پروكۋرورلىق قاداعالاۋ – پارمەندى قۇرال

قايرات ءابدىحانوۆ

ەلدىڭ قوعامدىق جانە ەكونوميكا­لىق ومىرىندە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ازامات­تاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى ۇيىم­داستىرۋ ءتاسىلىن جەتىلدىرۋدى, سون­داي-اق قۇقىقتىق جۇيەنى دامىتۋدى تالاپ ەتتى. بۇل رەتتە ماڭىزدى ءرول پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا بەرىلدى.

پروكۋراتۋرا ورگاندارىن رەفورما­لاۋ­دىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى كونستيتۋ­تسيادا بەكىتىلىپ, پروكۋراتۋرا تەك ەل پرە­­زي­دەنتىنە عانا ەسەپ بەرەتىن جوعارى قادا­عالاۋ ورگانى رەتىندە ايقىندال­دى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان­دىق­تاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىق­تارىنىڭ كەپىلى رەتىندەگى وكىلەتتىك­تەرىن قانشالىقتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىراتىن­دىعى ءدال وسى ورگاننىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى.

پروكۋراتۋرانىڭ وڭىرلەردەگى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى فۋنكتسيا­لارىن ونىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى جۇزەگە اسىرادى. سولاردىڭ ءبىرى – پاۆ­لودار وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى قا­لىپ­­تاسۋ مەن دامۋدىڭ ۇزاق جولىنان وتكەن. 

وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى بۇكىل ەل تاريحىنداعى بەتبۇرىستى كەزەڭ بولدى. سول كەزدەگى شيەلەنىسكەن قوعامدىق-ساياسي جاعدايعا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق رەفورمانىڭ جۇرگىزىلۋى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى اكتيۆتەرىن جەكەمەنشىككە بەرۋ سەبەپ بولدى. وسىن­داي تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ تەرىس الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارى وڭىرىمىز­دە قىلمىستىڭ كۇرت وسۋىنە سەبەپ بولدى.

الايدا قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقا­سىندا جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءتارتىپ ورناتۋدى قامتاماسىز ەتە ءبىلدى. ماسەلەن, بيىل وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا  قىلمىستىڭ اۋىر تۇرلەرى 77 پايىزعا, كوشەدەگى قىلمىس پەن بوپسالاۋ 53 پايىزعا ازايىپ,  قىلمىستى اشۋ كورسەتكىشى 4 پايىزعا جاقسارىپ وتىر.

پاۆلودار وبلىسى بويىنشا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ «اكىمشىلىك ءىس جۇر­گىزۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى» ء(اىجبت) قا­ناتقاقتى جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىس تاجىريبەسى جيناقتالىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا تاراتىلدى.

جوبانىڭ ماقساتى – اكىمشىلىك ايىپ­پۇلدى تولەگەنگە دەيىن ونى اۆتو­مات­تاندىرۋ, سونداي-اق اكىمشىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىق تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بۇرمالانۋىن بولدىرماۋ.

اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدى جاڭعىر­تۋ شەڭبەرىندە جىل باسىنان بەرى پو­لي­تسيا قىزمەتكەرلەرى جالپى سوماسى

2 270 276 869 تەڭگە ايىپپۇل تۇرىن­­دە جازالاۋ شاراسى كورسەتىلگەن 92 752 ەلەكترون­دى حات­تاما تولتىردى, ونىڭ ىشىندە 1 057 976 142 تەڭگە تولەندى.

ۇيلەستىرۋشى ورگان رەتىندە پروكۋراتۋرا جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ وڭتاي­لاندىرىلۋىنا جانە تيىمدىلىگىنە بايلانىستى كوپتەگەن وزگەرىستەردىڭ باستاماشىسى بولدى.

پروكۋرورلاردىڭ بەلسەندى ۇستانىمى­نىڭ ارقاسىندا جىل سايىن زاڭسىز جولمەن الىنعان قوماقتى قارجى مەملەكەتكە قايتارىلىپ, ازاماتتاردىڭ بۇزىلعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ەڭبەك, سون­داي-اق كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى قال­پىنا كەلتىرىلەدى.

اتاپ ايتقاندا, 2020 جىلدان باس­تاپ وبلىس پروكۋراتۋراسى مەملەكەت مۇد­دەلەرىن قورعاۋ جانە ازاماتتاردىڭ كونس­تيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا ءبىرشاما جۇمىستاردى اتقاردى. سونىڭ ىشىندە ەكىباستۇز قالاسى مەكتەپتەرىنىڭ 308 مۇعالىمىنە 27 ملن تەڭگە سوماسىندا مەرزىمى وتكەن بەرەشەك تولەندى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ 322 قىزمەتكەرىنە جالپى سوماسى 8 ملن تەڭگەگە ءتيىستى زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى تولەۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ, 13 لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.

«ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلا­ما­سىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە زاڭدىلىق­تىڭ ساقتالۋىنا تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە 223 كاسىپ­كەرگە 108 ملن تەڭگەدەن استام سوما­دا مەملەكەتتىك گرانتتار تولەۋ ۇسىنىلدى.

«ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت­تەر كورسەتۋدىڭ وبلىستىق پسيحونەۆرا­لو­گيا­لىق بالالار ورتالىعى» كمم-دە بالالارعا قاتىگەزدىك كورسەتۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. ءسويتىپ, وسى مەكەمەنىڭ 17 قىزمەتكەرى سوتتالدى جانە جۇمىستان شىعارىلدى.

سونداي-اق پاۆلودار قالاسىنىڭ كوشە­لەرىن جارىقتاندىرۋعا بولىنگەن 400 ملن تەڭگەدەن استام قاراجاتتى تالان-تاراجعا سالۋ جولى كەسىلىپ, مەردى­گەر ۇيىمدار – جەكە سەرىكتەستەردىڭ ەكى ديرەكتورىنا قاتىستى ايىپتاۋ ۇكىمى شىعارىلدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىندا شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەر تاراپىنان 200 ملن تەڭگەدەن استام بيۋد­جەتتىك سۋبسيديالاردى جىمقىرۋ فاكتى­لەرى انىقتالدى. ناتيجەسىندە كىنالى تۇلعالار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, مەملەكەت كىرىسىنە 150 ملن تەڭگە سوماسىندا زالال وتەلدى.

ءار كەزەڭنىڭ ءوز تالاپتارى مەن قيىن­دىقتارى بار. پروكۋراتۋرا ورگاندارى دا ءبىر ورىندا تۇرمايدى. جۇمىس پروتسەسىنە قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار مەن  جاڭا تاسىلدەردى قولدانا وتىرىپ, پروكۋراتۋرانىڭ جوسپارلى دامۋى مەن ترانسفورماتسياسى ءجۇرىپ جاتىر.

مىسالى, پوليتسيا, پروكۋراتۋرا جانە سوت اراسىندا وكىلەتتىكتەردى بولە وتىرىپ, قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى سىناقتان وتكىزىلۋدە.

بۇل جۇيە ەكونوميكالىق دامىعان ەلدەردە ءساتتى قولدانىلادى جانە كەلەسىدەي كەزەكتى قامتيدى: پوليتسيا دالەلدەمەلەر مەن قىلمىستاردى انىقتايدى, پروكۋراتۋرا جينالعان دالەلدەمەلەرگە تاۋەلسىز باعا بەرەدى جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلمايتىنىنا كوز جەت­كىزەدى, ال سوت ادام قۇقىقتارىنىڭ ساق­تالۋىن باقىلايدى, ءىستى قارايدى جانە شەشىم شىعارادى.

وسى جوبا بويىنشا ءاربىر شەشىم پروكۋرورمەن كەلىسىلگەنىن جانە ءىس بو­يىن­شا بارلىق نەگىزگى شەشىم مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە ەلەكتروندى كەلىسۋدەن وتكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.

مودەل ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ, پاۆ­لودار وبلىسىندا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ساپاسى جاقساردى, قىلمىس­تىق ىستەردىڭ توقتاتىلۋى 36,6 پايىزعا, ءۇزىلۋى 10 پايىزعا تومەندەدى, ال دۇرىس سارا­لاماۋدى انىقتاۋ 6 ەسە ارتتى.

پاۆلودار وبلىسىندا بيىلعى جىل­دىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ كىسى ءولتىرۋ ىستەرى بويىنشا پروكۋروردىڭ شەشىم قا­بى­لداۋ مەحانيزمىن تەكسەرۋ ءۇشىن قانات­قاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى. جوبا باستالعالى بەرى وبلىستىق پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى قاساقانا كىسى ءولتىرۋ بو­يىنشا 20 قىلمىستىق ءىستى ءوز وندىرىسىنە قابىلدادى, ونىڭ ىشىندە 15 ءىس 2 اي ىشىن­دە اياقتالىپ, ولاردىڭ 5-ءى بويىنشا سوت شەشىمى شىعارىلدى.

وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىمەن جانە سوت ساراپتامالارى ينستيتۋتىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇشجاقتى مەمو­راندۋمعا قول قويىلدى. ءوزارا كومەك تۋرالى كەلىسىم سوتقا دەيىنگى تەر­گەۋ كە­­زىندە تۋىندايتىن بارلىق تەحني­كا­­لىق ما­سەلەنى جەدەل شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى.

اتالعان جاڭا ەنگىزىلىمدەر قىلمىس­تىق پروتسەستىڭ اشىقتىعىن, قابىل­دانا­تىن شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن جانە قىل­مىستىڭ جاي-كۇيى مەن ونىڭ اشىلۋى تۋرالى ستاتيستيكالىق ەسەپتىڭ انىقتىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ بارىسىندا (قىلمىستىق ىستەردى ءۇزۋ, توقتاتۋ, ءىس-ارەكەتتىڭ سارالانۋى مەن قايتا سارالانۋى جانە ت.ب. كەزىندە) جول بەرىلگەن زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋىنا ۋاق­تىلى دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەردى.

پروكۋراتۋرا ۋاقىتپەن قاتار العا قادام باسۋدا. كوپتەگەن پروتسەستەردى تسيفر­لاندىرۋ, ادۆوكاتتاردىڭ ەلەكتروندىق ءىس ماتەريالدارىنا قولجەتىمدىلىگى, سوتقا دەيىنگى ءتيىمدى ونلاين تەرگەۋ – مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن سەنىمىنىڭ ارتۋىنا جان­ە مەملەكەتتىك قىزمەتشى بەدەلىنىڭ ارتۋى­­نا اكەلەدى.  بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىز زاڭ­­دى­لىق پەن سوت تورەلىگىن جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالىپ وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن كورسەتەدى.