ەلورداداعى دوستىق ۇيىندە كونستيتۋتسيا كۇنىنە ارنالعان «تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى – بىرلىك, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ 30 جىلدىعى» تاقىرىبىنداعى دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ءىس-شاراعا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ساراپتامالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, زيالى قاۋىم مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. جيىن بارىسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, اتا زاڭنىڭ نورمالارىمەن بەكىتىلگەن تەڭدىك, بىرلىك, زاڭ ۇستەمدىگى قاعيداتتارى تۋرالى ماسەلەلەر قوزعالدى.
سونداي-اق قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەلدەگى ەتنوسارالىق, قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى جەتىستىكتەرى تالقىلاندى.
دوڭگەلەك ۇستەلدى اشقان قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل سادۋاقاسوۆا قازاقستان ۇستانعان ساياساتتىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«كوپەتنوستى, ازاماتتىق, مادەني, تىلدىك بولمىسىمىز قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس حالقىنىڭ بىرەگەي, ەرەكشە كەلبەتىن قۇرايتىنىن تۇسىنەمىز. ازاماتتىق ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋ سەكىلدى پروتسەستەردەگى وزگەرىستەر تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا ونىڭ ءبارى ءبىرتۇتاس حالىقتىڭ, ءبىر ەلدىڭ ازاماتتارى دەپ سەنىممەن ايتامىز. الەمدە بولىپ جاتقان جاعدايلارعا قاراماستان, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى – ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور. سونداي-اق تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلىندا قالىپتاسقان ءال-اۋقات پەن جاعدايدى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدى شارتى», دەدى ول.
سپيكەر سونداي-اق بيىل قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە جىل ەكەنىنە اتاپ ءوتتى. «ەگەمەندىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. سونىمەن قاتار وسى ۋاقىتتا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى سارالاپ, الداعى جولدا قانداي ماقساتتارىمىز تۇرعاندىعىن ەسكە سالۋ ويىمەن جينالىپ وتىرمىز. قازاقستان – ەرەكشە ەل. ءاردايىم ءبىز وسىنى ماقتانىشپەن ايتامىز. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى بىرىزدىلىك پەن رەفورمالار جولىن تاڭداپ, ونىڭ نەگىزگى كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتارىن سىرت قالدىرعان ەمەس», دەدى ا.سادۋاقاسوۆا.
بۇدان كەيىن ءسوز العاندار ەلدەگى تىلدىك ساياساتتىڭ دامۋى جونىندە ءسوز قوزعاپ, حالىق بىرلىگىنىڭ ماڭىزىنا ەكپىن بەردى. ءماجىلىس دەپۋتاتى يۋري لي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ۇشتىلدىلىكتىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالدى.
«كونستيتۋتسيادا بارلىق ازامات تەڭ دەپ جازىلعان. مەملەكەتتىك جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا جۇگىنە الامىز. وندا ءبىلىم بەرۋ ءپرينتسيپى ءۇش ءتىلدى ەكەنى انىق كورسەتىلگەن. ارىپتەستەرىمنىڭ كۇندەلىكتى ومىردە قازاق ءتىلىن كوبىرەك قولدانۋ تۋرالى ايتقاندارىن قولدايمىن. كورەي ەتنوسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋدىڭ تۇتاس باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلدى. كونستيتۋتسيامىز بارلىق ازاماتتى تىلدىك, مادەني جانە باسقا دا لاۋازىمدارىنا قاراماستان قورعايدى», دەدى يۋري لي.
ول قازاقستاندا ۇلتىنا قاراماستان, كەز كەلگەن ادامنىڭ بيزنەستە دە, مەملەكەتتىك قىزمەتتە دە ىلگەرىلەۋىنە مۇمكىندىك بەرىلگەندىگىن اتاپ ايتتى. ەلىمىزدە بارلىق دەرلىك ەتنوستاردىڭ وكىلدەرى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءتۇرلى دەڭگەيىندە ەڭبەك ەتىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا اتسالىسىپ كەلەدى. بۇعان قوسا, مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار, ورىس ءتىلى دە بارلىق جەردە قولدانىلادى.
سپيكەر ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىندا قازاقستاندىق ەتنوستاردىڭ ءتىلىن, مادەنيەتى مەن ءداستۇرىن دامىتۋعا بارلىق جاعداي قاراستىرىلعاندىعىنا كەڭىنەن توقتالدى. تىلىنە, جىنىسىنا, ناسىلىنە جانە باسقا دا بەلگىلەرىنە بايلانىستى كەز كەلگەن كەمسىتۋشىلىككە تىيىم سالىنعاندىعىنا نازار اۋداردى. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى بارلىق ەتنوسقا وزدەرىنىڭ مادەني-تىلدىك قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن باسا ايتتى.
ء«تىل ماسەلەسى, ۇلتتىق ماسەلە مۇلدەم كوتەرىلىپ وتىرعان جوق», دەدى يۋري لي.
«ليتۋانيكا» قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى ۆيتالي تۆاريوناس قازاقستانداعى ەتنوسارالىق قاتىناستار تۋرالى اڭگىمەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قازاقستانداعى ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ تولەرانتتىلىعى مەن ءال-اۋقاتىن قولداۋ مەن نىعايتۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى.
«تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىنداعى قازاقستانداعى ەتنوسارالىق قاتىناستار تۇراقتى دەپ ايتا الامىز. بۇل تاريحي مۇرامەن بايلانىستى. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ جەمىستى جۇمىسى. قوعامدىق قىزمەت بارىسىندا كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە باردىم. ەلىمىزدە 1000-نان استام ەتنومادەني بىرلەستىك بار, ولار ءۇشىن ءوز ادەت-عۇرىپتارى مەن داستۇرلەرىن ساقتاۋعا قولايلى جاعدايلار جاسالعان. مىسالى, دوستىق ۇيلەرى جەمىستى جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق وسىنداي قيىن كەزەڭدە ەرىكتىلەر قوزعالىسى ءوزىن جاقسى كورسەتتى. قحا جانىندا قايىرىمدىلىق جۇيەسى بار, ياعني قازىرگى جاعدايدا ءبىزدىڭ مەتسەناتتار كومەككە مۇقتاجداردىڭ بارلىعىنا كومەكتەسەدى. مۇنىڭ ءبارى ءبىر نارسەنى كورسەتۋ ءۇشىن ەمەس, ءبارى شىن جۇرەكتەن جاسالعان», دەدى ۆيتالي تۆاريوناس.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا دەمەنتەۆا ەلىمىزدەگى تىلدىك احۋالعا كەڭىنەن توقتالدى.
ء «بىزدىڭ ءبىر عانا وتانىمىز بار. ول – قازاقستان. ەلباسىمىزدان باستاۋ العان باستى قۇندىلىق ۇلتارالىق, ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاپ, ءارى قاراي كەلەسى ۇرپاققا جەتكىزۋ – مىندەتىمىز. ونى جوعالتۋعا حاقىمىز جوق. ويتكەنى كەلەسى ۇرپاقتىڭ الدىندا جاۋاپ بەرەمىز.
ورىس حالقىنىڭ وكىلى رەتىندە ەكى حالىقتىڭ, قازاق پەن ورىستىڭ تاعدىرى تاريحي تۇرعىدا باياعىدان-اق بىرگە ورىلگەندىگىن ايتا الامىن. ونداعان جىلدار بويى ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز, ءومىرىمىز, مادەنيەتىمىز ءبىر-بىرىمەن بىرىگىپ كەتتى. سوندىقتان قازاقستاندا ورىستار ناشار تۇرادى نەمەسە ولار قىسىم كورىپ جاتىر دەۋ – دالەلدەنبەگەن, داۋرىقپا ءسوز», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
رەسەيدە تۋعانىمەن وتباسىلىق جاعدايعا بايلانىستى اتا-اناسىمەن جامبىل وبلىسىنا قونىس اۋدارعان ۆيكتوريا ترەگۋبوۆا ەلىمىزدە تىلگە بايلانىستى كەمسىتۋشىلىك جوق ەكەنىن ايتادى. ءتىپتى مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك بىلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى قازاقتاردىڭ اراسىندا وتە ابىرويلى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«قازاق ءتىلىن, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن بىلگەندىكتەن, سىيلاعاندىقتان بولار, ەشقاشان قىسىم كورگەن ەمەسپىن. كەرىسىنشە, سىيلايدى, قۇرمەتتەيدى, دارىپتەيدى, ارقاشان قولداۋ كورسەتەدى. سوندىقتان ايتارىم, قازاق ءتىلىن بىلگەنىڭ – سول ۇلتتىڭ ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن, حالقىن سىيلاعانىڭ. جالپى, قازاق حالقى ارقاشان دا وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قوناقجايلىق تانىتادى. ءالى كۇنگە دەيىن ءتىلىن بىلمەسەڭ دە قامقورلىقپەن قارايدى. قازاق ءتىلىن ۇيرەنەمىن دەسەڭىز دە ەش قيىندىق جوق. بارلىق جاعداي جاسالعان, مەكتەپتەن باستاپ تەگىن كۋرستار دا بار. نيەتى بار ادام مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنىپ الادى», دەدى ۆيكتوريا ترەگۋبوۆا.
ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋدىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونداي-اق قازاقستاندا تۇراتىن بۇكىل ەتنوس وكىلدەرى كونستيتۋتسيا اياسىندا قورعالعانىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالدى.