەلىمىز بارلىق ۇلت پەن ۇلىستىڭ بەيبىتشىلىك ورداسىنا اينالىپ, تولەرانتتىلىقتىڭ ەرەكشە ۇلگىسىن جاساي ءبىلدى. ەكونوميكالىق, ساياسي, الەۋمەتتىك-مادەني تابىستار كوپۇلتتى قازاقستان حالقى بىرلىگىنىڭ, ءاربىر ەتنوس مادەنيەتىنىڭ, ءتىلى مەن ادەت-عۇرپى قايتا وركەندەۋىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ قالاندى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇستانعان ۇلتتىق ساياسات مۇمكىن بولار قاتەلىكتەردىڭ الدىن الۋعا نەگىز بولدى. سونىمەن بىرگە, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ باستى باعىتتارىن ناقتى ايقىنداۋعا مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, قوعامداعى تۇراقتىلىق, ازاماتتىق كەلىسىم مەن ەتنوسارالىق تاتۋلىق ماسەلەلەرى ەرەكشە نازارعا الىندى. وڭىردەگى توعىز ەتنومادەني بىرلەستىك باسشىلارى وبلىستىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ قولداۋىمەن رەسپۋبليكادا العاشقى وبلىستىق دوستىق ءۇيىن اشۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى. بۇل يدەيا وبلىس حالقى اراسىندا كەڭ قولداۋعا يە بولىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تاراپىنان تۇسىنىستىك تاپتى. شىعىس قازاقستان وبلىستىق دوستىق ءۇيىن 1992 جىلى ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى, ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ اشتى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىستا 103 ەتنومادەني بىرلەستىكتى ءبىر شاڭىراق استىنا بىرىكتىرگەن توعىز دوستىق ءۇيى جۇمىس ىستەيدى. وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – مەملەكەتتىك ۇلتتىق ساياساتتى, قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسىن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىن جانە ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋلارىن ىسكە اسىرۋ. وبلىسىمىزدا «قازاقستانداعى جانە شەكارالاس ايماقتارداعى ەتنودەموگرافيالىق ۇردىستەر» جانە «تاۋەلسىز قازاقستانداعى ورىس ءتىلى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيانى وتكىزۋ 20 جىل ىشىندەگى حالىقارالىق اۋقىمداعى برەندتىك قوعامدىق-ساياسي وقيعانىڭ كۋاسى بولىپ تابىلادى. «التاي – تۇرىك الەمىنىڭ التىن بەسىگى» حالىقارالىق فورۋمىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. وسكەمەن قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارى شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ باستاماسىمەن سالىنعان ەتنواۋىلدى «قازاقستاننىڭ تولەرانتتىلىق ءانۇرانى» دەپ اتايدى. بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ كەلىسىم مەن بەيبىتشىلىكتە ءبىر-بىرىمەن ارالاسۋى – قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى. وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋى ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدا ەلىمىزدىڭ ودان ءارى دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور بولۋدا. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بۇگىنگى كۇنى دامىپ كەلە جاتقان قازاقستان دەموكراتياسى باستى ينستيتۋتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى, وعان حالىق دوستىعىنىڭ, كەلىسىمى مەن ازاماتتىق ءبىتىمىنىڭ ساقتاۋشىسى بولۋ مىندەتى جۇكتەلگەن. الدا دا اتقارار شارۋا مول, سوندىقتان, ەلىمىزدىڭ يگىلىكتى يدەيالارىن ىسكە اسىرۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرىن بەلسەندى قىزمەت اتقارۋعا شاقىرامىن. ەلىمىز امان, ەگەمەندىگىمىز ماڭگى بولسىن! لەو شيك, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى. بىرلىگىمىز بەرىك, كەلىسىمىمىز كەلىستى 1991 جىلى قازاقستان ءوز ەگەمەندىگىن جاريالاپ, تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ باسقارۋىمەن مەملەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدىڭ جانە دامىتۋدىڭ جاڭا جولىن باستادى. ول كەزەڭنىڭ قيىندىعى بۇرىنعى بارشا كەڭەس وكىمەتىنە قاراستى بولعان رەسپۋبليكالار ءۇشىن ورتاق ەدى. دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ ەرەكشەلىگى – كوپۇلتتىلىعى. تاعدىردىڭ تالكەگىمەن قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان ۇلىستاردىڭ وكىلدەرى ارقىلى جاس مەملەكەتتىڭ تىنىشتىعىن بۇزۋعا ارەكەت ەتكەندەردە بار ەدى. الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ ناشارلاۋىن ەتنوسارالىق كيكىلجىڭگە اۋدارۋ ابدەن مۇمكىن بولاتىن. دەگەنمەن, ەلباسىنىڭ سالماقتى دا سارابدال ساياساتى ارقاسىندا بۇعان جول بەرىلمەدى. سونىمەن قاتار, ءار ەتنوستىڭ ءوز تاريحى, مادەنيەتى, ءتىلى مەن داستۇرىنە بەت بۇرعىزىپ, ءوزىن تانىتا وتىرىپ وزگەنى سىيلاۋدى ماقسات تۇتقان ساياسات جۇرگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا, 19 جىل بويى قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جۇمىسىن زەردەلەۋشى شەت مەملەكەتتەردىڭ عالىمدارى بۇل ينستيتۋتتىڭ الەم تاريحىندا بالاماسى جوق ەكەنىن مويىنداپ وتىر. قازاقستاننىڭ قوعامدىق كەلىسىم ۇلگىسىمەن تانىسقان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ وكىلدەرى «بۇل ۇلگىنى باسقا مەملەكەتكە ەنگىزۋ ءۇشىن الدىمەن ول جەرگە قازاقتاردى كوشىرىپ اپارۋ كەرەك», دەدى. دەمەك – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – دانا قازاق حالقىنىڭ تاريحىنان سۋسىنداپ وسكەن, ۇلتىنىڭ تاربيەسى مەن سالت-داستۇرىنەن ءنار العان, ەلىن العا باستايمىن دەپ جاۋاپكەرشىلىك كوتەرگەن ازاماتتىڭ ويىنان تۋىنداعان بىرەگەي يدەيا. بۇل يدەيا ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن 19 جىل ىشىندە دالەلدەپ شىقتى. اسسامبلەيا ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستى ۇيلەستىرۋشى عانا ورگان ەمەس. بۇل ەلىمىزدىڭ قوعامدىق كەلىسىمىن ساقتاۋعا باعىتتالعان اشىق ۇنقاتىسۋ الاڭى. ەگەمەن ەلدىڭ ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىنىڭ تەڭدىگىنە نەگىزدەلە وتىرىپ, وتانىمىزدىڭ دامۋىنا ءار ازاماتتىڭ ۇلەس قوسۋىنا باستاماشى بولىپ وتىرعان ۇيلەستىرۋشى. ساياسي مۇددەلەردەن بيىك تۇرعان, ەلدىڭ بىرلىگى مەن كەلىسىمىن ناسيحاتتاۋشى. بۇگىن قازاقستاندا اسسامبلەيا مۇشەسى بولۋ ابىرويلى ىسكە اينالدى. نەگىزىنەن, ەلباسى ايتپاقشى, ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان 17 ميلليوننان استام ازاماتتىڭ بارلىعى دا اسسامبلەيا قۇرامىندا. ولاي بولسا, ورتاق مەرەكەمىز قۇتتى بولسىن, قازاقستان حالقى! بىرلىگىمىز بەرىك, كەلىسىمىمىز كەلىستى بولسىن! ۆيدادي سالاحوۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, ەتنوسارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى جۋرناليست-ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشەسى. ىنتىماعىمىز – ىرىسىمىز 1995 جىلدىڭ باسىندا ەلباسى بارلىق ۇلتتىق قوعامدىق جانە مادەني ورتالىقتاردىڭ باسىن ءبىر ۇيىمعا بىرىكتىرۋ تۋرالى يدەيانى ۇسىندى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسىنداي ۇيىمدى قۇرۋ ىسىنە ءوزى بەل شەشىپ كىرىستى, تىكەلەي ارالاستى. بارشا قازاقستان حالقىنىڭ مۇددەسىن بىردەي قورعايتىن مۇنداي ۇيىمدى قۇرۋدى قازاق, ورىس, ۋكراين, نەمىس, تاتار, وزبەك, كارىس, چەشەن, ينگۋش, قاراشاي, بالقار, داعىستان, كۇرد, گرەك, ارميان, قىرعىز, تاجىك جانە باسقا دا كوپتەگەن ۇلىس وكىلدەرى تەگىس قولدادى. ەتنوستىق توپتار ورتالىقتارى جاسامپاز يدەيانى ىسكە اسىرۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. وسىلايشا 1 ناۋرىزدا ىنتىماق پەن تاتۋلىقتىڭ, تۇراقتىلىقتىڭ بەرىك باعاناسىنا اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دۇنيەگە كەلدى. مەن سول قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ اسسامبلەيانىڭ مۇشەسىمىن, ۇزاق جىلدار اسسامبلەيا كەڭەسىندە جۇمىس جاسادىم. ءبىز اسسامبلەيا سەسسيالارىندا, كەڭەستەرىندە ۇلتتىق بىرلىك پەن تۇراقتىلىق تاقىرىپتارىن تالقىلاپ, ەل ىشىندەگى تاتۋلىق پەن دوستىقتىڭ كەڭەيۋى جولىندا قىزمەت ەتتىك. قازاقستانداعى ەتنوس وكىلدەرى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ باستاعان قازاقستان دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا مەملەكەتتىك ساپارلارعا قاتىسىپ, حالىقتىق ديپلوماتيا جولىمەن ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى, ارىپتەستىكتى دامىتۋعا ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. قازاقستاندا بارلىق ەتنوس وكىلدەرى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە قاتىسۋعا مۇمكىندىكتەرى بار, اسسامبلەيا پارلامەنت ماجىلىسىنە 9 دەپۋتات سايلايدى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن, اسسامبلەيانىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقان وسىنداي ىزگى باستامالار ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزىن قالادى. تاجىكستاندا, وزبەكستاندا, قىرعىزستاندا, كاۆكازدا, مولدوۆادا جانە پريدنەستروۆەدە بولعان, ال ەندى ۋكراينادا ورىن الىپ جاتقان قاقتىعىستار ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بولعان جوق, بولمايتىنىنا سەنىمىمىز مول. مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋىنا 19 جىل تولۋىنا وراي قازاقستان حالقىن, اسسامبلەيا ارداگەرلەرىن, مۇشەلەرىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. بىرلىگىمىز بەرىك, ىنتىماعىمىز ىرىستى بولسىن! مۇرات كاريموۆ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى.