ۇلتتىق قارجى جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى ارتادى

زاڭ جوباسىنا سايكەس, ەندى جاريا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قارجى وپەراتسيا­لارىنا زاڭنامالىق تۇرعىدا باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى. بۇرىن ولار قارجىلىق مو­نيتورينگ سۋبەكتىلەرىنىڭ قاتارىنا قو­سىل­ماعان ەدى. جاڭا نورما بويىنشا بۇ­دان بىلاي سالالىق اگەنتتىك ۇلتتىق جاريا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءتىزىمىن جاسايدى.

سونداي-اق قارجى مونيتورينگى جۇر­گى­زىلەتىن سۋبەكتىلەر قاتارىنا «ماينينگ­پەن» اينالىساتىن تۇلعالار دا قوسى­لادى. ەندى ولار اقپاراتتاندىرۋ سالا­سىن­داعى ۋاكىلەتتى ورگانعا ءوز قىزمەتىنىڭ باستالعانى تۋرالى ەسكەرتۋگە مىندەتتى بولادى.

«قىلمىستىق جولمەن الىنعان كى­رىس­تەردى زاڭداستىرۋ جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋ قوعام مەن مەملەكەت ءۇشىن قاۋىپ تۋدىراتىنى انىق. سول سەبەپتى وسى قىلمىستارعا قارسى ءىس-قيمىلداردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە بۇل سالاداعى سىن-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ اسا ماڭىزدى. سوندىقتان بۇگىن قابىلدانعان زاڭ قىلمىستىق كىرىستەردى ازايتۋدى جانە ۇلتتىق قارجى جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى», دەدى اتالعان زاڭ جوباسى جونىندە پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆ.

سەناتور, قارجى جانە بيۋدجەت كو­مي­تەتىنىڭ توراعاسى ولگا پەرەپەچينانىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىندا «جاريا لاۋا­زىمدى ادامدار» ۇعىمى ەنگىزىلەدى. بۇل ۇلتتىق جانە شەتەلدىك مەملەكەتتىك لاۋا­زىمدى ادامدارعا بولىنەدى.

«ۇلتتىق جاريا لاۋازىمدى تۇلعالار ينستيتۋتىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋ جانە ەلىمىزدەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اق­شامەن جانە وزگە م ۇلىكپەن جاسايتىن وپەراتسيالارى بويىنشا ءتيىستى باقىلاۋدى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەلگىلەۋ كوزدەلىپ وتىر. قارجى مونيتورينگى اگەنتتىگى جاريا لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ, ولاردىڭ جۇبايى مەن جاقىن تۋىستارىنىڭ ءتىزىمىن جاسايدى. ال پرەزيدەنت ءتىزىمدى بەكىتەدى», دەدى و.پەرەپەچينا.

سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, قارجى مو­نيتورينگi سۋبەكتiلەرiنەن تيiستi قىزمەت العاندا جوعارى دەڭگەيلى تاۋەكەلى بار مەم­لەكەتتiك لاۋازىمدى تۇلعالارعا, ولار­دىڭ جۇبايلارىنا جانە جاقىن تۋىستارىنا قوسىمشا تيiستi تەكسەرۋ شارالارى قولدانىلادى. لاۋازىمدى ادامدار قىزمەتىنەن كەتكەننەن كەيىن, 12 اي بويى ولاردىڭ قارجىلاي جانە م ۇلىكتىك وپەراتسيالارى تەكسەرىلەدى.

سونداي-اق جوبادا تسيفرلى اكتيۆ­تەردى شىعارۋ, ولاردىڭ ساۋدا-ساتتىعىن ۇيىم­داستىرۋ, وسى اكتيۆتەردى اقشاعا, نە بول­ماسا باسقا م ۇلىككە ايىرباستاۋ جو­نىندەگى قىزمەتتەردى جۇرگىزەتىن تۇلعا­لاردى قارجى مونيتورينگى سۋبەك­تىلەرىنە جاتقىزۋ قاراستىرىلعان.

«زاڭ جوباسىندا ەلىمىزدەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اقشا جانە وزگە م ۇلىك ارقىلى جاسايتىن وپەراتسيالارى بو­يىنشا ءتيىستى باقىلاۋدى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەلگىلەۋ كوزدەلگەن. ال قارجى مو­نيتورينگى اگەنتتىگى, ءوز كەزەگىندە وسى ادام­داردىڭ جانە وتباسى مۇشەلەرىنىڭ, جا­قىن تۋىستارىنىڭ جەكە ءتىزىمىن جۇر­گى­زەدى.

سونداي-اق جوبادا تسيفرلى اكتيۆ­تەردى شىعارۋ, ولاردىڭ ساۋدا-ساتتىعىن ۇيىمداستىرۋ, وسى اكتيۆتەردى اقشاعا, نە بول­ماسا باسقا م ۇلىككە ايىرباستاۋ جو­نىندەگى قىزمەتتەردى جۇرگىزەتىن تۇلعا­لاردى, قارجى مونيتورينگى سۋبەك­تى­لەرىنە جاتقىزۋ قاراستىرىلعان. مەكە­مەنىڭ زاڭدى يەسى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ اشىق­تىعىن بەلگىلەۋ ماقساتىندا ۋاكى­لەت­تى ورگانعا ۇلتتىق ءتىزىلىمىنىڭ دەرەك­تەرىنە قول جەتكىزۋ ۇسىنىلعان», دەدى قو­سىمشا بايانداما جاساعان سەناتور باق­تىباي شەلپەكوۆ.

بۇعان قوسا ولار تسيفرلىق دامۋ, يننو­ۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركا­سىبى مينيسترلىگىنە قىزمەتتى باستا­عانى نەمەسە توقتاتقانى تۋرالى حابار­لاما جىبەرۋگە مىندەتتەلەدى. قارجى موني­تورينگى اگەنتتىگىنە بيزنەس-سايكەس­تەندىرۋ نومىرلەرىنىڭ ۇلتتىق تىزىلىمىنە قولجەتىمدىلىك بەرۋ كوزدەلگەن.

سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.

ءابدالى نۇراليەۆ ەلىمىزدە اۋىز سۋ تاپ­شىلىعىن شەشۋ ءۇشىن جەراستى سۋ­لارى رەسۋرستارىن زەرتتەۋدى جاندان­دىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. پرە­مەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ اتىنا جول­داعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وسى سالاداعى وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى.

سەناتور ايتقان اقپارات بويىنشا, قازاقستاندا 2040 جىلعا قاراي اۋىز سۋ 50 پايىزعا دەيىن ازايۋى مۇمكىن. ەلى­مىز­دىڭ تاۋ كولدەرىنە «قازگيدرومەت» جۇر­­گىزگەن كوپجىلدىق باقىلاۋ ناتيجەسى بو­­يىن­شا وتكەن جىلى قار جامىلعىسى اي­تار­لىقتاي تومەندەگەنى انىقتالىپ وتىر.

وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جانە كورشى مەملەكەتتەردىڭ كوپتەگەن سۋ قويمالارىندا سۋ دەڭگەيى تۇراقتى تۇردە تومەندەپ كەلەدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا جاعداي مۇلدەم كۇردەلەنە تۇسكەن. سە­ناتور ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا بىر­قاتار ناقتى قادامداردى ۇسىندى, ولار­دىڭ ورىندالۋى وسى ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسۋى ءتيىس.

«سۋ رەسۋرستارىنىڭ بولجامدى تاپ­شى­لىعىن ازايتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە جەراستى سۋ قورلارىن زەرتتەۋ مەن قايتا باعالاۋدى جانداندىرۋ قاجەت. سونداي-اق ۇڭعىمالاردى قازۋعا بولىنەتىن سۋبسي­ديا­لاردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ كەرەك. ودان باسقا, قازاقستاننىڭ بىرقاتار وبلىستارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان شۋ جانە تالاس وزەندەرىنىڭ بويىنان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ «بۋرۋلداي» سۋ قويماسى مەن «بالا-سارۋ» گەس-ءىن سالۋ جوسپارلارىنا بايلانىستى ءتيىستى شارالار قابىلداۋ قاجەت», دەدى ءابدالى نۇراليەۆ.

سەناتور ناريمان تورەعاليەۆ ەلى­مىز­دىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جول­داعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا باتىس قازاق­ستان وبلىسىندا ورنالاسقان وتكىزۋ بەكەت­تەرىنىڭ ماسەلەسىن كوتەردى.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىل­عى قازاندا وتكەن قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ءحىىى وڭىرارالىق ىنتىماق­تاستىق فورۋمىندا ەلباسى ەلىمىزدىڭ ۇكى­مەتىنە قازاقستان-رەسەي شەكاراسىنداعى باقىلاۋ-وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭعىرتۋ, سونداي-اق «فومين» جانە «مولودوست» جەڭىلدەتىلگەن وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ مار­تەبەسىن ەكىجاقتى اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتتەرىنە وزگەرتۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسى ءىس-شارالاردىڭ بار­لىعى 2018 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانىنا دەيىن جۇزەگە اسۋى ءتيىس ەدى.

دەپۋتات اتالعان تاپسىرمانىڭ ورىندالماۋىنا بايلانىستى سەناتورلار بۇل ماسەلەنى بىرنەشە رەت كوتەرىپ, دەپۋ­تات­تىق ساۋالدار جولداعانىن اتاپ ءوتتى. وكىنىشكە قاراي, ۇكىمەت بەرگەن ۋادەلەرىن ءالى ورىنداعان جوق.

سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەنى شەشۋ وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى ۇزىن-سونار كە­زەكتەردەن ارىلۋعا جانە ءوڭىردىڭ ەكونو­ميكالىق وسۋىنە جاڭا سەرپىن بەرۋگە كومەكتەسەر ەدى.

«جانىبەك اۋدانىنىڭ «جانىبەك-ۆيش­نەۆكا» وتكىزۋ پۋنكتىنە كوپجاقتى حالىق­ارالىق وتكىزۋ پۋنكتى مارتەبەسىن, ال بو­كەي ورداسى اۋدانىنىڭ «مولو­دوست – ۆەرحني باسكۋنچاك» جانە كازتا­لوۆ اۋدانىنىڭ «فومين» وتكىزۋ پۋنكت­تەرىنە ەكىجاقتى اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنك­تى مارتەبەسىن بەرۋ ماسەلەسىنىڭ شەشى­لۋىنە جانە ونەگە – بيسەن – سايقىن رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار تاسجولىن ساي­قىن – شوڭاي – مولودوست (50 كم) شەكارا بەلدەۋىنە دەيىن ۇزارتىپ, QazAvtoJol ۇك اق ەسەبىنە بەرۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدان رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جول مارتەبەسىنە اۋىستىرۋعا ىقپال ەتۋىڭىزدى سۇرايمىز», دەدى سەناتور.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جول­داعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا اقما­رال ءالنازاروۆا ەلىمىزدە ترانسپلان­تولو­گيالىق قىزمەتتى دامىتۋدى ۇسىندى. سەنا­توردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداعى كەزەك وتە باياۋ ءارى وپەراتسيانى كۇتەتىن پاتسيەنت­تەردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.

اقمارال ءالنازاروۆا قازاقستاندا 2012 جىلدان باستاپ ورگانداردى اۋىستى­رۋ بويىنشا 2 مىڭعا جۋىق وپەراتسيا جا­سالعانى تۋرالى دەرەكتى كەلتىردى. بۇگىنگى تاڭدا ترانسپلانتاتسيانى كۇتۋ تىزىمىندە 3 300-دەن استام ادام بار. سونىڭ 105-ءى بالا. سونداي-اق سوڭعى 9 جىلدا ەلىمىزدە با­لالارعا 118 بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى, ونىڭ 77 پايىزى دونور تۋىس­تاردان الىنعان.

سەناتور جاعدايدى جاقسارتۋ ءۇشىن ترانس­پلانتولوگيالىق قىزمەتتى تو­لىق­قان­دى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ, سون­داي-اق حالىقتىڭ ورگان دونور­لىعى تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

«سونىمەن قاتار ەلىمىزدە ترانس­پلان­تولوگيانىڭ دامۋىن تەجەيتىن نەگىزگى سەبەپتەرگە قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانىڭ جەتىلمەگەندىگى, دو­نورلىق ستاتسيونارلاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ تومەندىگى, سون­داي-اق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتىق تۇرعىدا قورعالماعانى جاتادى», دەدى ا.ءالنازاروۆا.

سەناتور سونىمەن قاتار دونورلىق ورگاندار مەن ترانسپلانتاتسيا بريگادالارىن وڭىرلەردەن ورتالىققا ۋاقتىلى جانە قاۋىپسىز جەتكىزۋدىڭ تەحنيكالىق قيىندىقتارى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

دانا نۇرجىگىت پاتريوتتىق تاربيەگە قاتىستى بولەك زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. سەناتور ەل جاستارىنىڭ اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە­سىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن بىرقاتار قادامدار ۇسىندى.

بۇگىنگى كۇنى قورعانىس مينيسترلىگىنە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ زاڭنامامەن بەكىتىلىپ بەرىلدى. ول پاتريوتتىق تاربيە – بۇل بارشاعا ورتاق ءىس ەكەنىنە توقتالا كەلىپ, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار وسى جۇمىسقا جۇمىلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سەناتور وسى ماقساتتا جەكە زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى جانە ۇيلەستىرۋ ورگانىن بەلگىلەۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

«بۇگىندە پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ جۇيەسىنىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق مارتە­بەسى, ءرولى, ورنى, ماقساتى جانە پاتريوت­تىق تاربيە بەرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن ۇيلەستىرۋشى ورگاننىڭ قۇرىلۋى زاڭنا­مالىق تۇرعىدا ايقىندالماعان. ءاربىر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, ۆەدومستۆونىڭ, ۇيىمنىڭ قىزمەتتەرىنىڭ ءبىر تارماعى پاتريوتتىق تاربيەگە باعىتتالۋى ءتيىس ەكەنى كورسەتىلمەگەن. بۇل ماسەلەنىڭ زاڭ بويىنشا رەتتەلمەۋى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, پاتريوتتىق كلۋبتاردىڭ ماتەريالدى-تەحنيكالىق بازاسىنا دا اسەر ەتىپ وتىر», دەدى دانا نۇرجىگىت.