اكەلەردىڭ ءۇمىتى ءبىز ەدىك قوي!

نەمەسە قايرات كەلىمبەتوۆكە حات

قۇرمەتتى قايرات! وسى ءبىر حاتتى جازارىمدى دا, جازباسىمدى دا بىلمەي ۇزاق ويلاندىم. اۋەلدە جازايىن دەپ قولىما قالام دا العان ەدىم. كەيىن بۇل ويىمنان اينىپ تا قالعانىم بولدى. ويتكەنى, لاۋازىمدى ازاماتقا جازعان بۇل حاتىم قالاي قابىلدانار ەكەن دەپ ءبىر باستاعان حاتىمدى اياقتاماي تاستاپ تا كەتىپ, سونان سوڭ ەكى-ءۇش مارتە قايرا جالعاستىرۋعا وتىرعانىم دا بولدى. ەندى نە دە بولسا, وسى حاتىمدى اياقتاۋعا بەكىندىم. ءسىزدىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندەگى (21 جەلتوقسان, 2013 جىل) «حۋدوجەستۆەننايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى گەورگي پرياحينمەن «اكەم دۇرىس ايتقان ەكەن...» اتتى سۇحباتىڭىزداعى «ءبىز كەيدە پىكىر تالاستىرعان ماسەلەلەردىڭ بارىندە اكەم دۇرىس ايتقان ەكەن... ودان كەشىرىم سۇرايمىن...» دەپ ايتقانىڭىز, بالكىم, جالعىز مەنىڭ عانا ەمەس, مەنەن باسقا تاعى دا ءبىراز جانداردىڭ اكەگە دەگەن جۇرەك سەزىمدەرىن ءدىر ەتكىزگەن شىعار دەپ ويلايمىن. مەن ءسىزدىڭ اكەڭىز نەمات كە­لىم­بەتوۆتىڭ ەسىمىن ەرتەرەك ەستىگەن ەدىم. ويتكەنى, ءبىز­دىڭ ۇرپاق كىتاپتى بايلىق دەپ بىلگەن, تەك قانا كىتاپ وقىپ, سول كىتاپتى وقۋ ءۇشىن كىتاپ­حانا­لاردى, كىتاپ جيناۋ ءۇشىن كىتاپ دۇكەندەرىن عانا جاعا­لاپ وستىك قوي. قۇدايعا ءشۇ­كىر, بۇگىنگىنىڭ زامانى مەن ادا­مىنىڭ ولشەمىمەن سالىستىرار بولساق, دۇنيە-مۇلكىمىزبەن ءبۇ­گىنگى وسى زامانعا تاقىرلاۋ كەلسەك تە, ءوزىمىزدىڭ جان دۇنيە­مىزدىڭ بايلىعىنا ماساتتانىپ, سوعان تويىپ, سونىمەن ەشبىر الاڭسىز راحات كۇي كەشىپ جاتىرمىز. انە ءبىر جىلدارى اكەڭىزدىڭ « ۇلىما حات» دەگەن ۇلكەن ءبىر جۇرەكتىڭ سەزىمىمەن جازىلعان جان سىرىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنەن وقىپ, تەبىرەنىستى ءساتتى باستان كەشىرگەن ەدىم. اۋەلدە بۇل باياعى بەلگىلى پەداگوگ ۆاسيلي سۋحوملينسكيدىڭ «پيسما ك سىنۋ», ودان كەيىن حالقىمىزدىڭ ازاعاسى اتانعان ءازىلحان نۇرشايىقوۆتىڭ « ۇلى­ما حات» ۇلگىسىندە جازىلعان دۇنيە شىعار, كوز جۇگىرتىپ قانا قويا سالارمىن دەپ ەدىم, مىنا حات دۇنيەدەن وزىپ كەتكەن تاپ مەنىڭ ءوز اكەمنىڭ ماعان ارناپ جازىپ كەتكەن حاتىنداي سەزىلىپ جۇرە بەرگەنى بولدى. باس الماي وقىدىم دا, مەنىڭ دە اكەمنىڭ وسيەتى مەن ءوز ۇرپاقتارىنا دەگەن ماحابباتى مەن تىلەۋقور نيەتى مەن جۇرەگى دە وسىنداي بولار دەپ جانىما تۇيگەن ەدىم. قۇداي بىلەدى, ءسىزدىڭ اكەڭىز­دىڭ سول حاتىن جالعىز مەن عانا ەمەس شىعارمىن, كوكىرەگى وياۋ تالايلاردىڭ ءوز اكەسىنىڭ حاتىنداي يەلەنىپ العاندارى دا بار بولار. وسى ءبىر ويىم­دى ءسىزدىڭ «قارتتىقتىڭ ارتىق­شىلىعى جاستىق شاقتا بولمايتىن دانالىق پەن ومىرلىك تاجىريبە. وسى دانالىق ءدارىس­تەرىن اكەم ماعان عانا ەمەس, جالپى, جاس بۋىنعا جەتكىزگىسى كەلدى» دەپ ايتىپ وتىرعان تاماشا ويىڭىزبەن ورايلاستىرا كەتكەندى ءجون سانادىم. ءسىزدىڭ اكەڭىزدىڭ سول « ۇلىما حاتى» ءومىر كورگەن, تەك سول ءومىردى كورىپ قانا قويماي, سول ءومىردىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن تەرەڭىنەن تۇسىنە بىلگەن, ءومىردىڭ نە ەكەندىگىن بار جان دۇنيەسىمەن تاني بىلگەن ادامنىڭ ايتارى ەدى دە, مىنا ءومىردىڭ بار بايلىعى دا, تامىرى دا ءوز كىندىگىمەن جالعاسار ۇرپاعى ەكەندىگىن, بىلايشا ايتقاندا, ءومىر دەگەنىڭىز, ءوز سوڭىمىزدا قالار ۇرپاق ەكەندىگىن تاماشا تۇيگەن دە بولاتىن. «اكەم دۇرىس ايتقان ەكەن...», – دەگەن ءبىراۋىز سوزىڭىزبەن جان دۇنيەمنىڭ وزىمە عانا بەي­مالىم تۇپكىرىندە جاتقان مۇڭىم­دى قوزعادىڭىز دا, سول مۇڭ كە­لىپ مەنىڭ دە ءوز اكەمە دەگەن ساعىنىشىمنىڭ شوعىن قاي­را ءبىر ۇرلەپ, وي-سانامنىڭ الەم-تاپى­رىعىن شىعارعانى بار. ءاري­نە, ءسىز دە, ءبىز دە ءوز اكەمىز­دەن كەشىرىم سۇرايتىنداي جاي ءبىر بالالىعىمىز بولماسا, سونشا­لىقتى ءبىر باسبۇزارلىق پەن بەيباستاقتىق جاساي دا قوي­عان جوق شىعارمىز. الايدا, ءبال­كىم سول بالالىعىمىز ءۇشىن دە كەشىرىم سۇراعانىمىز دا ابزال بولار! دەگەنمەن, ءسىزدىڭ «اكەمنەن كەشىرىم سۇرايمىن» دەگەن ءسوزىڭىزدىڭ ءتۇپ-توركىنىندە اكەگە دەگەن پەرزەنتتىك ىزگى قۇرمەت, اكەگە دەگەن پەرزەنتتىك ماڭگىلىك ساعىنىش, اكەگە دەگەن ءوز ۇرپاعىنىڭ ماڭگىلىك تاعزىمى جاتقاندىعىن اڭدادىم. شىركىن, ءار بالا, ءار پەرزەنت اتاۋلى ءوز اكەسىنىڭ الدىنداعى مەيلى ول ەرتە بولا ما, مەيلى ول كەش بولا ما, كىناسى بولدى ما, بولعان جوق پا, ايتەۋىر, وسىلايشا ءوز كەشىرىمىن ءبىر سۇراپ تۇرسا عوي! ءسىز مەنى وسى ءبىر ويلارعا الىپ كەلدىڭىز. سونان كەيىن قايران دا قايران ءوز اكەمنەن مەن دە كەشىرىم سۇرادىم! قايران ءبىزدىڭ اكەلەر! نە كورمەدى؟ قانداي ازاپتى تارتپادى دەيسىز؟ بەينەتپەن وتكەن اكە ومىرىنە ەندى كەلىپ زەر سالعاندايمىز. اۋىر جۇمىس, اۋىر تۇرمىس. مەنىڭ اكەم ءوزىنىڭ ەكى بىردەي تۋعان اعاسىمەن, ەكى بىردەي تۋعان ىنىلەرىمەن سوعىسقا اتتانىپ, تەك قانا قارا شاڭىراققا ءبىر ءوزىنىڭ عانا امان ورالعاندىعىن ويلاسام, وسى كۇندەرى كوكىرەگىمدى مۇڭ  باسادى. قايران اكەم ءۇشىن قاندى مايدان دالاسىنداعى قىرعىننان ورالماعان ءوزiنiڭ ءتورت بiردەي تۋعان باۋىرى – ەكى اعاسى مەن ەكى ءىنىسىنىڭ قايعىسى مەن قاسiرەتiن كوتەرۋ, ارينە, وڭاي بولماعانى انىق. ول دا ەشنارسە ەمەس قوي, ونىڭ ۇستىنە كەشەگى بايدىڭ, قاجىنىڭ بالاسى دەگەن قارا تاڭبالاپ تاستاعان كەڭەستىك قوعامنىڭ سەنىمسىزدىگى مەن اڭدۋى ازاپتىڭ ازابى بولعان ەدى. جەڭiس كۇنi جۇرت توي تويلاپ جاتقاندا اكەم ەشقايدا شىقپاي جاتىپ قالاتىن. اياعىن باسىپ جۇرە العانىمەن اكەمنىڭ جۇرەگى سال بولىپ, ساعىنىشپەن سارعايىپ جاتىپ الاتىن. اكەم ەگىلەتىن جانە دە اۋىر-اۋىر كۇر­سىنەتىن ەدى. اكەمiزبەن بiرگە بiز دە ەگiلەتiنبiز, بiز دە كۇرسىنەتىنبىز. – بارىپ دۇعا قىلايىن دەسەم, قا­بىرى جوق, وقيىن دەسەم, حاتى جوق باۋىرلارىمنىڭ, – دەپ ەگiلەتiن قايران اكەم. كەي-كەيدە «ولار تiرi, كەلiپ قالادى. مەن ءولىپ قالىپ, ولار ۇيگە كەلىپ قالسا, سەندەر تانىماي قالىپ جۇرەر مە ەكەنسىڭدەر؟!» – دەپ اكەم اۋىر كۇرسىنىپ, بىزگە وسىنى ايتاتىن دا, ەكى اعاسى مەن ەكى ءىنىسىنىڭ ءتۇر-ءتۇسىن, ءبىزدىڭ قايسىمىزدىڭ سولاردىڭ قايسىسىنا ۇقساي­تىن­دىعىمىزدى كوزi جۇمىلعانشا سانامىزعا سىڭىرۋمەن بولدى. ءوز باۋىرلارىن تiرiلەر قاتارىندا ساناپ, جىل سايىن تورتەۋiنە تيەسiلi پiتiر ساداقاسىن دا ءوزi بەرiپ جۇرەتiن. ەندى ويلاپ وتىرسام, اكەم ءوز باۋىرلارىن مايدان دالاسىندا قازا تاپتى دەپ ويلاماعان دا بولار, باۋىرلارى ءوزى جوقتا كەلىپ قالسا, ءبىز تانىماي قالا ما دەپ الاڭداعان ەكەن-اۋ! اكەمنىڭ وسى ءبىر جان كۇي­زەلىسى جانىما باتاتىن. مايدان دالاسىنان ورالماي جۇرگەن, اكەمدى زارىقتىرىپ قويعان اعالارىم جايلى ناقتىلى بiر دەرەكتەر بار بولار دەگەن ويمەن سول كەزدەگى كەڭەستەر وداعىنىڭ قورعانىس مينيسترلiگiنiڭ ورتا­لىق ارحيۆiنە سۇراۋ سالىپ حات جازۋىما دا تۋرا كەلدi. ولاردان اكەمنىڭ باۋىرلارىنىڭ قاي جىلى, قاي كۇنى حابارسىز كەت­كەن­دىكتەرى جايلى ايتىلعان جاۋ­اپ حات كەلدى. اكەمنىڭ ەكى اعاسى دا, ەكى ءىنىسى دە مايدان دا­لا­سىنان حابارسىز كەتكەن ەكەن. مىنە, ءبىر ءۇيدىڭ ءتورت بىردەي ازاماتىنىڭ, اكەمنىڭ ءتورت ءبىر­دەي باۋىرىنىڭ, مەنىڭ اعا­لارىمنىڭ تاعدىرلارى وسىلاي بولعان ەكەن. الايدا, قورعانىس مينيسترلiگiنەن الىنعان وسى بiر جان سىزداتار قارالى حاباردى اكەمە ايتا المادىم. بۇل جايىندا اكەم مۇلدەم بiلمەي ءوتتi دۇنيەدەن. اكەمنiڭ «ولار تiرi, كەلەدi ءالi, مەن جوقتا كەلiپ قالسا, تانىماي دا قالاسىڭدار-اۋ» دەپ وتىرار سوڭعى بiر ءتاتتi ءۇمiتiن ۇزگiم كەلمەدi. ءومiردiڭ ءتۇرلi-ءتۇرلi قاسiرەتiنەن ونسىز دا مۇقالىپ جۇرگەن, ءارi ءوزiنiڭ ءتورت بiردەي تۋعان باۋىرلارىن زارىعا توسقان اكە جانى كۇيزەلمەسە ەكەن دەدiم.. سوعىستان قايتپاي جۇرگەن اعالا­رىمنىڭ تۋعان ەلدەگi, تۋعان توپىراقتاعى iزدەرi وشپەسiن دەگەن نيەتپەن اكە قابىرىنىڭ باسىنا ورناتقان قۇلپىتاسقا دا ءتورت اعالارىمنىڭ اتتارىن, قورعانىس مينيسترلiگiنiڭ ارحي­ۆiنەن الدىرعان انىقتاما بويىن­شا تۋعان جانە سوعىستا حابارسىز كەتكەن جىلدارىن تاسقا قاشاپ, جازعىزىپ قويدىم. مىنە, بۇل مەنىڭ اكەمنىڭ قاسىرەتى مەن جان كۇيزەلىسى بولاتىن. ءوز تىرشىلىگىندە ەت جۇرەگىمەن كو­تەرىپ وتكەن اكەمنىڭ وسى ءبىر اۋىر قاسىرەتىن ەندى تۋعان جەرىمدەگى اكە قابىرىنىڭ باسىنداعى سول ءبىر قۇلپىتاستىڭ قارا تاسى قاس­قايىپ كوتەرىپ تۇر. مەنىڭ دە اكەم وسىلايشا بۇل دۇنيەدەن ءوز ءۇمىتىن ۇزبەي ءوت­كەن جانداردىڭ ءبىرى ەدى. ءۇمىت­تەر ۇزىلمەسە ەكەن! ادام بالا­سىنىڭ ءۇمىتى دەگەنىڭىز كەيدە ازىراق قاتالداۋ بولسا دا, كەي­دە كۇرسىنىسى كوپ بولسا دا, مىنا عاجاپ تا تاماشا ءومىردىڭ نازىك ءبىر كوڭىل قىلى عوي. سول ءبىر نازىك كوڭىل قىلىنا ادام تاعدىرى ءىلىنىپ تۇرعاندىعىن سەزىنە ءبىلۋ كەرەك تە شىعار. سونى سەزىنە الار بولساق, ادام بالاسى اۋەلى... ءيا, اۋەلى سول ادام بالاسىنىڭ ءوزىن جىلاتپاس تا, قۇلاتپاس تا ەدى. جىلاپ تۇرعان جانە دە جىلاپ جاتقان ادام بالاسىنىڭ كوز جاسى دەگەنىڭىز سول ادام بالاسىنىڭ ءۇزىلىپ ءتۇسىپ, ءۇزىلىپ ءتۇسىپ جاتقان, ءتىپتى مۇلدەم ۇزىلگەلى تۇرعان سوڭعى ءبىر ۇمىتتەرى ەكەندىگىن ويلايمىن دا, ادامنىڭ كوز جاسىنان قورقاتىنىم جانە دە بار. ادام بالاسىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ماحابباتى مەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرى نەگە سەمىپ بارادى؟ دۇنيە نەگە قاتىگەزدەنىپ بارادى؟ ادام بالاسىنىڭ سول ادام بالاسىنا دەگەن, جالپى, مىنا تىرشىلىككە دەگەن وشپەندىلىگى نەگە ءورشىپ بارادى؟ مەنى وسى ءبىر جايلار كۇيزەلتەدى, جانىمدى قۇلازىتادى. ەگەر دە ءار ادام بالاسى ۇرپاعىنىڭ جان دۇنيەسى مەن وي الەمى, ساناسى مەن سەزىمى اكە نەمات پەن بالا قايراتتىڭ جان دۇنيەسىندەي بولىپ ماڭگى بايلانىسىپ جاتسا, وندا مىنا دۇنيە ءدال بۇگىنگىدەي سەزىمسىز قالماس تا ەدى. ويتكەنى, اكە مەن بالا, جالپى, اتا-انا مەن ۇرپاق اراسىنداعى جۇرەك سەزىمىنىڭ جان مەن رۋح بايلانىسىندا ماحاببات پەن ماڭگىلىك ءومىر جاتىر! ءسىز ءوز اكەڭىز نەمات كەلىم­بەتوۆتىڭ سوڭىندا قالعان باي مۇراسىن جيناقتاپ, كىتاپتارىن باسپا جۇزىنەن شىعارتىپ قانا جاتقان جوقسىز, ءسىز ءوز اكەڭىزبەن وسى ءبىر رۋحاني جان بايلانىسىڭىز ارقىلى ءوز اكەڭىزگە ماڭگىلىك ءومىر سىيلاي ءبىلدىڭىز. جانە دە ماڭگىلىك ءومىر سىيلاپ جاتىرسىز! سول اكەڭىزدىڭ ماڭگىلىك ءومىرى بۇگىن ءوز ۇرپاعى سىزبەن ماڭگىلىككە ۇلاسىپ, ماڭگىلىككە جالعاسىپ بارا جاتسا نەمات اكەنىڭ وسى ءبىر ماڭگىلىك عۇمىرىن ودان كەيىنگى ۇرپاقتارى دا ماڭگىلىك ەتەر دەپ ۇعىنامىن. «رۋحاني كۇش-جىگەرى ارقىلى قيىنشىلىقتارعا مويىماي جەڭە بىلگەن ادامدار ءومىرى ۇلگى الۋعا تۇرارلىق», – دەگەندى ايتا وتىرىپ, ءسىز مەنى اكەلەرىمىز ءبىزدى ءوز قاسىرەتتەرىمەن ءۇنسىز عانا تاربيەلەپ جانە دە ءبىزدىڭ بويىمىزعا سول ءوز قاسىرەتتەرىنىڭ قوس جانارلارىنداعى وزىنەن باسقالارعا مالىمسىزدەۋ مۇڭ­دارىمەن-اق ادامي قاسيەتتەردى سىڭىرگەن شىعار دەگەن ءبىر ويعا الىپ كەلدىڭىز. ءبىز دە سول ءوز اكەلەرىمىزدىڭ جانارلارىنداعى ءومىر مۇڭىن ايتپاي-اق, قاباق­تارىنان ءۇنسىز اڭداپ, ءۇنسىز تانۋعا داعدىلاندىق. بالكىم, اكەلەر قاباعىنداعى سول مۇڭ اتاۋلىلار ءبىزدى اينالاداعى مۇڭ مەن مۇڭدىلاۋ جاندارعا سەرگەك قاراۋعا ۇيرەتكەن دە بولار. بالكىم, «رۋحاني كۇش-جىگەرى ارقىلى قيىنشىلىقتارعا مويى­­ماي» سونى جەڭە بىلگەن ءبىزدىڭ اكەلەر ءومىرى ەڭ اۋەلى ءوزى­مىز­گە ماڭگى ۇلگى بولىپ قالا دا بە­رەرى بار. بالكىم اكەلەر ماڭگى­لىگى دەگەنىڭىز دە وسى بولار؟! قايرات باۋىر! «اكەم دۇ­رىس ايتقان ەكەن...», – دەيتىن ءسىز ايتقان وسى ءبىراۋىز ءسوزدى كەيىن... ءيا, كەيىن... سوڭىمىزدان ايتا جۇرەر سانالى ۇرپاق بەرسىن بارشا ادام بالاسىنا! ءبىزدى اكەلەر كەشىرەر دەپ ويلايمىن! مەن وسىعان سەنىم­دىمىن! ويتكەنى, اكەلەردىڭ ءۇمىتى ءبىز ەدىك قوي! قۇرمەتپەن, جابال ەرعاليەۆ, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. استانا.