نۇر-سۇلتان قالاسىندا, نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىندا, ستەرەوتاكسيكالدىق راديوتەراپيا ادىسىمەن باس ميىنداعى ىسىكتەردى ەمدەۋ ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىق «لەكسەللا گامما-پىشاعى» پايدا بولدى.
قازاقستان باس ميىنداعى ىسىكتى جانە كەيبىر باسقا اۋرۋلاردى ەمدەۋ ءۇشىن ۇقساس اپپاراتى بار تمد-دا ءۇشىنشى جانە ورتالىق ازيادا ءبىرىنشى ەلگە اينالدى.
نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ دارىگەرلەرى مەن پاتسيەنتتەرىندە قانداي مۇمكىندىكتەر پايدا بولعانى تۋرالى بىزگە راديولوگيا جانە راديوحيرۋرگيا بولىمشەسىنىڭ نەيروحيرۋرگى نۇرزات سىعاي اڭگىمەلەپ بەردى.
- نۇرزات اشيربەك ۇلى, گامما-پىشاق جاڭا كەشەنىنىڭ پايدا بولۋى ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا جالپى قالاي اسەر ەتەدى, ونىڭ مۇمكىندىكتەرى قانشالىقتى كەڭەيەدى؟
- ايتا كەتكىم كەلەدى, ءبىز ونى ۇزاق كۇتتىك. تەستىلىك تۇردە اشىلعان مەزگىلىنەن باستاپ, ءبىرىنشى جۇمىس ايى ىشىندە 25 پاتسيەنتتى ەمدەدىك, ونىڭ ءوزى ۇنەمدەۋ رەجىمىندە جۇمىس ىستەگەنىمىزدى ەسكەرسەك. قازىر پاتسيەنتتەرگە كەڭەس بەرۋدەمىز, اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ جۋىرداعى ەكى ايعا تولىق جازۋ جاسالعان. قاجەتتىلىك ۇلكەن, الايدا فيزيكالىق تۇرعىدان سونشالىقتى پاتسيەنتتەردى ەمدەي المايمىز. جىلدامداۋىمىزعا قاراي, كۇنىنە 3-4 ادام قابىلداي الاتىن بولامىز. گامما-پىشاقتىڭ پاتسينتتەرىمىز ءۇشىن ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىنۋى بار دەپ ايتا الامىن. ادامدار بەلسەندى تۇردە قىزىعۋشىلىقتارىن بىلدىرۋدە. مۇنى بىزگە رەسمي سايتتا, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقتاردا, ەلەكتروندى پوشتادا كەلىپ تۇسەتىن سۇرانىستاردىڭ كوپتىگىنەن بايقايمىز - بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بۇل وقيعانى ءجيى جاريالاعان سايىن پاتسيەنتتەر اعىمى ارتىپ كەلەدى.
سونداي-اق, گامما-پىشاق – بۇل ادامداردى ەمدەۋدەگى ۇلكەن مۇمكىندىكتەر.
-قازاقستان ايماقتارىندا نەيروحيرۋرگيالىق كومەكتى تالاپ ەتەتىن, اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ جانە انىقتاۋ جۇيەسى قالاي جۇمىس ىستەيدى؟
- قازىرگى تاڭدا جۇيە ءمىنسىز تۇردە دەپ ايتا المايمىن, سەبەبى كوپتەگەن ماماندار راديوحيرۋرگيانىڭ ءمانىن اسا تۇسىنە قويمايدى. بۇل جەردە اعارتۋشىلىق جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت. سوندىقتان ءبىز قازاقستاندىق نەيروحيرۋرگتاردىڭ قاۋىمداستىعى كومەگىمەن, ايماقتىق ءىرى اۋرۋحانالار جانە ورتالىقتارمەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارىمەن بايلانىستارىمىزدى پايدالانىپ, جۇمىستى ورىندارىندا جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇرىن قازاقستاندا ونداي اپپاراتۋرا بولمادى, جالپى ورتالىق ازيادا بۇل ءبىرىنشى اپپارات. سوندىقتان ساۋلەلەنۋ تەراپياسىن الۋ ءۇشىن, پاتسيەنتتەردى ونكولوگتارعا جىبەرەتىنبىز. قازىر راديوحيرۋرگياعا كورسەتكىشتەرى بار پاتسيەنتتەردى ماقساتتى تۇردە بىزگە جىبەرۋ ءۇشىن, پاراديگمانى, ەمدەۋدىڭ بارلىق الگوريتمىن تولىق اۋىستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جالپى, ءبىز باسقا قالالاردان كەلەتىن ناۋقاستاردىڭ اعىمى كوبەيىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز, ولارعا جەرگىلىكتى جەرلەردە راديوحيرۋرگيالىق ەمدەۋ ۇسىنىلدى. دارىگەرلەر قاۋىمداستىعى راديوحيرۋرگيانىڭ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ەستۋلەرى بار.
سىزدەردىڭ بولىمدە ەم قابىلداماس بۇرىن ناۋقاس قانداي جولدان وتەدى؟- ەكى نۇسقاسى بار. ءبىرىنشى — ادام تۇرعىلىقتى تۇراتىن ورنى بويىنشا جەرگىلىكتى دارىگەرىنە بارادى, ەگەر دارىگەر نەيروحيرۋرگيالىق كەڭەس قاجەت دەپ شەشەتىن بولسا, سۇرانىس جاساپ, سىرتتاي نەمەسە كوزبە-كوز بىزگە كەڭەسكە جىبەرەدى. ءبىزدىڭ ماماندار بارلىق كەسكىندەرىنەن كەيىن شەشىم قابىلدايدى: پاتسيەنت راديوحيرۋرگياعا جارايدى نەمەسە جارامايدى. ەكىنشى جول — پاتسيەنتتەر وزدەرى بىزگە سۇرانىس جاساپ, وزدەرىنىڭ قۇجاتتارىن جىبەرەدى. ولاردى قاراپ زەرتتەگەننەن كەيىن ءبىزدىڭ ماماندار, بۇل جاعدايدا راديوحيرۋرگيا ءتيىمدى بولاتىن-بولمايتىنىن شەشەدى. ەگەر وڭ شەشىم بولسا – بىزگە ستاتسيونارعا كەلەتىن كۇنىن تاعايىندايمىز. ەمدەۋ كۆوتا بويىنشا, ءمامس ەسەبىنەن وتەدى.
-گامما-پىشاق – بۇل پاتسيەنتتىڭ نەيروحيرۋگيا ورتالىعىنا ەمدەلۋ كەشەنىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. بۇل كەشەن قالاي جۇمىس ىستەيدى؟ بۇل جەردە نە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى؟
- ءبىز نەيروحيرۋرگيا بازاسىندا جۇمىس ىستەيتىن بولعاندىقتان, يكەمدى ءتاسىل قولدانامىز. ءاربىر جاعدايدى ءتۇرلى سالاداعى بىرنەشە مامان قارايدى. بىزدە پاتسيەنتتەرگە وپەراتسيا جاسايتىن, حيرۋرگيالىق بولىمشە بار, ەگەر حيرۋرگتار راديكالدى زيان كەلتىرۋى مۇمكىندىگىن كورەتىن بولسا, وندا ولار راديوحيرۋرگياعا كەلەتىن, قالدىق ىسىككە دەيىن كەلىپ توقتايدى. ادام وپەراتسيادان كەيىن قالپىنا كەلگەندە, ءبىز ونىڭ كەسكىندەرىن قاراپ, ءارى قاراي قانداي ەم ءتيىمدى بولاتىنىن شەشەمىز. ساباقتاستىق بار, ءبىز پاتسيەنتتەردى پروبلەمالارىمەن جالعىز قالدىرمايمىز. بۇل تۇرعىدان بىزگە وڭاي, ءبىز ورتالىعىمىزدىڭ باسقا دارىگەرلەرىن – تامىرلى نەيروحيرۋرگ, ونكوللوگتار جانە ت.ب. تارتا الامىز.
-نەيروحيرۋرگتىڭ جۇمىسىنىڭ ءمانى نەدە؟ كادىمگى حيرۋرگتىڭ جۇمىسىنان ايىرماشىلىعى قانداي؟
- جالپى ايىرماشىلىعى جوق. راديوحيرۋرگتىڭ نەگىزى بۇل نەيروحيرۋرگ. سەبەبى ول نەيروحيرۋرگيالىق پاتولوگيامەن جۇمىس ىستەيدى, ول ونىمەن تانىس. تەك قانا قۇرال-سايماندارى ءارتۇرلى, راديوحيرۋرگتا سكالپەلدىڭ ورنىنا – بولشەكتەردىڭ اعىنى. الايدا راديوحيرۋرگيا قوسىمشا بىلىمدەردى قاجەت ەتەدى - راديولوگيا, راديوبيولوگيا, دوزيمەتريا, راديوفيزيكا, رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك.
-گامما-پىشاق كەشەنىندە جۇمىستى مەڭگەرۋ قانشالىقتى قيىن بولدى؟ مۇندا بۇكىل دارىگەرلەر توبىنىڭ جۇمىسى ماڭىزدى ما, الدە ءبارى ءبىر ادامنىڭ شەبەرلىگىنە بايلانىستى ما؟
- تابىستى ەمنىڭ نەگىزى — كوماندانىڭ مۋلتيتارتىپتىك جۇمىس ىستەۋىندە. بۇل ەمدەۋدىڭ سوڭعى جوسپارىن ءبىر عانا مامان ەمەس, ناقتى كوماندا قابىلدايتىنىن بىلدىرەدى. مەديتسينالىق فيزيك ەمدەۋ جوسپارىنىڭ ومىرشەڭدىگىن راستايدى. راديولوگ جانە نەيروحيرۋرگ وزدەرىنىڭ قورىتىندىسىن بەرەدى. رادياتسيالىق ونكولوگ تا ءوز پىكىرىن بىلدىرەدى. وسىنداي كونسيليۋمنان كەيىن عانا پاتسيەنت ەم الۋعا جىبەرىلەدى. وقىتۋعا كەلەتىن بولساق, بۇل وتە قىمبات قۇرال-جابدىق دەپ ايتۋ كەرەك, ال شۆەدتىڭ ءوزى شىعاراتىن جانە بۇكىل الەمدە ستەرەوتاكسيكالىق راديوحيرۋرگيانى دامىتاتىن ELEKTA كومپانياسى بۇعان قازاقستاندىق سەرىكتەسىمەن بىرگە كوپ ۋاقىت ءبولدى. پراگادان ارنايى كوماندا كەلدى, ءبىزدىڭ مامانداردى ن.بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيانىڭ ۇلتتىق مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ رەسەيلىك ارىپتەستەرى دايىندادى. ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ تەستىلىك اشىلۋىنا ورتالىق باسشىسى دوكتور ا.ۆ.گولوۆانوۆتىڭ باسقارۋىمەن كوماندا ماسكەۋدەن كەلدى, ءبىز بىرلەسىپ بىرنەشە وپەراتسيا وتكىزدىك. ناتيجەلەرى بويىنشا, ولار ءبىزدىڭ كوماندانىڭ كاسىبيلىگى مەن بولاشاعى بارىن اتاپ ءوتتى.
بىراق وسىمەن بىتپەيدى. تىعىرىققا اكەلەتىن, كۇردەلى جاعدايلار دا بولادى, ۇجىمدىق ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى. مۇنداي جاعدايلاردا ءبىز ءوزىمىزدىڭ مەنتورلارىمىزبەن بايلانىسقا شىعامىز, بىرلەسىپ تالقىعا سالامىز. ولار ارقاشان كومەككە كەلۋگە دايار.
- ادامدا نەيروحيرۋرگيالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىن كۇردەلى اۋرۋلاردىڭ پايدا بولۋىنا قانداي فاكتورلار اسەر ەتەدى, مىسالى, ءومىر سالتى, تۇقىم قۋالاۋشىلىق, زياندى ادەتتەر؟ اۋرۋ قاۋپىن تومەندەتۋگە بولا ما؟
- ديسپانسەرلەۋ, سكرينيگ وتە ماڭىزدى. بۇرىن, كەڭەس ۋاقىتىندا, ەمحانالىق كومەك جاقسى دامىعان بولاتىن, قازىر ءبىز سوعان ورالىپ كەلەمىز. اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن, بۇل قولايلى ءارى جاقسى مودەل بولعان. شىندىعىندا, ىسىكتەردى بولدىرماۋعا ارنالعان امبەباپ ۇسىنىستار جوق. ولار نەگە پايدا بولاتىنىن, ءالى كۇنگە دەيىن ەشكىم بىلمەيدى. بۇل كوپ فاكتورلى اۋرۋ, قاراپايىم سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋدان باسقا – زاماناۋي زەرتتەۋلەر. وكىنىشكە وراي, ءبىزدىڭ ادامدار دارىگەرلەردەن قورقادى جانە اسا اۋىر جاعدايدا تۇسكەندە بىراق كەلەدى. ءبىر كەڭەس: ەگەر ءسىزدى ءبىر نارسە مازالاسا, مۇمكىن سەبەپتەردى ويلاستىرىپ, ينتەرنەتتەن ۇسىنىستار ىزدەمەڭىز, مامانعا كەلىپ, تەكسەرۋدەن ءوتۋىڭىز كەرەك.
ارقاشان ءساتتى وتكىزىپ الماۋ ءۇشىن, ونكوساقتىق بولۋ قاجەت. الدىمەن ونكولوگيانى جوققا شىعارۋ, ال سودان كەيىن جەتە تەكسەرىلۋ كەرەك. قازىر بارلىق وبلىستىق ورتالىقتاردا ءتۇرلى دياگنوستيكالىق ادىستەر بار, ەگەر پاتسيەنت ساقتاندىرىلعان بولسا, وسى قىمبات تۇراتىن پروتسەدۋرالاردان ءوتۋ ءمامس ەسەبىنەن جابىلادى.