ماڭگىلىككە ءمانىن جويمايتىن, جىلدار وتە اڭىزعا اينالاتىن, ادامزات تاڭعالاتىن, عاجايىپ ەرلىكتەر بولادى. ولاردىڭ كوبى وتان قورعاۋ, ەل مەن جەردىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن كۇرەستە جاسالىپ جاتادى. سول ەرلىكتى جاساۋشىلار, عاسىر تۋدىرعان ەرلەر قارا جەرگە قان جاۋىپ, قانعا مالىنعان ۇرىس دالاسىندا پرومەتەيدىڭ ماڭگىلىك شىراعىن سوندىرمەي, اتوي سالعانداي ەلەستەيدى...
داڭقتى باتىر راحىمجان قوشقارباەۆپەن العاشقى تانىسقانىمدا ەكەۋارا اڭگىمەمىز بىلايشا ءوربىدى.
– اعا, باتىردى ءىرى تۇلعالى, سۇستى, دەنەسى سوم بولاتتاي, ايبارى تاۋ تىتىركەنەتىندەي, ەرەكشە ادامداي سەزىنۋشى ەدىم...
– قومسىنىپ تۇرسىڭ با, ءىنىم؟ باتىرلىق جۇرەكتە, سوسىن بىلەكتە, العىر ويدا, زەرەك ميدا بولماي ما؟ – دەپ ادەمى, اشىق كەلبەتىنەن جىلىلىق تانىتتى. سوسىن قاتالداۋ سىني كوزىمەن قاراپ الدى. قوڭىر كوزى وتكىر ءارى وتتى ەكەن. جان-دۇنيەمدى ءتىنتىپ وتكەندەي بولدى. ۇشقارىلىقپەن ايتقان ءسوزىمدى ىشتەي ءجون كورمەگەنى بەلگىلى بولعانداي ەدى. جاۋىنگەرلىك جولى تۋرالى سۇراعىما ويلانىپ بارىپ بىلتەلەپ سىر اشتى.
– جاۋدىڭ دۇلەي كۇشىنە جۇرەكتىلەر عانا تويتارىس بەرەدى, سىن ساعاتتا العىر شەشىم تابا بىلگەندەر عانا ەرلىك جاسايدى. مايدان دالاسىندا ولگەندەردىڭ قاي-قايسىسى دا – باتىرلىقتى ماقسات ەتكەندەر. دۇشپاننىڭ قاندايى دا قاتەرلى. سوعىستىڭ جالپى سيپاتى – قىرۋ, جويۋ, ورتەۋ, ءبۇلدىرۋ, تالقانداۋ. ادام ايتقىسىز قىرعىن كورىپ, اجال ءتونىپ تۇرعاندا جانىڭدى قايتىپ ساقتاۋدى ويلاپ, قاس قاعىمدىق ساتتە بۇلقىناسىڭ. قاڭعىرعان وق تا كەيدە ىزدەپ تاۋىپ, جەر قۇشتىرادى.
راحىمجان اعا اۋىر ويمەن ءسوزىن ءسال تەجەپ, كوزىن بولمەنىڭ ءبىر نۇكتەسىنە قادادى. بالكىم, مايور زەمياكيننىڭ قۋانىشتى پىكىرىن ەسىنە الدى ما: «لەيتەنانت قوشقارباەۆ, بىلەسىڭ بە, اجالدان تايسالماي, بولمەدە فاشيستەر اڭدىپ تۇرىپ اتا سالادى دەمەي, ءبىراز جاۋىنگەردەن بۇرىن باسا-كوكتەپ گيمملەردىڭ ءۇيىن باسىپ الدىڭ. بۇل وقيعا كوز كورگەندەردىڭ ەسىندە قالادى, ۇمىتىلمايدى. ايتپاقشى, قازىر اتىس كۇشتى, جاۋ ولىسپەي بەرىسەتىن ءتۇرى جوق. انە, تەرەزەدەن قاراشى, گيمملەر ءۇيى رەيحستاگقا ءۇش ءجۇز مەتردەي عانا. سوعان جەتە الماي قىرىلىپ جاتقان, جەڭىستى كورىپ تۇرىپ ارماندا كەتكەن بوزداقتار قانشاما؟».
راحىمجان اعا ءسوزىن ءارى قاراي جالعادى.
– گيمملەردىڭ ءۇيىن باسىپ العان قوشقارباەۆ دەپ جاۋىنگەرلەر اڭىز ەتە باستادى. سوندا ەرلىك جاسايىن دەپپىن بە؟ قازاقي تاربيەدەگى جاۋعا وشپەندىلىك, كەشىرۋگە جاتپايتىن كەك, ىزا عوي بويدى بۋعان. داڭق – ۋ, ونى ىشكەن ادام ولگەنىنشە قۇمارى دا, ءشولى دە قانبايدى. ال داڭقتىنىڭ ماڭىندا كورە المايتىن, ىشىنە پىشاق اينالمايتىن قىزعانشاقتار جۇرەدى. قاپىسىن تاۋىپ داڭقتىنى سۇرىندىرگىسى كەلەدى. الەمدىك سوعىس تاريحىندا داڭقى شىققانداردىڭ قاتارىندا بولعان جۋكوۆتى دا كورە الماۋشىلار تۇرتكىلەپ, ج ۇلىن-جۇيكەسىن جۇقارتقان جوق پا؟
– ءاربىر گەنەرال جۋكوۆ بولعىسى كەلەدى دەيسىز عوي...
– سونىمەن, سىن ساعاتتا رەيحستاگقا تۋ تىگۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى... مايور تۆەردوحلەبوۆتىڭ باسقارۋىنداعى 674-ءشى پولكقا رەيحستاگقا تۋ تىگەدى دەپ سەنىم بىلدىرىلگەن, سولاي ۇيعارىلعان, ونى اسكەري كەڭەس ماقۇلداعان. بىراق وق نوسەردەي قۇيىلىپ, اۋا قابىنىپ, جەر بەتى قىپ-قىزىل ورتكە شارپىلىپ تۇرعاندا, جۇتىنعان اجال وعى قيمىلداعاندى جۇتىپ جاتقاندا الگى سەنىم بىلدىرىلگەن پولكقا رەيحستاگقا تۋ تىگۋ مارتەبەسى بۇيىرمادى... رەيحستاگقا العاشقى بولىپ كىمنىڭ تۋ تىككىسى كەلمەيدى دەيسىڭ؟..
ءفاشيستىڭ مەرگەندەرى وقتى قارشا بوراتىپ تۇر. سايابىر تارتار ءتۇرى جوق, قيمىلداعاندى اتىپ ءتۇسىرىپ جاتىر. قاندى قىرعىن... قۇجىناعان ولىك. قانداي ايانىشتى, جەڭىس ساعاتى سوعىپ تۇرعاندا وققا ۇشۋ. تۋ تىگۋگە تاۋەكەل دەۋ قيىن-دى. ۇلى جەڭىس دەپ الەمگە جار سالاتىن ساعات, مينۋت جاقىنداپ قالعان. كوماندير رەيحستاگقا تۋ تىگىڭدەر دەپ ەشكىمدى دە قىستامايتىنىن ايتقان-دى. وي ۇستىندە تەرەزەگە ءتونىپ تۇرعانىمدا جانىما بۋلاتوۆ كەلدى. وعان: «ەرلىك اركىمگە الىستان قىلاڭدايدى. «اجالدان قورىققان ەر بولمايدى, دەسەدى, جۇرەگىڭ نە بۇيىرىپ تۇر؟ قاھارماندىققا لايىقسىڭ با؟ تۋ تىگىپ ولسەم ارمانىم جوق دەي الاسىڭ با؟ ءومىر-ءولىم بەلدەسكەنىن كورىپ كەلدىك, جاۋدىڭ ساعىن سىندىرىپ, تالقانداپ جەڭىپ كەلدىك», دەگەنىمدە ول: «مەن ءبىر مۇمكىندىكتى بايقاپ تۇرمىن. انا ءبىر تەمىردەن ىستەلگەن تەلەفون كۇركەشىگىنە جەتسەك, جاۋ وعىنان قۇتىلۋعا بولاتىن سىقىلدى», دەدى. وعان بوراپ تۇرعان وق جەتكىزسە... بۇل ۇلكەن ءۇمىتىڭنىڭ ءبىر مىسقالى. بوراعان وققا بىلگىرسۋ جۇرمەس. دەگەنمەن جاراتقانعا سىيىنىپ, ەرتەڭگى كۇن شىعا جارىعىمىز تاۋسىلماسىن دەگەن تىلەكپەن رەيحستاگقا جىلجيمىز, دەدىم.
راحىمجان اعا كورگەن ءتۇسىن جاقسىلىققا جوريدى دا, الگى ءتۇسىن كەش ءتۇسىپ كەلە جاتقان سوڭ گريگوريگە ايتپايدى. «اق بوز اتتى باتىر بابا بيىككە جۇگىر دەپ ءامىر ەتتى. ولىمنەن قورىققاننىڭ ەڭسەسى تومەن, بابالارىڭ ەرلىكتى عانا اڭساعان, جۇرەگىڭنىڭ ۇنىنە جۇگىن, ەسەڭ تەگىن كەتپەسىن!» دەگەندەي ءۇن راحىمجان اعانىڭ قۇلاعىندا قايتا-قايتا جاڭعىرادى. بۇل راحىمجان اعانىڭ سەنىمىن ارتتىرىپ, جىگەرىن شىڭداعانداي بولادى.
ءساۋىردىڭ وتىزىنشى تاڭى اتىپ, قۇلاقتانىپ كۇن شىقتى. «كۇن قۇلاقتانسا كەلىنىڭ ۇل تاپقانداي قۋان» دەيدى قازاق. قالانىڭ ءتۇتىنى كۇن ساۋلەسىن جاسىرا باستايدى. قازاق سوعىس ءورتىنىڭ ىشىندە جۇرەگىن قورقىنىشقا, مۇڭعا جەڭدىرمەيدى, كورەر جارىعىم تاۋسىلماسىن دەپ تىلەيدى. بار ارمانى – اشىق اسپاندى, جارىق كۇندى كورۋ عانا.
«كەتتىك, گريگوري, نار تاۋەكەلدى سەرىك ەتتىك», دەپ ولىكتەر اراسىمەن ەتپەتتەپ العا جىلجي باستايدى. باس كوتەرۋ جوق. ءسويتىپ, بەسىن كەزىندە ەكى تەلەفون ۇيشىگىنە جەتىپ ەدى. ونى وق شۇرق تەسكەن ەكەن, جان ساقتايتىن قامساۋلىعى جوق. فاشيستەر گيمملەر ءۇيىنىڭ ماڭىنداعى بەكىنىستى نىسانادان اۋدارماي تۇرعانى تۇسىنىكتى ەدى. راحىمجان اعا جانىنداعى قارۋلاسىنا وزەنگە قاراي بۇرىلۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
– سول تۇستا زۋىلداعان وقتىڭ سيرەگەنى بايقالعانداي بولدى. گريگوري بۋلاتوۆ ەكەۋىمىز ولىكتەردىڭ اراسىمەن مەترلەپ ەمەس, سانتيمەترلەپ, قارىستاپ جەر باۋىرلاپ, پاناسىز شۇرق تەسىك ۇيشىكتەن بۇرىلىپ, وزەنگە قاراي جىلجي باستادىق. ءۇمىت ۇزىلگەن جوق, امان-ساۋ وزەننىڭ جارىنان دومالاپ تۇستىك. سول جەردە ازداپ تىنىستاپ, سۋ بەتىندەگى قاندى قولمەن تازارتىپ سۋ ىشتىك. بەتىمىزدى جۋدىق. ءولى بولامىز با, ءتىرى بولامىز با دەپ اتى-ءجونىمىزدى جازىپ الدىق. مەن يمانىمدى ءۇيىرىپ, بوگەنباي باتىر بابامىزدىڭ ارۋاعىنا سىيىندىم. دۇعامىزدى ىشتەي وقىپ, وزەننىڭ جار قاباعىنان فاشيست مەرگەندەرىنىڭ نىساناسىنان قاعىستاۋ بولار دەگەن تۇستى تاڭدادىق. قىزىل تۋدى ماڭدايىمىزعا باسىپ: «674-پولك, لەيتەنانت قوشقارباەۆ, قىزىل اسكەر بۋلاتوۆ» دەپ تۋعا جازىپ الدىق. ءوزىمىز ولسەك تە تۋداعى جازۋ ولمەيدى, اجال قۇشقانداردىڭ ءتۇرلى قۇجاتتارى, حات-حابارلارىنا دەيىن جيناپ الىنادى ارحيۆتەرگە تاپسىرىلادى. بۇل – سوعىستىڭ ءتارتىبى, زاڭدىلىعى. ءسويتىپ, ءارتۇرلى ويمەن ءبىر-بىرىمىزبەن قوشتاسقانداي بولدىق تا رەيحستاگقا قاراي جىلجىدىق. ولمەۋگە انت ەتكەندەي ءتاستۇيىنبىز, جۇدىرىقتاي جۇرەگىمىز جەڭىس تۋىن تىگۋگە ىنتىق, قارىسپا قيمىلمەن بوراعان وقتىڭ استىنان امان ءوتىپ, رەيحستاگتىڭ ءبىرىنشى قاباتىنا ىلىكتىك. الەمنىڭ مەيىرى بولار, جەڭىس تۋىن قولعا ۇستاپ ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلگەندە ءبىزدىڭ بايلانىسشىلارىمىز تەلەفون جەلىلەرىن تارتىپ ءجۇر ەكەن. ولار دا ءبىزدىڭ تۋدى كورىپ قاتتى قۋانىپ:
– اسقان ەرلىك.
– ادامزاتتىڭ قۋانىشى.
– ۇلى جەڭىستىڭ بەلگىسى, – دەپ قۇتتىقتاپ ءۇن قاتىپ جاتتى. بۇل 1945 جىلدىڭ 30 ءساۋىرى, كەشكى ساعات جەتىنىڭ كەزى-ءتىن. عالامات وقيعانى ديۆيزيا كومانديرى ۆ.م.شاتيلوۆ «ۆوين رودينى» گازەتىنە حابارلاپ ۇلگەرگەن. تاسقا باسىلعان جازۋ گازەت ارقىلى قولدان-قولعا ءوتىپ, لەزدە تاراپ كەتتى. سول ماقالانى باسقا دا مايدان گازەتتەرى قۋانىشپەن جاريالاپ, رەيحستاگقا تۋ تىككەن بۋلاتوۆ ەكەۋىمىزدىڭ جاۋىنگەرلىك جولىمىزدى بايانداعان ەدى. كەنەت, – دەدى دە راحىمجان اعا ءسوزىن ءۇزدى. مۇنىڭ سەبەبى دە بار-تىن.
ءستاليننىڭ ءتۇرلى باسقوسۋدا: ء«بىز, ورىستار, فاشيستەرمەن سوعىسىپ جاتىرمىز. ەرلىك جولى ەسەپسىز بولماسىن, جەڭىمپاز ارميامىزدىڭ شىعىنى دا, فاشيستەردىڭ شىعىنىنان سالىستىرمالى ەسەپتەن الشاقتاماسىن», دەگەنىن كىم تۇسىنبەيدى. شاتيلوۆتىڭ قۋانىشتى حابارى قولباسشى جۋكوۆقا دا كەشىگىپ جەتەدى. جۋكوۆ ويلانباي ما؟ ءستاليننىڭ پىكىرىن ەسىنە الماي ما؟ دەرەۋ بۇيىرىپ, ەرتەڭ الەم بىلەتىن بولسىن, ءبىر ورىس, ءبىر گرۋزين رەيحستاگقا تۋ تىككەنى جۇمىر جەرگە حابارلاناتىن بولسىن دەمەي مە؟ دەمەك, ديۆيزيا كومانديرى شاتيلوۆقا ايتقانى بۇيرىق بولماي ما؟ ايتقانداي-اق, 1 مامىردا كاپيتۋلياتسياعا كونگەندىك بىلدىرگەن فاشيستەردىڭ قارسىلىعى توقتاپ, اتىس سايابىر تاپقانداي دارەجەگە جەتەدى. سول تىنىشتىقتا ەگوروۆ پەن كانتاريا پالەندەي قيىندىقسىز, ۇرەي, قورقىنىشسىز رەيحستاگ ۇستىنە جەلمەن جەلبىرەتىپ تۋ تىگەدى. بۇل حابار فوتومەن بىرگە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريا بولادى. ەكىنشى رەت تىگىلگەن جەڭىس تۋى دەگەن ءسوز, ءسىرا دا ايتىلمايدى.
بىراق «ۆوين رودينى» گازەتىندە جاريالانعان «وني وتليچيليس ۆ بويۋ», (3 مامىر, 1945 جىل) «وني ۆودرۋزيلي فلاگ پوبەدى» (5 مامىر, 1945 جىل) ماقالالاردا 30 ءساۋىر كۇنى ر.قوشقارباەۆ پەن گ.بۋلاتوۆتىڭ رەيحستاگقا جەڭىس تۋىن تىككەنى تاپتەشتەپ جازىلعانى قۇلاق ءتۇرىپ وتىرعان بۇكىل الەمگە تارالىپ كەتكەن ەدى. «نەزابىۆاەمىە فاكتى», «دۆا وتۆاجنىح» دەگەن تاقىرىپتارمەن باسقا اسكەري گازەتتەردە دە جازىلعان: «پەرۆىم دوستيگلي رەيحستاگا ي ۆودرۋزيلي فلاگ ناد نيم لەيتەنانت كوشكارباەۆ ي كراسنوارمەەتس بۋلاتوۆ», دەگەن بۇلتارتپاس دەرەكتەردەن ارتىق نە شىندىق كەرەك. گازەتتەردەن كوز الماي وقىعان قالىڭ حالىق ونى ۇمىتار ما؟ ەرلىك اڭىز قىلىپ ايتىلىپ, اۋىزدان-اۋىزعا جەتىپ جاتتى. قارا تاسپەن باستىرساڭ دا شىندىق جارىپ شىعادى, سوسىن ناعىز تورەشىسى حالىققا تەز جەتەدى. ەرلىك ادامزاتتىڭ اماناتى بولعاسىن وعان قيانات جاراسپايدى.
– راس, سوعىس تاريحىندا ەرلىككە دە تالاس بايقالماي تۇرمايدى. قاس قاعىم ساتتەردە كىمنىڭ قانداي ەرلىك جاساپ, جاۋدىڭ قانشالىق كۇشىن قيراتىپ تاستاعان دەرەگىن سول مينۋتتاردا باسشىلىققا جەتكىزۋدە كەمشىلىكتەر كەتىپ جاتادى, – دەپ راحىمجان ءسال كىدىردى دە, – نەمىس اقپارات سالاسىنىڭ قالامگەرلەرى جاعدايدى وتە-موتە ءجىتى باقىلاپ, ءتىپتى بەرلين قالاسىنا قانداي سان جازىلعان تانكى ءبىرىنشى كىردى, بايلانىس جۇمىسىن ءبىرىنشى كىمدەر اتقاردى, كىم رەيحستاگقا ءبىرىنشى تۋ تىكتى, مىنە, وسىلار جونىندە كينوكادرلار, فوتو سۋرەتتەر ارقىلى دالەلدەگەن ەدى. بۋلاتوۆ ەكەۋىمىزدىڭ اللا ماڭدايىمىزعا جازعان ەرلىگىمىزدى الەمگە نەمىس ازاماتى كارل ۆيلگەلم دە جاريالادى. ونىڭ نەمىس تىلىندەگى ماقالالارى مەن فوتولارى جارىق كوردى. ودان بۇرىن ديۆيزيا گازەتىنىڭ قالامگەرلەرى وداققا ءسۇيىنشى سۇراعانداي حابارلاپ جىبەردى.
ال ديۆيزيالىق گازەتتىڭ ءتىلشىسى وق پەن ءورتتىڭ ورتاسىندا قان كەشىپ ءجۇرىپ, وقيعانى كوزىمەن كورىپ جازعانىن بىرىنەن سوڭ ءبىرى جالعاستىرىپ اكەتكەنى بار. «ۋ ستەن رەيحستاگا» («قىرىم» №2, 1948 ج), «زناميا پوبەدى» («درۋجنىە رەبياتا» جۋرنالى №5, 1948 ج) «ۋ ستەن رەيحستاگا» («سوۆەتسكي ۆوين» جۋرنالى №9, 1949 ج) ماقالالار مەن ءتۇرلى جانرداعى شىعارمالاردا قوشقارباەۆ پەن بۋلاتوۆتىڭ كوزسىز ەرلىگىن اشىق دالەلدەيدى. وتكەن ىستە, كوزبەن كورىپ, قۇلاقپەن ەستىگەندە وتىرىك جوقتىعىن سيپاتتايدى. انىق-قانىعىن جەتكىلىكتى تۇردە جەتكىزەدى. قالىڭ جاۋىنگەرلەردىڭ جۇرەگىنە جەتكەن العاشقى ەرلىكتىڭ بەينەسىن بيىكتەتە تۇسەدى. قورعانشاقتاماي, تولىق زەرتتەلگەنىن اينا قاتەسىز شىندىقپەن شىرايلاندىرىپ كورسەتەدى.
– بۇل جۋرنالدار, گازەتتەر ءوزىڭىزدىڭ جەكە ارحيۆىڭىزدە بار شىعار؟
– ارينە, بار. بۇل مەنىڭ ءومىربايانىم عوي. ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتامايمىن با؟! 1949 جىلى 8 مامىر كۇنى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە جاريالانعان كينووپەراتور رومان كارمەننىڭ سۇحباتىندا رەيحستاگقا العاشقى تۋ تىككەن قوشقارباەۆپەن كەزدەسكىم كەلەدى دەگەن سوزگە قالاي تەبىرەنبەسسىڭ؟ تاعى ءبىر قىزىعى, جەڭىستىڭ 20 جىلدىعىنا ماسكەۋگە شاقىرىلىپ, پارادقا ساپقا تۇردىق. تانىس جاۋىنگەرلەرمەن جۇزدەسۋدىڭ باقىتتى ءساتى, جان تولقىتار اڭگىمە, ءازىل-قالجىڭ, ءبارى كەرەمەت ەدى. كەنەت كانتاريا رەيحستاققا تىگىلگەن تۋ دەپ الشاڭ باسىپ, كوكىرەگىن كوتەرىپ كەلەدى, جالما-جان قولىنان تۋدى ج ۇلىپ الىپ: «بۇل تۋدى ءبىرىنشى بۋلاتوۆ ەكەۋىمىز تىككەنبىز!» دەدىم. شىندىقتى بىلەتىن جاۋىنگەرلەر تىرس ەتكەن جوق, قايتا ريزا بولعاندىق تانىتىپ جۇزدەرىنە قوشتاۋ سەزىمىن ءۇيىردى. ءوزى دە ۇندەمەي, ءجۇنى جىعىلىپ قالدى. مىنە, ساياساتتىڭ قاتەلىگى, ەڭ بولماسا رەيحستاگقا تۋدى ەكىنشى بولىپ ەگوروۆتار تىكتى دەسە قاي جونىنەن السا دا دۇرىس شەشىم بولار ەدى. شىندىقتىڭ بۇرمالانۋىنا كىم شىدايدى؟ ءبارىبىر حالىق بىلەدى, شىندىقتى حالىقتان جاسىرا المايسىڭ. وداققا بەلگىلى جازۋشى بوريس گورباتوۆ قارۋلاس بولىپ بىرگە ءجۇرىپ, كوزىمەن كورگەن ەرلىگىمىزدى 1948 جىلى 18 جەلتوقسانداعى «ليتەراتۋرنايا گازەتا»-عا جازعان شىعارماسىندا «قوشقارباەۆ ەرلىگى كوز الدىمدا, مۇنداي ەرلىكتى سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ بيىك شىڭىنا جەتكىزىپ جازساڭ دا ازدىق ەتەدى. مۇنداي ەرلىككە تەڭەۋ تابۋ وڭاي ەمەس», دەگەنىنەن ارتىق قانداي دەرەك, قانداي قۇجات كەرەك.
راحىمجان اعانىڭ ءار ءسوزى سيقىرلى, اۋراسى تازا. كىسى جاتىرقامايتىن پەيىلىن بايقاعاندا قازاقتىڭ ۇلىلىقتا كيە بار دەگەنى ەسىڭە تۇسەدى. ول سوعىس قىرعىنىن, قان-تەڭىزدى, قانسىراپ جاتقان ادامداردى, ورتەنگەن ەلدى, كۇلگە اينالىپ قارا جامىلعان ورماندى كوكىرەگى جىلاپ ءجۇرىپ كوردى.
راحىمجان اعا جەڭىستىڭ 20 جىلدىعىنا شاقىرۋمەن بەرلينگە بارعانىندا ودەر وزەنىندە بومبادان كۇل-تالقانى شىقپاعان كوپىر جوق ەدى. ءبىر عانا اسپان ءتۇستى كوپىر امان قالعان-دى. ونى نەمىستەر كيەلى دەپ باعالايدى ەكەن. سول كوپىرگە كوزى ءتۇسىپ, رەيحستاگقا بەتتەگەنىن, وزىنەن بۇرىن 21 جاستاعى بۋلاتوۆتى وقتان قورعاعانداي سوڭىنا ەرىتكەنىن ەسىنە الدى. سوعىستا قازاقتار وزىنەن جاسى كىشىلەردى سەن امان قال, الدىمەن وققا كەۋدەمدى مەن توسەيىن دەيدى. راحىمجان اعا مۇنى جاقسى بىلەدى. «تىرلىكتە جاقسىلىقتىڭ دا, جاماندىقتىڭ دا اقىرى بار. «و, ارۋاق, بوگەنباي بابا!» دەپ, نوسەردەي قۇيىپ تۇرعان وققا قاراماي تۋ تىگۋگە اسىعىپ جان ۇشىرادى.
راحىمجان اعامەن سوڭعى كەزدەسكەنىم – قازاق راديوسى مەن تەلەۆيدەنيەسىنىڭ ءتىلشىسى بولىپ, اقمولاعا بۇيرىق العانىمدا «الماتى» قوناقۇيىندەگى كابينەتىنە ەسىگىن قاقپاي كىرىپ بارعان ەدىم. الدىندا گرۋزيننىڭ ءبىر سۇلۋى وتىر ەكەن. جالما-جان شىعىپ كەتۋگە ىڭعايلانعانىمدا ورنىنان تۇرىپ:
– كابينەتتە وتىرا تۇر. گرۋزيادان كەلگەن مىنا قوناقتى ءتاۋىر ورىنعا ورنالاستىرىپ كەلەمىن. قازاق ەلىنە كەلىپ قوناقۇيلەرىنەن ءتاۋىر ورىن تاپپادىم دەپ جۇرمەسىن, – دەدى. سونداي قاراپايىمدىلىقتىڭ وزىق ۇلگىسى بولعان راحىمجان اعانى بۇگىندە قاتتى ساعىناسىڭ. قايران اعالارىمىزدىڭ قازاق دالاسىنداي كەڭ پەيىلى-اي!
كابينەتىنە قايتىپ كەلگەسىن:
– ە, سونىمەن اقمولاعا جۇمىس اۋىستىرامىن دەيسىڭ بە؟ اقمولا – مەنىڭ تۋعان جەرىم, بويتۇمارىم. قانشاما قاشىقتا جۇرسەم دە, سوعىس ورتىندە جۇرگەندە دە, سول بويتۇمارىم تىنىسىمدى كەڭىتىپ, قيىندىقتا, اجال ءتونىپ تۇرعاندا ابىرجىتپاي, قاڭعىرعان وققا كەزىكتىرمەي ساقتاعان كيەلى جەر, – دەگەن ءسوزى جادىمدا.
ەل دەگەندە ەلەڭدەپ تۇراتىن, داڭقى جەر جارعان راحىمجان قوشقارباەۆ اعامىزبەن ودان كەيىن كەزدەسۋدى تاعدىر جازبادى.
ۇلىلىق ۇياسىنان ءوسىپ شىققان راحىمجان اعانىڭ ۇلى ەرلىگى جايىندا كەزىندە تەلەوچەرك جازۋعا تالاپتانعاندا اعامىز, «اسىقپا» دەپ رۇقسات بەرمەپ ەدى.
بۇگىندە راحىمجان اعانىڭ ۇلى ەرلىگىن الەم بىلەدى. قازاق ەلى ونىڭ ەرلىگىن جوعارى باعالايدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شەشىمىمەن راحىمجان اعاعا «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلۋى – سونىڭ ءبىر ايعاعى. وسىلايشا ناعىز باتىر ەرلىگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ارقاسىندا جارقىراي كورىندى. شىندىقتىڭ بەتى اشىلدى. تاۋبە!
كەيدە راحىمجان اعامنىڭ: «اجالمەن بەتپە-بەت كەلگەندە ەلىڭدى, وتانىڭدى ولەردەي ءسۇيۋ سەزىمى بويىڭا قۋات بەرەدى ەكەن», دەگەن ءسوزى ەسىمنەن كەتپەيدى. سونداي-اق «اقمولا – تالاي تاريحي تۇلعالاردىڭ مەكەنى عوي, ەر جىگىت ۇيىنەن شىقسا, ۇيىرىنە قوسىلادى دەگەن, جولىڭ بولسىن, ءىنىم!» دەگەن باتالى ءسوزى دە جادىمدا وشپەستەي جاتتالىپ قالدى. كوكىرەگى قازاق دالاسىنداي كەڭ, قايران اعالار-اي! سولاردىڭ بويىنا بىتكەن قاسيەتتەرى قانداي قاستەرلى ەدى...
جاستىعىن سوعىس ءورتىنىڭ ىشىندە قالدىرعان اعانىڭ تەرەزەدەن ءتۇسىپ تۇرعان بەيبىت كۇننىڭ ساۋلەسىنە سۇيسىنە قاراپ وتىرعانى كوز الدىما ءجيى ەلەستەيدى. سودان دا بولار, ءبىر ۇلىمنىڭ ەسىمىن راحىمجان دەپ قويعانىم...
تابىل قۇلياس