بيىل ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنى ءۇشىن كۇردەلى جىل بولدى. بىراق قۋاڭشىلىق جاعداي ءبىزدىڭ ەلدە عانا ەمەس, كانادا, اقش, رەسەي سياقتى الەمدىك استىق دەرجاۆالارىندا دا بايقالادى. بۇعان قاراماستان, ەگىن جيناۋ ۋاقتىلى باستالدى. بۇگىنگى تاڭدا ەگىن جيناۋ قارقىنى بىلتىرعا قاراعاندا جوعارى. بۇل تۋرالى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇعان شارۋالار بىرقاتار باعىت بويىنشا نەگىزگى رەسۋرستارمەن تولىق كولەمدە قامتاماسىز ەتىلۋى سەپتىگىن تيگىزدى: جانار-جاعارماي, تەحنيكا, تۇقىم, تىڭايتقىش ۋاقتىلى دايىندالدى.
«ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن استىق جيناۋ كومبايندارىنىڭ پاركى جەتكىلىكتى. جاڭارۋ قارقىنى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. بيىلعى 6 ايدا «قازاگروقارجى» اق جەلىسى بويىنشا اگرارشىلار 83 ملرد تەڭگە سوماسىنا 4,5 مىڭ بىرلىك تەحنيكا ساتىپ الدى, بۇل 2020 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە ساتىپ الۋ كولەمىنەن 2 ەسە كوپ. وتاندىق تەحنيكانى سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارى ەسەبىنەن جاڭا تەحنيكا ساتىپ الۋ كورسەتكىشىنىڭ وسۋىنە قول جەتكىزىلدى. بۇرىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا 25% بولاتىن, سەبەبى ماشينا قۇرالدارى مەن مەتالل قىمباتتاپ, ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا 30%-عا دەيىن كوتەرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە 400 مىڭ توننا كەپىلدەندىرىلگەن جانە ارزانداتىلعان جانار-جاعارماي ءبولىندى. شىلدە ايىنان باستاپ ءاشتو كەستەگە سايكەس ديزەل وتىنىن الدى, قىركۇيەك ايىندا جەتكىزىلىمدەر بويىنشا ىركىلىستەر بولعانىن مويىنداۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ماسەلە شەشىلدى. جونەلتۋ كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلۋدە. ەگىنگە كەلەتىن بولساق, بيىل ەگىس القابى 23 ملن گەكتاردى قۇرادى, بۇل بىلتىرعى الاڭنان 322 مىڭ گەكتارعا ارتىق. جەدەل دەرەكتەرگە سايكەس بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 15,5 ملن گەكتاردىڭ ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدارى جينالدى (97,9%). ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 9,7 تسەنتنەردى قۇرايدى. 15 ملن توننا استىق باستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە بيداي – 11,7 ملن توننا. سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا كوكونىس, كارتوپ, باقشا, مايلى داقىلدار مەن ماقتا جيناۋ جۇرگىزىلۋدە», دەدى ۆەدومستۆو وكىلى.
جالپى, كليماتتىق جاعدايلار مۇمكىندىك بەرسە, قازاقستان بويىنشا ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلداردى جيناۋ جۇمىستارى كەلەسى اپتادا اياقتالۋى ءتيىس.
استىقتىڭ ساپاسى جوعارى
كۇش-جىگەرىن قولايسىز كۇن رايىندا استىق وسىرۋگە جانە جيناۋعا باعىتتايتىن اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى جىلدان-جىلعا لايىقتى ناتيجە كورسەتۋدە. بارلىق اگروتەحنولوگيالاردى ساقتايتىن, سونىڭ ىشىندە مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى قولداناتىن شارۋاشىلىقتار گەكتارىنا 20 تسەنتنەردەن جانە ودان دا جوعارى ءونىم الادى. ەلىمىزدە الدىڭعى قاتارلى شارۋاشىلىقتار سانى 70-تەن اسادى. «مىسالى, «ماكسيموۆسكوە» جشس-تە استىق ونىمدىلىگى گەكتارىنا 21 تسەنتنەردەن, «اگرونوم تايىنشا» جشس – 20,4, «تۇقىم» جشس 25 تسەنتنەردەن استىق الۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, اگرارشىلارىمىزعا ۇيلەسىمدى جۇمىسى, ادالدىعى مەن كاسىبيلىگى ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى. وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ءداندى جانە مايلى داقىلداردىڭ جالپى ءتۇسىمىنىڭ بولجامدى كولەمى شامامەن 18 ملن توننانى قۇرايدى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 9,5 تسەنتنەردەن اينالۋدا. ءداندى جانە ءداندى-بۇرشاقتى داقىلداردىڭ بولجامىنا توقتالساق, جالپى ءتۇسىمنىڭ جوسپارلانعان كولەمى شامامەن 16 ملن توننانى قۇرايدى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 10,1 تسەنتنەردەن. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكادا اۋىسپالى قالدىق بار – شامامەن 3,5 ملن توننا, ونىڭ ىشىندە بيداي – 2,8 ملن توننا. اۋىسپالى قالدىقتاردى ەسكەرسەك, جالپى استىق جيناۋدىڭ كۇتىلەتىن كولەمى رەسپۋبليكانىڭ ىشكى قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تولىعىمەن جەتكىلىكتى», دەدى سپيكەر.
ا.ساپاروۆ ەلەۆاتورلاردىڭ استىق قابىلداۋعا جاقسى دايىندالعانىن, جۇمىس ءۇزىلىسسىز ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. قولدا بار قۋاتتىلىق ەگىندى ساقتاۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. رەسپۋبليكادا استىق ساقتاۋدىڭ جالپى سىيىمدىلىعى 29 ملن توننانى قۇرايدى. جاڭا ەگىننىڭ ساپاسى دا جوعارى دەڭگەيدە.
«سوڭعى بەس جىلدا مۇنداي استىق ساپاسى بولماعان. بۇگىنگى تاڭدا ليتسەنزيالانعان ەلەۆاتورلارعا 2,6 ملن توننا استىق كەلىپ ءتۇستى, ونىڭ 91%-ى – جوعارى ساپالى, ياعني ءبىرىنشى, ەكىنشى, ءۇشىنشى سىنىپتى استىق, ال 2020 جىلى بۇل كورسەتكىش 83% دەڭگەيىندە بولدى. 2018, 2019 جىلدارى – ودان دا تومەن, 60% دەڭگەيدە بولدى. قۇرامىندا گليۋتەنى جوعارى بيداي ۇلەسىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى بايقالادى. ماسەلەن, 3-سىنىپتى جۇمساق بيداي كولەمىندە 28% گليۋتەنى بار جوعارى ساپالى بيدايدىڭ ۇلەسى وتكەن جىلعى 50%-بەن سالىستىرعاندا 71%-دى قۇرادى. ساپالى تازالاۋدان باسقا, جەم دايىنداۋدى جانداندىرۋ مىندەتى تۇر. بۇگىنگى تاڭدا بۇل مىندەت ءىس جۇزىندە ورىندالدى. 23,4 ملن تونناعا جۋىق ءشوپ (98%), 1,5 ملن توننادان استام پىشەندەمە (99%), 1,2 ملن توننا سۇرلەم (60%), 3,5 ملن تونناعا دەيىن سابان (73%) دايىندالدى. ءشوپ دايىنداۋ جۇمىستارى قازان ايىنىڭ ورتاسىندا اياقتالادى», دەپ تۇيىندەدى ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيستر.
ايتا كەتەيىك, بيىل جەمشوپ دايىنداۋ ماسەلەسى اسا وزەكتى. بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەلەر اپتا سايىنعى اپپاراتتىق وتىرىستاردا تالقىلانادى.
«ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» ۇك» اق باسقارۋشى ديرەكتورى-باسقارما مۇشەسى اسەت بەكتەمىروۆتىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلى ساتىپ الىناتىن داقىلدار ءتىزىمى 4-تەن 9-عا دەيىن كەڭەيتىلدى. قارجىلاندىرۋ جۇمساق بيداي, قاتتى بيداي, ارپا, س ۇلى, كۇنباعىس, راپس, زىعىر, سويا, قاراقۇمىق داقىلدارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. بيىل شامامەن 770 مىڭ توننا استىق, ونىڭ ىشىندە 683 مىڭ توننا بيداي, 45 مىڭ توننا ارپا بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالدى. 2020 جىلى 516 مىڭ تونناعا كەلىسىمشارت جاسالعان ەدى, ءوسىم 49% بولدى. ونىڭ ايتۋىنشا, فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا اقمولا, الماتى, قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى قاتىستى.
«بيىل قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى بيداي, ارپا, س ۇلى, زىعىر جانە راپستىڭ ساتىپ الۋ باعالارىن جاريالادى. جاريالانعان باعالار نارىقتىق بولىپ تابىلادى. فورۆاردتىق ساتىپ الۋ شارتتارىنىڭ نەگىزگى شارتى – استىقتى مىندەتتى تۇردە جەتكىزۋ. 28 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا 193,6 مىڭ توننا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى جەتكىزىلدى. بۇل كەلىسىمشارت جاسالعان كولەمنىڭ 25,5%-ىن قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە, اقمولا وبلىسى بويىنشا – 25,1%, قوستاناي وبلىسى بويىنشا – 29,7%, پاۆلودار وبلىسى بويىنشا – 30,5% جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا – 21%. ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسى استىعىنىڭ تولىق كولەمىن قالىپتاستىرۋ مىناداي ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجەت. بىرىنشىدەن, بارلىق ساتىپ الىنعان استىق بەلگىلەنگەن باعالار بويىنشا ىشكى نارىقتى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە ۇن تارتۋ كاسىپورىندارىنا, قۇس جانە مال وسىرەتىن شارۋاشىلىقتارعا وتكىزۋ ءۇشىن پايدالانىلادى, ەكىنشىدەن, بيىل ساتىپ الىنعان استىقتى ساتۋدان تۇسكەن قاراجات 2022 جىلعى ەگىندى فورۆاردتىق ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پايدالانىلادى» دەپ تۇيىندەدى ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنىڭ وكىلى.
الەۋمەتتىك نان باعاسى كوتەرىلمەيدى
الەمدىك نارىقتاعى باعالار وسۋدە. الەۋمەتتىك نان باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى ما؟ بۇل تۋرالى جۋرناليستەر ۆەدومستۆو وكىلدەرىنەن سۇرادى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ازات سۇلتانوۆ بيداي باعاسىنىڭ الەمدىك نارىقتا عانا ەمەس, قازاقستان ىشىندە دە وسكەنىن اتاپ ءوتتى. 1-سۇرىپتى ۇننان جاسالعان ازىقتىق نان الەۋمەتتىك نانعا جاتادى. ياعني بۇل باعانى رەتتەيتىن تاۋارلار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن.
«تالداپ قاراساق, نان باعاسىنىڭ كۇرت ءوسۋى تىركەلگەن جوق. وڭىرلەردە نان باعاسى تۇراقتى. بيداي مەن ۇنعا دەگەن ايتارلىقتاي سۇرانىس جوق. بيداي مەن ۇن نارىقتا جەتكىلىكتى مولشەردە بار. جيىن-تەرىم ناۋقانى اياقتالىپ قالدى, ياعني نان بار. ول ۇنعا وڭدەلەدى جانە ناۋبايحانالارعا جەتكىلىكتى مولشەردە جەتكىزىلەدى. كەيىننەن, ەگەر بيداي باعاسى كوتەرىلسە, بۇل ۇن باعاسىنىڭ وسۋىنە اكەلەدى. سايكەسىنشە, نان باعاسىنا قاتىستى سۇراقتار تۋىنداۋى مۇمكىن. سونداي-اق زاڭدا كوزدەلگەن شارالار شەڭبەرىندە باعانى رەتتەۋ, تۇراقتاندىرۋ تەتىكتەرى, ونىڭ ىشىندە كەيىننەن ناۋبايحانالارعا بەرۋ ءۇشىن استىق كولەمىنىڭ ءبىر بولىگى ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنىڭ رەزەرۆىنەن ۇن تارتۋ كاسىپورىندارىنا جونەلتىلەدى. ياعني نانعا قاجەتتى شيكىزات باعاسى كوتەرىلگەن جاعدايدا ۇكىمەت تاراپىنان شارالار قابىلدانادى جانە الەۋمەتتىك نان باعاسىنىڭ كۇرت ءوسۋى بولمايدى», دەپ سەندىردى سپيكەر.
جەمشوپ جەتكىلىكتى بولادى
جەمشوپ جەتكىلىكتى مە؟ مينيسترلىك جەمشوپتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى جاعداي قايتالانباۋى ءۇشىن نە ىستەپ جاتىر؟ جۋرناليستەر بريفينگكە قاتىسۋشىلاردان وسى جايلى سۇرادى. ا.ساپاروۆتىڭ ايتۋىنشا, جەمشوپ دايىنداۋعا قاتىستى وتكىر ماسەلە جوق. الداعى ۋاقىتتا دا بولمايدى.
«جوسپارعا سايكەس 23,4 ملن توننا جەمشوپ دايىندالدى, بۇل – 98%. قازان ايىنىڭ ورتاسىنا دەيىن جەم-ءشوپ دايىنداۋدى اياقتايمىز. جالپى, بيىلعا قامتاماسىز ەتتىك. ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا پروبلەمالار بار, بۇگىندە ولاردا 65%-ى دايىندالدى, قالعان بولىگى باسقا وبلىستاردا دايىندالۋدا, كەلىسىمشارتتار جاسالدى, قازىر قارجىلاندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر جانە اقشا اۋدارىلعاننان كەيىن جەم-ءشوپتى تولىق كولەمدە الادى. بۇل رەتتە ماسەلە جوق. سونىمەن قاتار سولتۇستىك وڭىرلەر قىستا قانداي دا ءبىر پروبلەمالار تۋىنداپ قالماس ءۇشىن قورلار دايىنداۋدا. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي جاعداي قايتالانباس ءۇشىن مينيسترلىك باعدارلامالار قابىلدادى, سۋبسيديالاۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزدى. ياعني سۋارۋ, ىلعال ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىمەن كوبىرەك اينالىسۋ كەرەك. بۇگىندە تامشىلاتىپ سۋارۋدى جاڭبىرلاتۋ قوندىرعىسى 50%-عا دەيىن, ينفراقۇرىلىم 50%-عا دەيىن سۋبسيديالانادى. مۇنىڭ ءبارى فەرمەرلەرگە جەتكىزىلدى, ولار بۇل تۋرالى بىلەدى, بىلتىر بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلدى. سالىستىرۋ ءۇشىن, ورتا ەسەپپەن 30-عا جۋىق بۇرىككىش ساتىلدى, بۇگىنگى تاڭدا 130-ى ساتىلدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسادى», دەدى ۆەدومستۆو وكىلى.