سەناتتا «قاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتىلەردە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ: تالداۋ, بولجامدار جانە ۇسىنىستار» تاقىرىبىنا ارنالعان ۇكىمەت ساعاتى ءوتتى. پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار شاكىروۆ شارانى اشا كەلىپ, مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق باعىتى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن اشۋعا نەگىزدەلۋى ءتيىس جەتى نەگىزگى قاعيداتتى بەلگىلەگەنىن اتاپ ءوتتى.
«ۇكىمەت ساعاتىنىڭ تاقىرىبى ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى. سەبەبى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتىڭ دامۋ دەڭگەيى ارقىلى مەملەكەتتىڭ تەحنولوگيالىق الەۋەتىن باعالاۋعا بولادى. ونەركاسىپتىك اۆاريالار ەكولوگيالىق, ماتەريالدىق شىعىندارعا, ادام ولىمىنە, كەيدە بۇكىل سالانىڭ توقىراۋىنا اكەلەدى.
ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتىڭ جاي-كۇيى كاسىپورىننىڭ نەمەسە ونەركاسىپ سالاسىنىڭ تابىستى دامۋىنىڭ ينديكاتورى عانا ەمەس. سونىمەن قاتار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى, قورشاعان ورتا, مەملەكەتتىڭ تەحنولوگيالىق جانە ينۆەستيتسيالىق مارتەبەسى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنە تىكەلەي بايلانىستى. ونىڭ دەڭگەيى ادامنىڭ, قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ومىرلىك ماڭىزدى مۇددەلەرىن قورعاي السا عانا ول مەملەكەتتى شىن مانىندە ونەركاسىپتىك دامىعان ەل دەپ اتاي الامىز», دەدى سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
كەيىنگى 5 جىلدا قاداعالاناتىن سۋبەكتىلەر سانى از عانا وسسە دە ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنداعى اپاتتار 30 پايىزعا ارتا تۇسكەنى جانە جاعدايعا تالداۋ جاساعاندا وندىرىستەردە تەحنوگەندىك اۆاريالاردىڭ تۋىنداۋ قاۋپى بۇرىنعىسىنشا جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىرعانى اتاپ ءوتىلدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن اشۋ, ونىڭ ىشىندە ستراتەگيالىق ماڭىزدى وندىرىستەردى, نەگىزگى ەكسپورتتىق باسىمدىقتاردى ايقىنداۋ, سونداي-اق ونەركاسىپتى قولداۋ شارالارىن شىنايى ىستەرمەن تولىقتىرۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردى. وسىعان بايلانىستى ۇيىمدىق مادەنيەتتىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلاتىن وندىرىستەگى قاۋىپسىزدىكتىڭ جوعارى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, قولداۋ جانە دامىتۋ قاجەت دەپ سانايمىز. ويتكەنى ول وندىرىستىك جانە ەكونوميكالىق ماقساتتاردان باسىم بولىپ, بارلىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ جالپىعا بىردەي جانە اجىراماس بولىگى بولۋى ءتيىس», دەدى اسقار شاكىروۆ.
جاقىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ «اباي» شاحتاسىندا بولعان توتەنشە جاعداي سەكىلدى قايعىلى وقيعالاردىڭ قايتالانباۋى ءۇشىن ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى پروبلەمالاردى شەشۋ اسا ماڭىزدى. وسى ايماقتان سايلانعان سەناتور سەرگەي ەرشوۆ قازىر ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق باستامالاردى قاراۋ ەڭ وتكىر ماسەلە دەپ سانايدى.
«ۋاكىلەتتى ورگانعا قاۋىپتى ءوندىرىس وبەكتىلەرىن جاڭارتۋ مەن تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ بىرلەسكەن جوسپارىن جاساۋ مەن بەكىتۋ جونىندە ءتيىستى مىندەتتەردى بەرە وتىرىپ, قاۋىپتى ءوندىرىس وبەكتىلەرىن پايدالاناتىن ۇيىمدارعا تەحنيكالىق قايتا جاراقتاندىرۋدىڭ بىرلەسكەن جوسپارىن ورىنداۋ جانە ءبىرىنشى باسشىعا تىكەلەي باعىناتىن وندىرىستىك جەكە باقىلاۋ قىزمەتىن قۇرۋعا قاجەتتى شارالار قابىلداۋ مىندەتتەرىن بەكىتۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور ءوز سوزىندە.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى سونىمەن قاتار ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى كادرلاردىڭ تاپشىلىعىن, ينسپەكتورلار قۇرامىنىڭ قىسقارۋىن, سونداي-اق وسى سالادا عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتىنىڭ ءتيىستى دارەجەدە جۇرگىزىلمەي كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
جيىن بارىسىندا توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري يلين ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى احۋال تۋرالى ۇكىمەت ساعاتىنا قاتىسۋشىلارعا بايانداپ بەردى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە جويۋ, ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ. ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قاداعالاۋ جۇيەسى ازاماتتاردىڭ جانە قورشاعان ورتانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا, مۇناي-گاز ءوندىرۋ, مۇناي-حيميا, حيميا جانە ونەركاسىپتىڭ باسقا دا سالالارىنداعى تەحنوگەندىك اپاتتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.
مينيستر رەتتەۋ جۇيەسىندەگى قايتا-قايتا جاسالعان رەفورمالار مەن بيزنەس ءۇشىن تالاپتاردى قىسقارتۋ بويىنشا قادامدار ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىندا مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇمىستارىن السىرەتە تۇسكەنىن جەتكىزدى. سونىڭ سالدارىنان ونەركاسىپتىك ءتارتىپ دەڭگەيى تومەندەپ, وندىرىستەردە تەحنوگەندىك اپاتتار سانى ءوستى.
«بۇعان 7 قاراشاداعى «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق كومىر دەپارتامەنتىنىڭ «اباي» شاحتاسىنداعى قايعىلى وقيعا مىسال بولا الادى. ياعني وندا مەتاننىڭ تاراۋىنا بايلانىستى اپاتتان 6 كەنشى قازا تاپتى. بۇگىندە اتالعان كومىر رازرەزىندە جۇمىستار ۋاقىتشا توقتاتىلدى, ول جەردى مەملەكەتتىك كوميسسيا تەكسەرىپ جاتىر. بەلگىلى بولعانداي, ءبىر مەزگىلدە شاحتادا 8 مىڭ تەكشە مەتردەن استام مەتان تاراعان. اپات كەزىندە 100 توننادان استام تاۋ-كەن ماسساسى ءۇيىندىسى تۇسكەن. قازىرگى كەزدە ءۇيىندىنى تازارتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
بۇعان دەيىن «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق نىساندارىنداعى ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتىڭ قاناعاتتانارلىق ەمەس جاعدايىن بىرنەشە مارتە ايتقان ەدىك. ينسپەكتورلار تاۋ-كەن جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە, كومىر قاباتتارىن الدىن الا گازدان تازارتۋعا بايلانىستى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ جۇيەلى تۇردە بۇزىلاتىنىن ۇنەمى انىقتاپ ءجۇردى. تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە سوت ورگاندارىنا كومىر شاحتالارىنىڭ قاۋىپتى ۋچاسكەلەرىندە تاۋ-كەن جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى ۋاقىتشا توقتاتۋعا تالاپ-ارىزدار جولداندى», دەدى يۋ.يلين.
بىراق ءىس جۇزىندە تالاپ-ارىزداردى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا سوتتا قاۋىپتى ۋچاسكەلەردە جۇمىستى توقتاتۋ تۋرالى شەشىم قولداۋ تاپپاعان. تەك اكىمشىلىك ايىپپۇلدار سالىنعان. «جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە بولماۋى قاداعالاۋ سالاسىنداعى ءىس-شارالارعا تەرىس ىقپال ەتىپ وتىر», دەدى مينيستر.
قازىرگى تاڭدا ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قاداعالاۋدى بارلىعى 381 ينسپەكتور جۇزەگە اسىرادى. ولاردىڭ قاداعالاۋىنا 9 مىڭ كاسىپورىن جانە 230 مىڭنان استام قاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتىلەر بار. وسى جۇيە قۇرىلعان كەزدەن باستاپ ينسپەكتورلار سانى 4,3 ەسەدەن استامعا قىسقارعان. 1991 جىلى ينسپەكتورلار سانى – 1 648, 2014 جىلى – 510, 2020 جىلى 449 ماماندى قۇرادى. ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋى جانە ونەركاسىپتىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ ارقاسىندا جىل سايىن باقىلاناتىن وبەكتىلەردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىر ينسپەكتور 603 وبەكتىنى باقىلاۋعا ءماجبۇر.
ينسپەكتورلاردىڭ ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن بۇزۋشىلىقتاردى ۋاقتىلى انىقتاۋى قاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتىلەردە اۆاريالاردىڭ تۋىنداۋىنىڭ الدىن الادى. بيىلعى قاڭتاردان باستاپ ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك بويىنشا ءبىر جارىم مىڭنان استام تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپتى. سونىڭ ىشىندە 27 مىڭنان استام بۇزۋشىلىق انىقتالعان. ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرۋ قاۋپىن توندىرگەن 432 وبەكت جانە 4 سۋبەكت جۇمىسى توقتاتىلدى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل قاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتىلەردە 18 اۆاريا تىركەلگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا از. وقيعا سالدارىنان 16 ادام زارداپ شەكسە, 9 ادام قازا تاپتى. بيىلعى وڭ ديناميكاعا قاراماستان, وندىرىستە اۆاريالاردىڭ تۋىنداۋ قاۋپى بۇرىنعىسىنشا جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. سوڭعى 5 جىلدا اۆاريالاردىڭ 30 پايىزعا ءوسۋى بايقالادى. بەس جىل ىشىندە 125 اپات بولىپ, 110 ادام زارداپ شەكىپ, 53 ادام قايتىس بولعان.
مينيستر ءوز سوزىندە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاسا بەرەتىنىنە توقتالدى.
ۇكىمەت ساعاتى وتىرىسىنا توراعالىق ەتكەن مۇحتار قۇل-مۇحاممەد كەزدەسۋ بارىسىندا كوتەرىلگەن بارلىق ماسەلەلەر مەن ايتىلعان ۇسىنىستار ورتاق تىزبەگە ەنگىزىلىپ, جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەرگە جىبەرىلەتىنىن جەتكىزدى.