جىراقتا جۇرسە دە, قازاقتىڭ اتىن شىعارىپ, مەرەيىن ۇستەم ەتكەن ازاماتتار ارامىزدا از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – ارداگەر سپورتشى, كوپتەگەن حالىقارالىق جارىستا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن تانىمال جەلاياق ۆالەري ءجۇمادىلوۆ. ول رەسەيدە تۋىپ-وسكەنىمەن, ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىن بالتىق جاعالاۋىندا وتكىزدى. قازىرگى كەزدە قانداسىمىز ەستونيانىڭ استاناسى – تالليندە تۇرىپ جاتىر.
بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ اتا-بابالارى باعزى زاماننان بەرى قازىرگى شىعىس قازاقستان وبلىسى اۋماعىن مەكەن ەتكەن. قىتايمەن شەكارالاس وڭىردە ورنالاسقان زايسان كولىنىڭ جاعالاۋىندا سول اۋلەتتىڭ ۇرپاقتارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن عۇمىر كەشۋدە. اكەسى ەركەش وتكەن عاسىردىڭ 50-جىلداردىڭ اياعىندا سەمەيدەگى تەمىر جول تەحنيكۋمىن تامامداعاننان كەيىن رەسەيگە اتتانىپ, سول جاقتا ۇزاق جىلدار ءوز ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك ەتتى. قىزمەت بابىمەن كورشىلەس رەسپۋبليكانىڭ ءبىراز قيىرىن شارلادى. سونداي ساپارلارىنىڭ بىرىندە بولاشاق جارى ريمما پاۆلوۆنامەن جولىقتى. جۇبى جاراسقان جاستار كوپ ۇزاماي شاڭىراق كوتەرىپ, تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشتى. ۆالەريدىڭ ءوزى 1961 جىلدىڭ 21 تامىزىندا سمولەنسك قالاسىندا دۇنيەگە كەلدى. دەسەك تە ونىڭ بالالىق شاعى كراسنودار ولكەسىندە ءوتتى.
بالا كەزىنەن زەرەك بولىپ وسكەن ۆالەري ورتا مەكتەپتى اياقتاعاننان كەيىن ماسكەۋگە اتتانىپ, ەنەرگەتيكا ينستيتۋتىنا وقۋعا تۇسەدى. ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداپ جۇرگەنىندە قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا شاقىرىلادى. وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن ول سولتۇستىك فلوتتا وتەيدى. كەيىننەن كيەۆتەگى اسكەري-تەڭىز ۋچيليششەسىنە اۋىسىپ, اتالعان وقۋ ورنىن قىزىل ديپلوممەن ءتامامدايدى. ءسويتىپ لەيتەنانت شەنىن العان ءجۇمادىلوۆ بالتىق تەڭىزىنەن ءبىر-اق شىعادى. بۇل – 1985 جىل ەدى...
كەيىپكەرىمىزدىڭ جەڭىل اتلەتيكاعا كەلۋىنىڭ ءوزى دە – ءبىر قىزىق وقيعا. وسى جايىندا ۆالەري ەركەش ۇلىنىڭ ءوزى بىلاي دەپ اڭگىمەلەيدى: جالپى, توقسانىنشى جىلداردىڭ باسى وتە قىزىقتى كەزەڭ ەدى. بۇرىندارى ءومىرى كورمەگەن كوپتەگەن تەحنولوگيا مەن زاتتار, قىزىقتى نارسەلەر پايدا بولدى. سونىڭ ارقاسىندا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلدى. ءدال سول تۇستا مەن پسيحولوگيالىق كىتاپتارعا قۇمارتىپ, بىرىنەن كەيىن ءبىرىن وقىدىم. ارا-تۇرا ورازا ۇستاپ, يوگامەن شۇعىلداندىم. تاڭەرتەڭ جۇگىرىپ, تەمىر-تەرسەك كوتەرۋدى ادەتكە اينالدىردىم. اسكەري قىزمەتتەن كەتكەن سوڭ قايتا تاللينگە ورالدىم. ۇلىم 8 جاسقا تولعاندا كاراتەگە اپاردىم. ۋاقىت وتكىزۋ ءۇشىن جاقىن ماڭداعى سپورتزالعا باس سۇعىپ, جاتتىعۋىمدى جالعاستىردىم. بىرتە-بىرتە قىزىعۋشىلىعىم ارتىپ, جەڭىل اتلەتيكاعا مىقتاپ دەن قويدىم. 15 جىل بويى فيتنەسپەن اينالىسۋىم مەنىڭ وسى سپورت تۇرىنە تەز-اق بەيىمدەلۋىمە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى».
اسقارالى 60 جاستان اسقان ۆالەري ءجۇمادىلوۆ 35 جىل بويى ەستونيانىڭ باس شاھارى – تالليندە تۇردى. سپورتتى ومىرلىك سەرىگىنە اينالدىرعان ول كوپتەگەن اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, سان مارتە رەكوردتىق كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. اسىرەسە قىسقا قاشىقتىققا جۇگىرۋدەگى جەتىستىكتەرى تولاعاي. قانداسىمىز 50-55 جاستاعى جەڭىل اتلەتتەر اراسىندا بالتىق جاعالاۋى ەلدەرى بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ قانا قويماي, رەسەي مەن بەلارۋستە وتكەن Masters دەڭگەيىندەگى دودالاردا دارا شىقتى. 2018 جىلى مادريدتە ۇيىمداستىرىلعان ەۋروپا چەمپيوناتىندا كۇمىس مەدال السا, الەم چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا باق سىناۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. سپرينتەرلىك قاشىقتىقتا توعىز مارتە ۇلتتىق رەكوردتى جاڭارتتى. باسقا دا بىرقاتار بايراقتى باسەكەدە مول ولجاعا كەنەلىپ, قالىڭ كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
كوپشىلىك ۆالەري ەركەش ۇلىن مىقتى سپورتشى عانا ەمەس, بەلدى بلوگەر رەتىندە دە جاقسى تانيدى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, اعامىز 50 جاستان اسقان شاعىندا عانا ۇلكەن سپورتقا مىقتاپ دەن قويعان ەكەن. سوعان قاراماستان, ءوزىنىڭ جانكەشتىلىگى مەن ماقساتكەرلىگى, وجەتتىگى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا بىرقاتار بيىك بەلەستى باعىندىردى. ال قىسقا عانا مەرزىم ارالىعىندا وسىنداي سۇبەلى تابىستارعا قول جەتكىزۋگە بولا ما؟ ونىڭ سىرى مەن قۇپياسى نەدە؟ مىنە, وسى جايتتار جايىندا جاماعاتپەن وي ءبولىسۋدى ءجون كورگەن ءجۇمادىلوۆ ءتۇرلى بەينەروليكتەر ءتۇسىرىپ, ونى الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى كوپشىلىككە تاراتتى. قازىرگى كەزدە ارداگەر سپورتشى 120 كيلولىق شتانگانى 5 رەت كوتەرەدى, 100 رەت وتجيمانيا جاساپ, 20 رەت بىلتەمىرگە تارتىلادى. جاسى الپىستان اسقان ادامدار ءۇشىن بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ۇزدىكسىز ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە ونىڭ بەينەبلوگى قازىرگى كەزدە جۇزدەگەن مىڭ كورەرمەن جيناپ وتىر. ول جەردە جەڭىل اتلەتيكانىڭ قىر-سىرى, جاتتىعۋ جۇيەسى, جۇگىرۋ تەحنيكاسى, دەنە كۇشىن ارتتىرۋ, دۇرىس تاماقتانۋ, فيتنەستىڭ ادام اعزاسىنا پايداسى جانە تاعى باسقا تانىمدىق دۇنيەلەر جاريالانۋدا.
جات ەلدە تۇرسا دا, جۇرەگى قازاق دەپ سوعاتىن قانداسىمىزدىڭ كوپتەن بەرگى ارمانى قازاقستاننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتۋ ەدى. اقىرى بۇل جوسپارى دا جۇزەگە استى. 2020 جىلدان بەرى كەيىپكەرىمىز ءدۇبىرلى دودالاردا قازاق ەلى نامىسىن قورعاۋدا. بۇل رەتتە دە ول نەسىبەسىز ەمەس. بۇل كۇندەرى ۆالەري اعا 60 جاستاعىلار (Masters 60) اراسىنداعى ءتۇرلى جارىستارعا قاتىسۋدا. اتاپ ايتساق, 2021 جىلدىڭ كوكتەمىندە ءجۇمادىلوۆ پولشانىڭ تورۋن قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان چەمپيوناتتا باق سىنادى. 60 مەتردى 8,05 جانە 200 مەتردى 26,12 سەكۋندتا جۇگىرىپ وتكەن قانداسىمىز ەكى قاشىقتىق بويىنشا دا جەڭىمپاز اتاندى. سونىمەن قاتار ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەكوردىن جاڭارتتى.
قازىرگى كەزدە ۆالەري ءجۇمادىلوۆ قازاقستاندا جەڭىل اتلەتيكانى, ونىڭ ىشىندە ارداگەرلەر اراسىنداعى جارىستاردى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدا. ماسەلەن, اعامىز ءوزىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىن تەك سپورتتىق جەتىستىكتەرىمەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار 2021 جىلدىڭ 28-29 تامىزىندا قازاقستاننىڭ پاۆلودار قالاسىندا ءبىرىنشى رەت شەبەرلەر ساناتى بويىنشا بولەك چەمپيوناتتىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولدى. ءبىزدىڭ ەلدە مۇنداي جارىستار بۇرىن 35 جاستان اسقان سپورتشىلار اراسىندا وتكىزىلگەنىمەن, تۇتاستاي چەمپيونات ۇيىمداستىرۋعا ەشكىمنىڭ موينى جار بەرمەگەن ەدى.
– 2016 جىلى مەن اۋستراليادا وتكەن الەم چەمپيوناتىنا قاتىستىم. جاسىل قۇرلىققا جەتكەندە سالتانات تۇيتەباەۆ ەسىمدى ءوزىم سەكىلدى ارداگەرمەن تانىستىم. جات ەل عوي, ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزگە ابدەن باۋىر باسىپ قالدىق. بىرگە جۇردىك, ءبىراز اڭگىمەلەستىك, سىرلاستىق. قاريا قازاقستاننان جالعىز ءوزى عانا كەلىپتى. باسقا سپورتشىلار الىس ساپارعا شىعۋعا قاراجات تابا الماعان. ونىڭ ۇستىنە قازاق ەلىندە ارداگەرلەر سپورتىنا دەگەن قامقورلىق كەمشىن كورىنەدى. وسى جايتتان قۇلاعدار بولىپ, كوڭىلىم قاتتى قۇلازىدى. ويتكەنى ايتۋلى جارىستا بار-جوعى 1 ملن 300 مىڭ حالقى بار شاعىن عانا ەستونيادان 20 جەڭىل اتلەت ونەر كورسەتتى. شىنى كەرەك, وسى جاعىنان العاندا ولاردىڭ كوشى الدەقايدا ىلگەرى. ەڭ باستىسى, ەستونيالىقتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاقسى. مەكتەپتەگى شاعىن الاڭداردى ەسەپتەمەگەندە, ءتالليننىڭ وزىندە عانا 450 مىڭ تۇرعىننىڭ قاجەتتىلىگىن وتەپ وتىرعان ءۇش زاماناۋي جەڭىل اتلەتيكا كەشەنى جانە بەس جاڭا ستاديون بار. قالاشىقتار, شاعىن قالالار, ءتىپتى اۋىلداردا كوپتەگەن نىسان ىسكە قوسىلعان. ول جەرلەردە جەڭىل اتلەتيكامەن الاڭسىز اينالىسۋعا ەش كەدەرگى جوق. وسى جايتتىڭ بارلىعىن وي ەلەگىنەن وتكىزە كەلە, مەن قازاقستاندا بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ ءۇشىن شاما-جارقىم جەتكەنشە ەڭبەك ەتۋگە بەلدى بەكەم بۋدىم. نەگىزى جاياۋ ءجۇرىس, جۇگىرۋ, كروسس, فيتنەس, جەڭىل اتلەتيكا سەكىلدى سپورت تۇرلەرى جاس تالعامايدى. ەسەسىنە, كۇندەلىكتى جاتتىعۋلاردىڭ ادامنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, اعزاسىن نىعايتۋ ءۇشىن بەرەرى مول. بارشامىز سونى سانامىزعا سىڭىرسەك, كوپ نارسە ۇتامىز, – دەيدى ۆالەري ەركەش ۇلى.
مىنە, بالتىق جاعالاۋىندا تۇرىپ جاتقان 60 جاستاعى ازامات بىزگە وسىنداي وي سالدى. قۇپتارلىق-اق ءىس ەكەن. ءجۇمادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, باتىس ەۋروپادا بۇقارالىق سپورت پەن سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا 1975 جىلدان بەرى ارداگەرلەر اراسىندا ءتۇرلى ساناتتاعى چەمپيوناتتار ۇزدىكسىز ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى ەكەن. باسقا دا وركەنيەتتى مەملەكەتتەردە بۇل ءۇردىس مىقتاپ قولعا الىنعان. باتىستىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, قازاقستاندا دا ارداگەرلەر سپورتىن جانداندىرۋ قاجەت. ولاي بولسا, ۆالەري ەركەش ۇلىنىڭ باستاماسىن ەل بولىپ, جۇرت بولىپ قولداعانىمىز ابزال.