ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن مالىمدەمە

مەملەكەتتەر باسشىلارى دوستىق, ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىم, سىندارلىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك جاعدايىندا وتكەن كەلىس­سوزدەردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا,

تاريحي قالىپتاسقان دوستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قاتىناستار نەگىزىندە وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ۇدەمەلى پروتسەسىن اتاي وتىرىپ,

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىن نەگىزگە الا وتىرىپ جانە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جالپىعا بىردەي تانىلعان نورمالارىن ساقتاۋعا ءوزىنىڭ بەرىك بەيىلدىلىگىن راستاي وتىرىپ,

ءوزارا قۇرمەت, تەڭ قۇقىلىق, ءبىر-ءبىرى­نىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرۋ نەگىزىندە كەلىس­سوزدەر مەن كونسۋلتاتسيالار ارقىلى ورتالىق ازيا ءوڭىرىن دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قاراۋ جانە شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ,

ءوز مەملەكەتتەرىنىڭ وڭىردەگى بەيبىت­شى­لىكتى, تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ مۇددەسىندە اشىق جانە كەڭ اۋقىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلعا ازىرلىگىن اتاي وتىرىپ,

ساياسات, ورنىقتى جانە تۇراقتى دامۋ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەس­تي­تسيا­لىق-قارجىلىق, كولىك-كوممۋ­ني­­كاتسيالىق, سۋ-ەنەرگەتيكالىق, اقپارات­تىق-تەحنولوگيالىق, ەكولوگيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماق­تاس­تىقتى قوسا العاندا, ءوزارا مۇددەلىلىك بىل­­دىرىلگەن بارلىق سالالارداعى قاتى­ناس­تاردى ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە نىعاي­تۋعا دەگەن جالپى ۇمتىلىستى نەگىزگە الا وتىرىپ,

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ما­ڭىز­دى جاھاندىق جانە وڭىرلىك پرو­ب­لەمالاردى شەشۋدەگى بىرلەسكەن باستا­ما­لارىنىڭ الەمدىك ارەنادا ەلەۋلى ناتي­­جەلەرى بار ەكەنىن اتاپ وتە وتىرىپ,

جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاۋىپ­تەرگە, ونىڭ ىشىندە كوروناۆيرۋس­تىق ينفەكتسيا پاندەمياسىنا قارسى ءىس-قيمىلدا, سونداي-اق ونىڭ تەرىس سالدارىن بىرلەسىپ ەڭسەرۋدە ءوڭىر مەملەكەتتەرىنىڭ تىعىز ارىپتەستىگىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتە وتىرىپ,

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشى­لارىنىڭ جۇيەلى تۇردەگى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرى وڭىردەگى كوپجاقتى مەم­لەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىن وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىستاردى تالقىلاۋعا جانە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن تاعى دا راستاي وتىرىپ,

تومەندەگىنى مالىمدەيدى:

1. مەملەكەتتەر باسشىلارى بيىلعى كون­سۋ­لتاتيۆتىك كەزدەسۋ ورتالىق ازيا مەم­لەكەتتەرى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعى قارساڭىندا ءوتىپ جاتقانىن اتاپ وتەدى.

وسى ورايدا تاراپتار اتالعان فورۋم­نىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتۋ جانە دامىتۋ ىسىندەگى تاريحي ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ كورسەتەدى.

2. تاراپتار ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى ءىس-شارالار وتكىزۋ, ورتالىق ازيا ءوڭىرى­نىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنىڭ بەيبىت دامۋىنا, وركەندەۋى مەن تۇراقتىلىعىنا جاردەمدەسۋ ماقساتىندا ءوزارا ساپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ جولىمەن كوپجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەشەندى دامىتۋدىڭ وزەكتىلىگى مەن قاجەتتىلىگىن راستايدى.

3. تاراپتار تۇرىكمەنباشى قالا­سىن­داعى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ساۋ­دا, ەكونوميكا جانە ينۆەستيتسيالار, كولىك جانە ترانزيت, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالالارىندا ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا, سۋ-ەنەر­گە­تيكالىق رەسۋرستار, قورشاعان ورتانى قور­عاۋ, تۋريزم, عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت جانە گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەلەرىندە وڭىر­لىك ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارىن, نىساندارى مەن تەتىكتەرىن جان-جاقتى قاراۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ وتەدى.

4. مەملەكەتتەر باسشىلارى ءوز ەلدەرى­نىڭ الەۋەتىن وڭىردە قاۋىپسىز, تۇراقتى, كەڭ جانە اشىق ارىپتەستىككە ارنالعان كەڭىس­تىك قالىپتاستىرۋ مۇددەسىنە پايدا­لانۋ­دىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتەدى.

وسىعان وراي تاراپتار سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى, ديپلوماتيالىق وكىل­دىكتەر, كونسۋلدىق مەكەمەلەر, سونداي-اق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىكتەرى مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جەلىسى بو­يىنشا كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋدىڭ, باي­لانىستار مەن ولاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ كورسەتەدى.

5. تاراپتار بۇۇ باس اسسامبلەياسى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك جانە سەنىم جىلى دەپ جاريالاعان بيىلعى 2021 جىلى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى تۇلعاسىندا قا­بىل­­داعان كەڭ اۋقىمدى جانە ۇزاق مەر­­زىمدى ستراتەگيالاردى, تۇجىرىم­داما­­لار مەن باعدارلامالاردى ىسكە اسى­رۋ ىسىن­دە ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەت­كىزۋ ماق­ساتىندا ورتالىق ازيا مەملە­كەت­­تەرىنىڭ حالىقارالىق ارەناداعى شوعىر­لانعان قىزمەتىن جانداندىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى.

6. مەملەكەتتەر باسشىلارى 2021 جىلى ورتالىق ازيادا, يادرولىق قارۋ­دان ازات ايماق تۋرالى شارتقا قول قويىلۋىنىڭ 15 جىلدىعى, سونداي-اق سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جا­بىلۋىنىڭ 30 جىلدىعى اتالىپ وتەتىنىنە ەرەكشە توقتالدى.

وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنتتەر ورتالىق ازياداعى, يادرولىق قارۋدان ازات ايماق تۋرالى شارتتى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءوڭىر مەملەكەتتەرىنىڭ بەلسەندى ىنتىماقتاستىعىن جالعاستىرۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى جانە يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ ىسىندە كۇش-جىگەردى شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا باسقا دا يادرولىق قارۋسىز ايماقتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

7. تاراپتار كورشى اۋعانستانداعى جاع­دايدىڭ جۋىق اراداعى رەتتەلۋى ورتا­لىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇ­راق­­تىلىقتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋدىڭ ما­­ڭىز­دى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تا­بى­­لاتىنىن راستايدى. وسىعان وراي, تاراپتار اۋعان قوعامىنداعى ازاماتتىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە جەدەل قول جەتكىزۋگە جان-جاقتى كومەك كورسەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.

وسى ورايدا تاراپتار بارلىق مۇد­دەلى مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ اۋعانستانداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ينفرا­قۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ونى الەمدىك شارۋاشىلىق بايلانىستارعا تارتۋعا باعىتتالعان كۇش-ارەكەتتەرىن قولدايدى.

8. تاراپتار ءوڭىردى دامىتۋدىڭ وزەك­تى ماسەلەلەرىن جۇيەلى تۇردە قاراۋ ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن كونسۋل­تاتيۆتىك پلاتفورما رەتىندە ور­تا­لىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى ديالوگ قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى قولدادى.

9. تاراپتار ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ تۇراقتى دامۋىن ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, ونەركاسىپتىك, قارجىلىق, ەنەرگەتيكالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, كوم­مۋنيكاتسيالىق, الەۋمەتتىك, ەكولو­گيا­لىق جانە ءوزارا مۇددەلى باسقا دا سالا­لارداعى بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەت دەپ سانايدى.

قارجى جۇيەسىن بىرلەسىپ دامىتۋ جانە وڭىرگە ينۆەستيتسيالار تارتۋ ماقساتىندا تاراپتار «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى الاڭىن ورتالىق ازيا ءوڭىرى ەلدەرىن, سونداي-اق شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بايلانىستىراتىن ەكونوميكالىق پلاتفورما رەتىندە پايدالانۋعا كەلىستى.

10. تاراپتار ورتالىق ازيا مەملە­كەت­تەرى اراسىنداعى كوشى-قون پروتسەس­تەرىن رەتتەۋ سالاسىنداعى قۇزىرەتتى ورگان­داردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن كۇشەي­تۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن, سونداي-اق ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ولارعا قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك, اقپا­راتتىق-كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتۋ قاجەتتىگىن مويىندايدى.

11. تاراپتار ءوزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە وڭىردەگى ساۋدا راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ جو­نىندەگى مىندەتتەردى ءتيىمدى شەشۋگە ءوزارا ءتيىمدى ورتاق تاسىلدەردى ودان ءارى ازىرلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتەدى.

تاراپتار ءوزارا ساۋدانى ۇلعايتۋ, شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردا ساۋدا-وندىرىستىك الاڭداردى, سونداي-اق كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى جەلىسىن دامىتۋدى قوسا العانداعى بىرلەسكەن ەكونوميكالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ور­تالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىسكەر توپ­تارى مەن وڭىرلەرى اراسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جونىندەگى جۇمىس­تى جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتەدى.

12. تاراپتار اۆياتسيالىق, اۆتوكولىك, تەمىر جول, وزەن جانە تەڭىز كولىگىنە ار­نالعان جاڭا حالىقارالىق باعىتتار قۇرۋ مەن جۇمىس ىستەپ تۇرعاندارىن جاڭ­عىرتا وتىرىپ, مۋلتيمودالدىق كولىك دالىزدەرىن, لوگيستيكانىڭ, ساۋ­دا مەن ءتۋريزمنىڭ حالىقارالىق كوپفۋنك­تسيونالدى ورتالىقتارىن, تاۋارلار مەن جۇكتەردىڭ ەركىن جانە كەدەرگىسىز ءتران­زيتىن قامتاماسىز ەتۋ, ۇزدىك حالىق­ارا­لىق تاجىريبەلەرگە سايكەس ترانس­شە­كارالىق راسىمدەردى جەڭىلدەتۋ جانە ءوڭىردىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ءتيىمدى پاي­دالانۋدى قامتاماسىز ەتەتىن باس­قا دا بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى كوپجاقتى ىن­تى­ماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ كورسەتەدى.

تاراپتار «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» جانە «شىعىس – باتىس» حالىقارالىق دالىزدەرىن بىرلەسىپ دامىتۋعا بارىنشا كۇش سالادى.

تاراپتار كولىك كوممۋنيكاتسيالارى جونىندەگى وڭىرلىك كەڭەس قۇرۋدى جەدەلدەتۋ, ءوڭىر مەملەكەتتەرى قاتىساتىن ءتيىمدى حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جانە پەرسپەكتيۆالى جوبالار­دى ەسكەرە وتىرىپ, ورتالىق ازيا­دا كولىك جۇيەسىن بىرلەسىپ دامىتۋ جونىن­دەگى باعدارلاما مەن كەلىسىمدى كەلى­سۋ قاجەت­تىگىن اتاپ ءوتتى.

تاراپتار وزبەك تاراپىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اياسىنداعى كولىكتىك-كوممۋنيكاتسيالىق ءوزارا بايلانىستى دامىتۋدىڭ وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسىن قولدادى.

تاراپتار وڭىرلىك قوسىلعان قۇن تىز­بەك­تەرىن جانە بىرلەسكەن ونەركاسىپتىك كلاس­تەرلەردى قۇرۋ, تسيفرلى ەكونوميكانى ىلگەرىلەتۋدەگى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ارقىلى ءوزارا ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋعا نيەتتەنىپ وتىر.

13. تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, كولىكتىك-لوگيستيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق باعىتتاردا ءوزارا ىنتىماقتاستىققا ماقساتتى جانە جۇيەلى سيپات بەرۋ ماقساتىندا ورتالىق ازيا ەل­دەرىنىڭ ونەركاسىپشىلەرى مەن كاسىپ­كەر­لەرىنىڭ بەسجاقتى كەڭەسىن قۇرۋ قاجەتتىگى تۋرالى مالىمدەدى.

14. تاراپتار الەۋمەتتىك جانە ەكو­نو­ميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا كوزدەرىن ىزدەۋ ماقساتىندا يننوۆاتسيالىق باعدار­لامالار مەن جوبالاردى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كۇش-ارەكەتتەردى بىرىكتىرۋگە, سونداي-اق عىلىم, تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا قولداۋ كورسەتۋگە, عىلىمي-زەرتتەۋلەردى بىرلەسىپ جۇرگىزۋگە, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى اراسىندا تاجىريبە الماسۋعا نيەت بىلدىرەدى.

15. تاراپتار جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى جانە عىلىمي الماسۋلاردىڭ وڭىرلىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋ ارقىلى رەكتورلار فورۋمدارى, عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن عىلىمي-پەداگوگيكالىق جانە ستۋدەنتتىك جۇرتشىلىق پەن جاس­تار سيمپوزيۋمدارى شەڭبەرىندە ءبىلىم بەرۋ, «عىلىمي ديپلوماتيا» سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدى قولدايدى.

تاراپتار اقپاراتتىق-كوممۋنيكا­تسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى مەن پاي­دالانۋداعى پروگرەستى, سونداي-اق كۇن­دەلىكتى ومىرگە دەگەن ۇدەمەلى اسەرىن اتاپ كورسەتەدى. مەملەكەتتەر حالىق­ارا­لىق قۇقىق قاعيداتتارى مەن نورما­لارىن ساقتاي وتىرىپ, اقپاراتتىق قاۋىپ­سىزدىكتىڭ جاڭا قاتەرلەرىن ەڭسەرۋ ماق­ساتىندا كۇش-جىگەر بىرىكتىرۋگە نيەتتى.

16. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ بارلىعى كليماتتىڭ وزگەرۋ سالدارىن جۇمسارتۋ جانە وعان بەيىمدەلۋ, شو­لەيت­تەنۋگە قارسى كۇرەس, سۋ-ەنەرگە­تيكالىق رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدا­لانۋ, قورشاعان ورتا مەن ەكولوگيا­نى قورعاۋ, مۇزدىقتاردى ساقتاۋ جانە ۋران قالدىقتارى قويمالارىن رە­كۋل­­تيۆاتسيالاۋ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدى قوسا العاندا, قور­لاردى ۇنەمدەيتىن جانە جاسىل تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان جوبالار مەن باعدارلامالاردى ىلگەرىلەتۋ سالاسىنداعى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

تاراپتار وسى سالالاردا وڭىردەگى ور­نىق­تى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى جانە ءوزارا ءتيىمدى ىن­تى­ماقتاستىق تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن كۇش-جىگەر جۇمساۋعا دايىن.

تاراپتار ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدەرى­نىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرەتىن ورتالىق ازيا­داعى سۋ-ەنەرگەتيكالىق ماسەلەلەر­دى شەشۋگە قولعابىس ەتۋ ءۇشىن قولدا­نىس­تاعى جانە سالىنىپ جاتقان گيدروەنەر­گەتي­كالىق وبەكتىلەردىڭ ماڭىزدى­لىعىن اتاپ ءوتتى.

تاراپتار بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-ءشى سەسسياسىنىڭ «تابيعات شەكارا تانىمايدى: ترانسشەكارالىق ىنتى­ماقتاستىق – بيوارتۇرلىلىكتى ساقتاۋدىڭ, قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جانە تۇراقتى پايدا­لانۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى», «تۇراق­تى دامۋعا ارنالعان سۋ» 2018-2028 جىل­دارداعى ءىس-قيمىلداردىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعىنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ بارىسىنا ورتامەرزىمدى جان-جاقتى شولۋ بويىنشا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ كونفەرەنتسياسى», «ارال ءوڭىرىن ەكولوگيالىق يننوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيالار ايماعى دەپ جاريالاۋ», «بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمى مەن ارال­دى قۇت­قارۋ جونىندەگى حالىقارالىق قور ارا­سىنداعى ىنتىماقتاستىق», «قازاق­ستان­داعى سەمەي ءوڭىرى حالقىن وڭالتۋ, قورشاعان ورتاسىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ەكونوميكالىق دامۋ ماقساتىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جانە ءىس-شارالاردى ۇيلەستىرۋ» قارارلارىن قابىلداۋ سياقتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك باستامالاردى تۇتاس تۇسىنۋگە قول جەتكىزۋدىڭ جانە بۇۇ الاڭىندا ىلگەرى­لەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتەدى.

جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ الەم­دەگى, اتاپ ايتقاندا, ورتالىق ازيا­داعى مۇزدىقتارعا تەرىس اسەرىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتەر باسشىلارى تاجىكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2025 جىلدى حالىقارالىق مۇزدىقتاردى ساقتاۋ جىلى دەپ جاريالاۋ جانە مۇز­دىقتاردى قورعاۋ حالىقارالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى تۇرىك­مەن­ستان پرەزيدەنتىنىڭ تومەن كومىرتەكتى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ جونىندەگى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بۇۇ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ تۋرالى باس­تاماسىنا, سونداي-اق بۇۇ اياسىندا ەنەر­گەتيكاداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە سۋتەگىن دامىتۋ جونىندەگى حالىق­ارالىق «جول كارتاسىن» قۇرۋعا قولداۋ ءبىلدىردى.

17. مەملەكەتتەر باسشىلارى وڭىردەگى, ونىڭ ىشىندە ارال تەڭىزى باسسەينىندەگى, اسىرەسە, ەكولوگيالىق داعدارىس پەن كليمات وزگەرۋىنىڭ تەرىس اسەرىنە ۇشىراعان ايماقتارداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى ساۋىق­تىرۋ­مەن بايلانىستى پروبلەمالاردى كە­شەن­دى شەشۋ ءۇشىن كۇش-جىگەردى شوعىر­لان­دىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن مويىندادى.

18. تاراپتار سۋدىڭ, اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋعا, مۇزدىق­تاردى, جەردىڭ توزۋىن ساقتاۋعا, ورمان ەكپەلەرى الاڭدارىن ۇلعايتۋعا, تابيعات اپاتتارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە سۋ تاسقىنى, سەل تاسقىنى, قۇرعاقشىلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋعا, سونداي-اق تازا اۋىز سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كەلىسىلگەن شارا­لار قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى ورتالىق ازيانىڭ بارلىق مەملەكەتتەرىنىڭ مۇد­د­ەلەرى مەن قاتىسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ارال­دى قۇتقارۋ جونىندەگى حالىقارا­لىق قوردىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمى مەن شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن جەتىلدىرۋ جونىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

19. بۇگىن, ادامزات جاڭا جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرگە – كوروناۆيرۋستىق ينفەك­تسيانىڭ پاندەمياسىنا تاپ بولعان كەزدە, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى وسى ينفەك­تسيانىڭ تارالۋىنا قارسى كەشەندى شارالار قابىلداپ جاتىر.

وسى باعىتتاعى قادامدارىن الەمدىك قوعامداستىقتىڭ قىزمەتىمەن تولىق ۇي­لەستىرە وتىرىپ, تاراپتار كوروناۆيرۋس­پەن كۇرەستە ماڭىزدى حالىقارالىق باس­­تامالاردى قولدايدى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ بۇۇ اياسىندا اۋرۋلار جانە بيوقاۋىپسىزدىكتى باقىلاۋ جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىقتار جەلىسىن قۇرۋ, سونداي-اق بۇۇ اياسىندا ارنايى كوپجاقتى ورگان – بۇۇ قاۋىپسىز­دىك كەڭەسىنە ەسەپ بەرەتىن بيولوگيالىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق اگەنت­­تىك قۇرۋ تۋرالى باستاماسىنا قول­داۋ ءبىلدىردى.

وسىعان وراي, تاراپتار عىلىمي ديپ­لوماتيا جەلىسى بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋعا, عالىم-مەديك­تەردىڭ, ساراپشىلار مەن ءبىلىمنىڭ وزگە دە ارالاس سالالارىنداعى مامانداردىڭ جۇيەلى قارىم-قاتىناسى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاساۋعا كەلىستى.

ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ قاۋىپتى ينفەكتسيالاردىڭ تارالۋىنا قارسى ءىس-قيمىل جاساۋ ىسىندەگى كۇش-جى­گەرىن شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا تاراپ­تار ۆيرۋستاردىڭ جانە باسقا دا ينفەك­تسيالاردىڭ شىعۋ تابيعاتىن, ولار تۋدىراتىن اۋرۋلاردىڭ شىعۋ نىساندارىن, ينفەكتسيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ جانە الدىن الۋ ادىستەرىن زەردەلەۋ جونىندەگى وڭىرلىك تەتىك قۇرۋ تۋرالى ماسەلەنى قاراۋ قاجەت دەپ سانايدى.

20. ازىق-ت ۇلىك جۇيەلەرىنىڭ تۇراقتى­لىعىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگى تۇرعىسىنان تاراپتار جەتكىزۋ تىزبەگىن قولداۋعا جانە ازىق-ت ۇلىك پەن كۇندەلىكتى قاجەت تاۋار­لارعا ارنالعان «جاسىل دالىزدەر» تەتىك­تەرىن كەڭىنەن ەنگىزۋگە كەلىستى.

21. تاراپتار ورتالىق ازيانى مە­كەن­دەيتىن حالىقتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن جانە بۇۇ جاريالاعان مادە­نيەت­­تەردى جاقىنداستىرۋدىڭ حالىق­ارالىق ونجىلدىعى رۋحىندا مادە­نيەت­ارالىق ديالوگتى دامىتۋعا, ال­ۋان ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن ۇلتارا­لىق تو­لە­رانتتىلىقتى ساقتاۋعا جانە كوتەر­مەلەۋگە, ەتنوساياساتتى, ءوڭىردىڭ ماتەريالدىق جانە ماتەريالدىق ەمەس مادە­ني جانە تابيعي مۇراسىن زەردەلەۋ مەن قورعاۋ سالاسىندا ىنتىماقتاسۋعا جانە ءوزارا قولداۋ كورسەتۋگە, ادەبي بايلانىستاردى جەتىلدىرۋگە, حالىقارالىق فەستيۆالدار, فورۋمدار مەن كونكۋرستار وتكىزۋگە, مۋزىكا, تەاتر, بەينەلەۋ جانە قولونەرى, كينەماتوگرافيا, تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ, مۇراعات, مۇراجاي مەن كىتاپحانا ءىسى سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى تەرەڭدەتۋگە جانە ازاماتتار, ەڭ الدىمەن جاستار اراسىنداعى تىكەلەي بايلانىستار مەن تۋريستىك الماسۋلاردى دامىتۋعا كەلىستى.

وسى باعىتتاعى ءوزارا ءىس-قيمىلعا جۇيەلى جانە تۇراقتى سيپات بەرۋ ماق­ساتىندا تاراپتار «ورتالىق ازيا: ورتاق تاريح جانە ورتاق بولاشاق» اتتى مادەني-گۋمانيتارلىق الماسۋدىڭ بىرىڭ­عاي پلاتفورماسى رەتىندە ورتالىق ازيا مادەني ديالوگ فورۋمىن قۇرۋعا ۋاعدالاستى.

22. سپورتتىڭ حالىقتار اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى ءرولىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتەر باسشىلارى دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامى­تۋدى جالعاستىرۋعا, تاراپتار اۋماق­تارىندا حالىقارالىق سپورتتىق-بۇقا­رالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە قولداۋ كور­سەتۋگە, دەنە شىنىقتىرۋ, سپورت ۇيىم­دارى مەن مەكەمەلەرى اراسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتى كوتەرمەلەۋگە كەلىستى. سونداي-اق ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىن حالىقارالىق سپورت ارەناسىنا ىلگەرىلەتۋ بويىنشا تاراپتار كۇش-جىگەردى شوعىرلاندىرۋى قاجەت ەكەنى اتالىپ ءوتتى.

23. مەملەكەتتەر باسشىلارى تۋريزم سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە پاندەميا­دان كەيىن وسى سەكتوردى جەدەل قال­پىنا كەل­تىرۋ جانە ءوڭىر ەلدەرى اراسىنداعى تۋريس­تىك الماسۋدى جانداندىرۋ ماق­ساتىنداعى تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

سونداي-اق تاراپتار ترانسشەكارالىق اۋماقتاردا تۋريستىك ايماقتار مەن كلاس­تەرلەر قۇرۋ, ورتالىق ازيادا بىرىڭعاي كەڭىستىك قۇرۋ ماقساتىندا تۋريستىك ونىم­دەر مەن باعىتتاردى بىرلەسىپ ىلگەرى­لەتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋعا كەلىستى.

تاراپتار حالىقارالىق جانە ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاتىساتىن ۇيىم­دار جانە تۋريزم سالاسىنداعى مەم­لەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى مەن تۋريس­تىك كومپا­نيا­لار اراسىنداعى تىعىز ىنتى­ماق­تاس­تىقتى قولدايدى.

تاراپتار تۋريستىك قىزمەتتى دامىتۋ تۋرالى اقپاراتپەن, باسپا ماتەريال­دارىمەن, فيلمدەرمەن الماسۋدا, جار­نام­الىق كامپانيالار, كونفەرەنتسيا­لار مەن سەمينارلار وتكىزۋدە, كورمەلەر مەن جارمەڭكەلەر ۇيىمداستىرۋدا ودان ءارى ىنتىماقتاستىق جاسايتىن بولادى.

24. مەملەكەتتەر باسشىلارى سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارعا 2022-2024 جىل­دارعا ارنالعان وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى جوباسىن (ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باس­شى­لارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ­لەرى­نىڭ قورىتىندىلارى بويىن­شا) بەكى­تۋ جۇمىستارىن جۋىق ارادا اياقتاۋ­دى تاپسىردى.

25. مەملەكەتتەر باسشىلارى سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارعا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەلەسى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە XXI عاسىر­دا ورتالىق ازيانى دامىتۋ ماق­ساتىندا دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ىنتى­ماقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويۋدى دايىنداۋدى تاپسىردى.

26. پرەزيدەنتتەر ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋل­تاتيۆتىك كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرىڭعاي ءرامىزىن پايدالانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى جانە ول تۋرالى ەرەجەنى ماقۇلدادى.

27. پرەزيدەنتتەر ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ قۇرمەت بەلگىسىن بەكىتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, قۇرمەت بەلگىسى تۋرالى ەرەجە مەن ونىڭ سيپاتتاماسىن ماقۇلدادى.

28. مەملەكەتتەر باسشىلارى تۇرىك­­مەنباشى قالاسىندا ءوتىپ جات­قان ورتالىق ازيا ەلدەرى ايەلدەر ديا­لو­گىنىڭ فورۋمىنا, ورتالىق ازيا ەل­دەرىنىڭ ەكونوميكالىق فورۋمىنا, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق ونىمدەر حالىقارالىق كورمەسىنە, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق تاعامدار حالىق­ارالىق فەستيۆالىنە جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ مادەنيەت جانە ونەر شەبەر­لەرىنىڭ سالتاناتتى كونتسەرتىنە جوعارى باعا بەردى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءتورتىنشى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىن وتكىزۋ مەرزىمى مەن ورنى بويىنشا ۇسىنىستار دايىن­داۋ­­دى جانە كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋدىڭ كۇن ءتارتىبىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.

كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ ءداستۇرلى دوستىق, شىرايلى جانە سەنىمدى اتموسفەرادا ءوتتى.

مەملەكەتتەر باسشىلارى تۇرىك­مەن­ستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى مياليك­گۋلىەۆيچ بەردىمۇحامەدوۆكە قوناق­جاي­لىلىعى جانە كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ­دى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداس­تىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى.

 

تۇرىكمەنباشى ق.,

2021 جىلعى 6 تامىز