قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار توپتاماسىنداعى ماڭىزدى باسىمدىقتىڭ ءبىرى – ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ. مەملەكەت باسشىسى حالىققا ارناعان جولداۋىندا وسىنداي مىندەت قويعان بولاتىن. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى سول مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتىن نىعايتۋ ماقساتىمەن زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندە باستاما كوتەردى. وسى باعىتتاعى جۇمىستار جونىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى تۋرالى ونى قۇرۋ جونىندەگى دەپۋتاتتار توبىنىڭ جەتەكشىسى, قازاقستان پارلامەنتى سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار شاكىروۆ ايتىپ بەردى.
– اسقار ورازالى ۇلى, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە دايىندىق قالاي بولدى جانە قازىر قۇجات قانداي ساتىدا؟
– «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان ساياسي رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى ءارى اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسى زاڭدى قابىلداۋ قاجەتتىگىن جاريا ەتكەننەن كەيىن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارى ونى ازىرلەۋ جونىندە باستاما كوتەردى. بۇل جۇمىسقا پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى دا شاقىرىلدى. وسى پروتسەسس بارىسىندا حالىقارالىق وزىق تاجىريبە مەن بۇل سالاداعى قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا, ەڭ الدىمەن, پاريج جانە ۆەنەتسيالىق قاعيداتتار مۇقيات زەردەلەندى جانە پايدالانىلدى.
زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جاريا جانە بارىنشا اشىق نەگىزدە تالقىلاندى. پارلامەنت قابىرعاسىندا دا, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جانىنداعى ساراپشىلار كەڭەسى اياسىندا دا بىرقاتار دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلدى. زاڭ جوباسى جان-جاقتى جانە وبەكتيۆتى تالقىلاۋ ناتيجەسىندە ونىڭ باستاماشىلارى ۇسىنعان نۇسقادا ءىس جۇزىندە ەلەۋلى وزگەرىستەرگە ۇشىراماي, ماجىلىستە ەكى وقىلىمدا ءساتتى قابىلداندى.
– سىزدەر ازىرلەگەن زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى جاڭالىقتارى قانداي؟ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل قانداي جاڭا مۇمكىندىكتەرگە يە بولادى؟
– ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان نىعايتۋ جانە تەڭدەسى جوق وكىلەتتىكتەر بەرۋ وعان بارشاعا تانىلعان حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جوعارىدا اتالعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتە وتىرىپ, جاي عانا باقىلاپ قويماي, ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا تىكەلەي مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭ جوباسى وعان تيىسپەۋ مارتەبەسىن بەرىپ وتىر. ول مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ شەشىمدەرىمەن, ارەكەتتەرىمەن نەمەسە ارەكەتسىزدىگىمەن كوپتەگەن ادامنىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن تالاپ ارىزبەن سوتقا جۇگىنۋگە حاقىلى, سونداي-اق شاعىمدى قاراۋ ءۇشىن ومبۋدسمەننىڭ سۇراتۋى بويىنشا قاجەتتى مالىمەتتەردى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نەمەسە ۇيىمداردىڭ بەرۋ مىندەتى بەلگىلەندى. ۋاكىلدىڭ سوت تاجىريبەسى ماسەلەلەرى بويىنشا جوعارعى سوتقا تۇسىنىكتەمە بەرۋ ۇسىنىسىمەن جۇگىنۋ مۇمكىندىگى زاڭ جوباسىنداعى جاڭالىق بولىپ تابىلادى. ودان باسقا, وڭىرلەردە ومبۋدسمەن وكىلدەرىن قۇرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل ونىڭ حالىق ءۇشىن بارىنشا قولجەتىمدى بولۋ ماسەلەسىن شەشەدى.
– زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسى قالاي جۇرگەنى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز, تالقىلاۋ بارىسىندا ءتۇرلى تاسىلدەر مەن قاعيداتتار ۇسىنىلعان شىعار؟
– زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە ونىڭ مازمۇنى بويىنشا تۇبەگەيلى كەلىسپەۋشىلىكتەر تۋىنداعان جوق. سونىمەن بىرگە بۇرىن بۇل ماسەلەگە ءارتۇرلى كوزقاراستار بولعانىن ادىلەتتىلىك ءۇشىن اتاپ وتكەن ءجون. جاسىراتىنى جوق, ومبۋدسمەننىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ جالپى قاعيدالارىن عانا بەلگىلەيتىن, نەگىزدەمەلىك زاڭ دەپ اتالاتىن نۇسقانىڭ جاقتاۋشىلارى دا بولدى. دەگەنمەن بۇل ءتاسىل ەلدە بولىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ ءمان-ماعىناسىن ەسكەرمەۋ بولىپ سانالادى.
– وسى زاڭنىڭ قابىلدانۋى قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋدەن باسقا ومبۋدسمەنگە قانداي مۇمكىندىكتەر بەرەدى؟
– ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى وعان حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ پروتسەسىنە نەعۇرلىم تولىق قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە حالىقارالىق تۇرعىدان دا وڭ اسەر ەتەدى.
زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتىلگەن مارتەبە ومبۋدسمەنگە حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ جاھاندىق اليانسىنداعى (GANHRI) «ۆ» مارتەبەسىنەن «ا» مارتەبەسىنە وتۋگە, وندا داۋىس بەرۋ قۇقىعىمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق ساياسات پەن مەملەكەتارالىق قاتىناستاردا ادام ولشەمى مەن ادام قۇقىقتارى ماسەلەلەرى اسا ماڭىزدى, ال كەيدە شەشۋشى ءرول اتقاراتىنى بەلگىلى.
اڭگىمەلەسكەن
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»