پاندەميا باستالعالى شاعىن بيزنەستىڭ دە تىنىسى تارىلىپ, بۇعان دەيىن وركەندەپ تۇرعان تالاي شاعىن كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىسى تۇرالاپ, تابىسى ورتايىپ قالعانى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا بۇل جاعدايعا ەرەكشە توقتالىپ, كۇردەلى كەزەڭنىڭ قيىندىعىن ەڭسەرۋ ءۇشىن 700 مىڭنان استام كاسىپكەرگە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر مەن جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرىلگەنىن, بۇل ماقساتتاعى مەملەكەتتىك قولداۋ ءالى دە جالعاساتىنىن ايتتى. ىندەتكە قارسى كارانتين شارالارى بىردە قاتايىپ, بىردە جىبىڭكىرەپ تۇرعان ەلەڭ-الاڭ كەزەڭگە قاراماستان, ەل ىشىندە بىلەك ءتۇرىپ بيزنەس اشىپ, شاعىن دا بولسا كاسىبىن دوڭگەلەتىپ اكەتكەن ازاماتتار ءجۇر. شەكتەۋدە شيرىققان تالاپتى جانداردىڭ ىستەپ جاتقان تىرشىلىگى كوڭىلگە مۇز كوبەسىن جارىپ شىققان جاۋقازىنداي جىلۋ ۇيالاتادى.
مايكولدەگى قاز فەرماسى
قوستاناي قالاسىنىڭ تۇرعىنى ەركىن ەسمۇرزين بىلتىر وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان مايكول اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ارمان اۋىلىنان 25 سوتىق جەر الىپ, قۇس فەرماسىن اشقان. جاس كاسىپكەر الدىمەن «باستاۋ بيزنەس» كۋرسىن اياقتاپ, كەيىن «ەڭبەك» باعدارلاماسى ارقىلى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە قول جەتكىزىپتى.
– اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ قوستاناي فيليالى بەرگەن 3,9 ملن تەڭگە نەسيەگە 2 مىڭ باس بالاپان قاز بەن جەم ساتىپ الدىم. مەملەكەتتىك باعدارلاما ارقىلى العان نەسيەنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – پايىزى تومەن, مىسالى, مەن 6 پايىزدىق مولشەرلەمەمەن التى جارىم جىلعا الدىم. ودان كەيىن ءبىر جىل بويى نەسيە تولەمەيمىز. مۇنى تابىس ءدالىزى دەپ اتايدى. وسى ارقىلى مەملەكەت بىزگە كاسىپتەن پايدا تۇسىرە باستاعانشا نەسيە تولەمىن تولەمەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ەڭ ءتيىمدىسى – وسى, – دەيدى جاس كاسىپكەر.
ەركىننىڭ ايتۋىنشا, قازىر قاز باققان ءتيىمدى. ويتكەنى قالاعا جاقىن ماڭايدا بوس جاتقان جايىلىم از. ال قۇسقا كەرەگى – سۋ. ارمان اۋىلىنىڭ ەكى جاعىندا ەكى كول جاتىر. كۇنىنە 2 مىڭ انا قاز ماڭ-ماڭ باسىپ ماڭايداعى شاعىن القاپقا جايىلىپ, سۋعا ءتۇسىپ كەلەدى.
– قاز – تازا قۇس, ەتى دە ءدامدى. كۇز ايلارىندا, جىل سوڭىنا قاراي قۇس ەتىنە سۇرانىس كوبەيەدى. قازىردىڭ وزىندە قوڭىراۋ شالىپ, بەس-التاۋىن الامىن دەپ, اقشاسىن الدىن الا اۋدارىپ جاتقاندار بار. ويتكەنى بيىل قۇرعاقشىلىق بولىپ, جەم قىمباتتاپ كەتتى. كۇن سۋىتقان سايىن قۇس ەتى دە قىمباتتاۋى مۇمكىن. قۇستىڭ جارتىسىن قالاداعى ساۋدا نۇكتەلەرىنە وتكىزەمىن, ال جارتىسىنا جۋىعىن جەكە ازاماتتارعا ساتامىن. ءتىپتى كورشىلەس وڭىرلەردەن كەلىپ, كولىككە تيەپ الاتىندار بار. قاز ۇستاۋدىڭ تاعى ءبىر پايداسى – ءبىز ءبىر اياز تۇسكەن سوڭ, قۇستى سويىپ ساتا باستايمىز, سول كەزدە مامىق ىزدەۋشىلەر كوبەيەدى. قالاداعى جەكە كاسىپكەرلەر كەلىپ قازدىڭ مامىعىن دا اتتاي قالاپ الىپ كەتىپ جاتادى. مەن وتكەن اپتادا عانا ءبىر كاسىپكەرمەن ۋاعدالاسىپ قويدىم, مامىقتى تۇگەلدەي ساتىپ الامىن دەپ وتىر, – دەيدى ەركىن.
ەكى جىل بويى التى اي جاز قۇس ۇستاپ, قىس تۇسە سويىپ ساتا باستايتىن كاسىپكەر الداعى جىلى ماۋسىمدىق كاسىبىن جىل ون ەكى اي بويى جۇمىسى ۇزىلمەيتىن تۇراقتى شارۋاشىلىققا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر. ياعني كەلەسى كوكتەمدە قازدىڭ انالىعىنا قوسا اتالىعىن دا ساتىپ الىپ, جۇمىرتقا شىعارىپ, ينكۋباتور ءوندىرىسىن قولعا الماق. ويتكەنى قاز بالاپاندارى قوستانايعا رەسەيدەن كەلەدى ەكەن. جاقسى ينكۋباتور بولسا, قاز بالاپاندارىن قوستانايدا دا شىعارۋعا بولادى. ءوز ينكۋباتورىڭنان شىققان بالاپان, قانشا دەگەنمەن, ارزانداۋ كەلەدى. كاسىپكەر كەلەشەكتە قازقوراسىن كەڭەيتىپ, زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان جىلىجاي سالىپ, جەرگىلىكتى ينكۋباتور ءوندىرىسىن دامىتقىسى كەلەدى.
پلاستيكالىق تۇيىرشىكتەرگە سۇرانىس جوعارى
تەحنولوگيا دامىعان سايىن تۇرمىسقا پايدالى ءتۇرلى بۇيىمدار دا كوبەيدى. قازىر جيھاز, ەدەن, شاتىر جاساۋ وندىرىسىندە پايدالانىلىپ كەلگەن اعاش پەن تەمىردىڭ ورنىن حيميالىق جولمەن جاسالعان قوسپا ماتەريالدار اۋىستىرىپ جاتقانىن كوزىمىز كورىپ جاتىر. مۇنداي زاماناۋي ماتەريالدار جەڭىل جانە جۇمساق بولا تۇرا, مىقتىلىعى جاعىنان اعاش پەن تەمىردەن كەم تۇسپەيدى. ءارى ارزان, ءارى ەستەتيكالىق تۇرعىدان سىرت كوزگە دە ادەمى كورىنەدى.
وبلىس ورتالىعىندا تۇراتىن تاعى ءبىر تابىستى كاسىپكەر تاتيانا فەدينا پاندەمياعا دەيىن مانيكيۋر شەبەرى بولعان. كارانتين كەزىندە كاسىبى تۇرالاپ قالعان تاتيانا ىسكەرلىك باعىتىن باسقا ارناعا بۇردى. قازىر كاسىپكەردىڭ نەگىزگى قىزمەتى – پوليەتيلەن شيكىزاتىن قايتا وڭدەۋ. ونىڭ شاعىن تسەحىندا پلاستيكالىق تۇيىرشىكتەر جاسالادى. كاسىپكەردىڭ ءونىمىن جول جابىندارىن, ويىن الاڭدارىنا ارنالعان جۇمساق جابىنداردى, قوقىس پاكەتتەرىن, بالاباقشا جيھازدارىن جانە باسقا دا قاجەتتى زاتتار جاساۋ ءۇشىن ءتۇرلى كومپانيالار ساتىپ الادى.
قوستانايدا تاتيانادان باسقا ەشكىم پلاستيك تۇيىرشەكتەرىن شىعارىپ جاتقان جوق. پلاستيكتەن جاسالعان قايتالاما شيكىزاتتى وڭدەيتىن بىرنەشە كاسىپورىن بار, بىراق ولار جاڭقا تۇرىندەگى پوليمەركومپوزيتتى ءونىم شىعارادى.
– پلاستيكالىق تۇيىرشىكتەر ءوندىرىسىن اشۋ يدەياسى بيىل پايدا بولدى. بۇرىنعى جۇمىسىم جۇرمەي قالعان سوڭ, جاڭا تابىس كوزىن ىزدەۋگە تۋرا كەلدى. ينتەرنەتكە ءۇڭىلىپ قازىرگى نارىقتاعى سۇرانىسقا يە ونىمدەردى زەردەلەۋمەن تالاي ءتۇنىمدى ۇيقىسىز وتكىزدىم. مەنىڭ ىزدەگەنىم – قاراپايىم ادىسپەن وڭاي وندىرىلەتىن ءارى كوپ قارجى قاجەت ەتپەيتىن ءونىم ەدى. كوپ ۇزاماي تاپتىم, قايتالاما شيكىزات نارىعىندا پلاستيكالىق تۇيىرشىكتەر جوعارى سۇرانىسقا يە ەكەنىنە كوزىم جەتتى, – دەيدى كاسىپكەر.
ت.فەدينا شيكىزات وڭدەيتىن قىمبات قۇرىلعىنى ساتىپ الۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنان نەسيە العان.
– 3,2 ملن تەڭگە نەسيە قارجىسىنا جابدىقتار مەن قاجەت ماتەريالدار ساتىپ الدىق. ءبىز پلاستيك وڭدەۋمەن اينالىسامىز. ءوندىرىسىمىز بارىنشا اۆتوماتتاندىرىلعان جانە كوپ ادامدى قاجەت ەتپەيدى. ءبىر ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىردىق. قازىر كۇنىنە 1,5 توننا پلاستيك وڭدەي الامىز. ساتۋ ماسەلەسى دە جۇيەلى جولعا قويىلعان, – دەيدى تابىستىڭ كوزىن تىڭنان تاپقان تاتيانا.
شاعىن تسەحتان شىعىپ جاتقان پلاستيك تۇيىرشىكتەردىڭ 80 پايىزدان استامىن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى پلاستيك قۇبىرلار شىعاراتىن زاۋىت ساتىپ الادى. قالعان ءونىمدى جەرگىلىكتى كاسىپورىندار الىپ جاتىر. جاڭا كاسىپورىندا نەبارى ەكى-اق ادام جۇمىس ىستەيدى. ويتكەنى ءوندىرىس تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان, ارتىق قول كۇشىن قاجەت ەتپەيدى.
تاتيانا قازىرشە شيكىزاتتى قوقىس وڭدەيتىن جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردان ساتىپ الىپ وتىر. كاسىپكەر الداعى ۋاقىتتا ءوز ءوندىرىسىن تولىق تسيكلگە كوشىرىپ, پلاستيكالىق بوتەلكە, پاكەت, پلاستماسسادان دايىن تۇيىرشىك شىعارۋدى كوزدەپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورىنىڭ قوستاناي وبلىستىق فيليالى نەسيە ءبولىمىنىڭ باستىعى اقمارال تولەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيىل وبلىستا «ەڭبەك» باعدارلاماسى بويىنشا 1 ملرد 316 ملن تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. جەڭىل نەسيەنىڭ يگىلىگىن كورىپ جاتقانداردىڭ دەنى – ەركىن مەن تاتيانا سياقتى شاعىن كاسىپكەرلەر.
اتالعان قور جىل باسىنان بەرى جالپى سوماسى 46,7 ملرد تەڭگە بولاتىن 7,6 مىڭنان استام شاعىن نەسيە بەرگەن. نەسيەنىڭ نەگىزگى ۇلەسى «ەڭبەك» باعدارلاماسىنا تيەسىلى. ماسەلەن, بيىل وسى باعدارلاماعا قاتىسقان 4,6 مىڭ كاسىپكەرگە 23,5 ملرد تەڭگە بەرىلگەن. بيىل شاعىن كاسىپپەن اينالىسامىن دەۋشىلەرگە 64,7 ملرد تەڭگەنىڭ نەسيەسىن بەرۋ جوسپارلانعان. بۇل قارجى شامامەن 12 مىڭ كاسىپكەردىڭ بيزنەس-جوباسىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.