ەل ەرتەڭىنە كەرەك كادرلار دايارلانا ما؟

گرانت ارقىلى وقۋعا بولادى

ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىس پەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ زاماناۋي تالاپ­تارى مامانداردىڭ جىل سايىن جا­ڭا داعدىلاردى يگەرۋىنە ىقپال ەتەدى. جاۋاپتى ۆەدومستۆو جاڭا مامان­دىق­تاردىڭ ءتىزىمى ازىرلەنگەندە وسى ءبىر زاڭ­دىلىق ەسكەرىلگەنىن جازدى. ەڭ ماڭىز­دىسى – وسى ماماندىقتاردىڭ نەگىزىنەن تەگىن, مەملەكەتتىك گرانت ەسەبىنەن, ستي­پەنديا الىپ وقۋعا بولاتىنىندا. ماسەلەن, جاڭادان ەنگىزىلگەن وقۋ باعدار­لا­مالارىنىڭ ىشىندە اقپاراتتىق-كوممۋ­نيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) سالاسىنا قاتىستى مامانداردى دايارلاۋعا كوپتەپ گرانت بولىنگەن. 2021 جىلى اكت سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋعا 10 مىڭعا جۋىق گرانت ءبولىندى, بۇل 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوپ.

ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ جانىنداعى جو­عارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ادىلەت تويباەۆ: «سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعىندا IT ماماندارعا سۇرا­نىس­تىڭ كۇرت ءوسۋى بايقالادى. بۇگىندە اق­پاراتتىق تەحنولوگيالار ءومىردىڭ بار­لىق سالاسىنا ەنگىزىلگەن. جوعارى وقۋ ورىندارى ماماندارعا قويىلاتىن قا­زىر­گى تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەدى. ءبىلىم بە­رۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋ بارىسىن­دا جوعارى وقۋ ورىندارى جۇمىس بەرۋ­شى­لەردىڭ پىكىرى مەن سۇرانىسىن ەسكەردى. مىسالى, جۇمىس بەرۋشىلەر اقپاراتتىق جۇيەلەردى قورعاۋ بويىنشا كادرلار دايار­لاۋ قاجەتتىگى تۋرالى حابارلادى. جاڭا باعدارلامالاردىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ەڭبەك نارىعىندا قاجەت پراكتيكالىق ءبىلىم الۋعا باعىتتالعان. IT باعىتى بو­يىن­شا كوپ جاڭا باعدارلاما بار. ما­سە­لەن, IT قۇقىق, IT مەديتسينا», دەدى.

وسى سۇرانىسقا بايلانىستى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتەر Big Data Analysis (اۋقىمدى دەرەك­تەر­دى تالداۋ), «جاساندى ينتەللەكت تەحنو­لوگياسى», «كريپتولوگيا», «IT قۇقىق», Digital Engineering, «روبو­ت­تەح­نيكالىق جۇيەلەر», Data Science, «كي­بەرفيزيكالىق جۇيەلەر», «رو­بوت­تان­­دىرىلعان ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپارات­تارى», «IT مەنەدجمەنت», «تسيفرلى ەكو­نو­مي­كا» سياقتى باعدارلامالار بو­يىن­شا مىڭ­داعان بولاشاق باعدار­لا­ما­شىنى وقىتادى.

دەگەنمەن سۇرانىس تەك ءىت سالاسىندا عانا ەمەس. وزگە وندىرىستەگى كادر تاپ­­­شىلىعىن جويۋدى بۇگىننەن باس­تاۋ كە­رەك ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان وتان­دىق ۋنيۆەرسيتەتتەر جاڭا وقۋ باع­­دار­­لا­مالارى بويىنشا بولاشاق ين­­جە­نەرلەردى, قۇرىلىسشىلار مەن پەدا­گوگ­تەردى, مەنەدجەرلەردى, ەكونوميستەر مەن زاڭگەرلەردى جانە باسقا دا ماماندار­دى وقىتۋدى باستاپ كەتتى. ماسەلەن, «يادرو­لىق مەديتسينا», «Smart City تەحنولوگيالارى», «ماتەماتيكالىق ەكونوميكا, ستاتيستيكا جانە دەرەكتەردى تالداۋ», ء«بىلىم بەرۋدەگى فيزيكا», «عىلىمي تاريح», New media, «تاۋ-كەن ىسىندەگى 3D مودەلدەۋ ينجەنەرى», «نانوماتەريالدار جانە نانوتەحنولوگيالار» سىندى ماماندىقتار اشىلعان.

ماماندىقتاردىڭ ءبارى جاڭا ەمەس

جاڭا زامانعا ساي جاڭا ماماندىق­تار­دى ەنگىزىپ, ونىڭ بىرقاتارى بويىنشا ستۋدەنتتەردى قابىلداپ, وقىتۋدى باس­تاپ كەتكەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءبىرى – ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەح­ني­كالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى. اتال­عان وقۋ ورداسىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى پرو­رەكتورى باقىت احات ۇلى وسى ءبىر عانا ۋني­ۆەرسيتەتتە 19 ماماندىق اشىلعانىن ايتتى.

«جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ەنگىزۋدە «جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنا» سۇيەندىك. بۇل – ءوندىرىس پەن نا­رىق­تىڭ سۇرانىسىن زەرتتەپ جاسالعان ءتىزىم. ءوزىمىز دە قاجەتتىلىككە قاراي كادر دايار­لاۋعا مۇددەلى بولدىق. ءسويتىپ ءبىز «ين­جەنەرلىك گەولوگيا», «سۋ رەسۋرستارى», «بيومەديتسينالىق ينجەنەريا», «وندىرىستىك گيگيەنا جانە باقىلاۋ» سە­كىل­­دى ماماندىقتاردى اشتىق. بۇل ءۇشىن الەم­دىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جوسپارلارىن, قاي ماماندىق بويىنشا قانداي كاسىبي پاندەردىڭ وقىتىلاتىنى زەردەلەندى. بيىل ءبىرىنشى جىل جاڭا ماماندىقتارعا ستۋدەنتتەردى قابىلدادىق. بىراق ءالى دە كوپ تالاپكەر جاڭا جاعدايدان, جاڭا­لىق­تاردان, جاڭا ماماندىقتاردىڭ اشىل­عا­نىنان حابارسىز. سول سەبەپتى وسى وقۋ جىلىندا بىردەن كوپ ستۋدەنتتى جينا­عان جوقپىز. سونىڭ وزىندە باق پەن الەۋ­م­ەت­تىك جەلىدەگى حابارلاندىرۋلاردىڭ ناتي­جە­سىندە ءار ماماندىققا 15-تەن 40 ادامعا دەيىن جينالدى. بيىل بارلىعى 2 356 تالاپكەر وقۋ ورنىمىزدىڭ ستۋدەنتى اتانسا, سونىڭ 12-15 پايىزى جاڭا ماماندىقتارعا وقۋعا ءتۇستى», دەيدى.

ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى وكىلىنىڭ اي­تۋىن­شا, اشىلعان 19 ماماندىقتىڭ ءبارى بىر­دەي بۇرىن ەشقاشان وقىتىلماعان دەۋگە كەلمەيدى. ويتكەنى كەيبىر ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى كەزىندەگى نارىق تالابى بويىنشا تىزىمنەن الىنىپ تاس­تا­لىپ, سوعان سايكەس كادر دايارلاۋ ءىسى توق­­تاتىلعان. ءوندىرىستىڭ سۇرانىسى مەن تا­لا­بى ارقىلى جويىلىپ كەتكەن سونداي ما­ماندىقتاردى قايتا جاڭعىرتۋدى ءجون كورىپتى.

«دەسەك تە بۇرىن مۇلدەم وقىتىل­ما­­عان باعدارلامالار دا بار. ايتالىق, «بيو­مەديتسينالىق ينجەنەريا» مامان­دى­عى قازىرگى زامانعا, بۇگىنگى نارىققا اسا قاجەت. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ەلىمىزگە كوپتەگەن مەديتسينالىق قۇرىلعى شەتەلدەن اكەلىنەدى. ال ونىڭ ءبىر جەرى ىستەن شىقسا, جوندەيتىن ادام جوق. مىنە, «بيومەديتسينالىق ينجەنەريا» ما­ماندىعىن ءبىتىرۋشى تۇلەكتەر ادام ءومى­رىن ساقتاۋعا قاجەتتى قۇرالداردى جا­س­اۋ­شى, جوبالاۋشى, جوندەۋشى مامان بو­لىپ شىعادى. ارينە, وسى تۇستا «جاڭا ماماندىققا تۇسكەن ستۋدەنتتەردى كىمدەر دايارلايدى؟» دەگەن سۇراقتىڭ تۋاتىنى زاڭدى. جاڭا ماماندىققا ليتسەنزيا ال­ماي تۇرىپ وقىتۋشىلاردى قايتا دايارلاۋدان, شەتەلدەرگە جىبەرىپ كۋرستاردان وتكىزىپ الامىز. مەملەكەتتىك گرانت بولىنگەندىكتەن مەملەكەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە وقۋ قۇرالدارىن ساتىپ الامىز. بۇل وقىتۋشىلارعا جاقسى كومەكشى بولادى», دەيدى باقىت احات ۇلى.

وندىرىسپەن بايلانىس – كەلەشەككە كەپىل

راسىمەن دە, ءوندىرىس ورىندارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتقاندا عانا ەر­تەڭگى كۇنى تۇلەكتەر جۇمىسسىزدار قا­تا­رىن كوبەيتپەيدى. د.سەرىكباەۆ اتىن­داعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋني­ۆەرسيتەتى جاڭا ماماندىقتار ءتىزىمىن جاساق­تاعاندا وسى قاعيدانى ۇستاناتىنىن جەتكىزدى. اتالعان وقۋ ورنىندا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى مازمۇنىنىڭ ءوزى ءوندىرىس وكىلدەرىمەن بىرلەسە ازىرلەنگەن كورىنەدى. بۇل تۋرالى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ اكادەميالىق قىزمەت جونىندەگى پرورەكتورى جادىرا قوڭىرباەۆا: «يننوۆاتسيالىق جانە جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى «قازتسينك» جشس, BI Group, «توپاز» جشس, «باگراتيون» جشس, «مايلى داقىلداردىڭ تاجىريبەلىك الاڭى» جشس, شىعىس قازاقستان وبلىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى, تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا عزي, «شىعىس-اقپارات» جشس, «التاي» تەلەارناسى جانە ت.ب. سەرىكتەس كاسىپورىندارمەن كەلىسىلگەن. جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بايلانىس ۇنەمى ساقتالادى, وقۋ قىزمەتىن جوسپارلاۋ مەن ۇيىمداستىرۋ تەوريالىق دايىندىقتىڭ وندىرىستىك پراكتيكامەن (دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى) ۇشتاسۋى نەگىزىندە جۇزەگە اسادى. مىسالى, الەۋمەتتىك مەديا-ماركەتينگ (SMM) وقۋ باعدارلاماسى «شىعىس-اقپارات» جشس-مەن بىرلەسىپ ازىرلەندى», دەپ تۇسىندىرەدى.

ۋنيۆەرسيتەتتە بيىلعى وقۋ جىلىندا 4 ءتۇرلى جاڭا ماماندىق اشىلعان. جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ كەي­بىرى ءتىپتى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تاپ­سى­­رىسى بويىنشا ەنگىزىلگەن ەكەن. مىسالى, وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قارماسى مەن وبلىستىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارى مەديتسينا ينجەنەرلەرىن دايار­­لايتىن «مەديتسينالىق تەحنولو­گيا» باعدارلاماسىنىڭ تاپسىرىس بەرۋ­شى­سى بولدى. ال «روبوتتاندىرىلعان ۇش­قىش­سىز اپپاراتتار» يننوۆاتسيالىق باع­دارلاماسى ادامداردى ونەركاسىپتىك سەك­توردا اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەمەن الماستىرۋ قاجەتتىگىنە جاۋاپ بول­ماق. ويتكەنى ەندى بىزگە روبوتتىق كولىك جە­لى­لەرى مەن جۇيەلەرىن باسقارا الاتىن ماماندار قاجەت. باعدارلاما ءنوۆو­سىبىر مەم­لەكەتتىك تەحنيكالىق ۋني­ۆەر­سي­تە­تى­مەن جانە بۋداپەشتتەگى وبۋدا ۋني­ۆەر­سيتەتىمەن بىرگە جۇرگىزىلەدى. جوباعا «Kaزتسينك» جشس, NormalWork جشس كاسىپورىندارى سەرىكتەس بولىپ وتىر.