استاناداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى الاڭىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنا ارنالعان ساراپتامالىق تىڭدالىم ءوتتى. رەفەرەندۋمعا شىعارىلعان اتا زاڭ جوباسىن جان-جاقتى تالقىلاعان جيىنعا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, اكادەميالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرى مەن جەتەكشى زاڭگەر-عالىمدار قاتىستى, دەپ جازادى Egemen.kz.
ءىس-شارا بارىسىندا ۇسىنىلعان كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى, تۇجىرىمدامالىق وزەگى مەن ينستيتۋتسيونالدىق جاڭاشىلدىقتارى كەڭىنەن ءسوز بولدى. ساراپشىلار جاڭا اتا زاڭ ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋعا باسىمدىق بەرەتىنىن, حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. قۇجات ەل بىرلىگى مەن تىنىشتىعىن, جەر تۇتاستىعىن جانە ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋدىڭ ماڭىزدى كەپىلى رەتىندە باعالاندى.
قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى جاريالاندى
ساراپتامالىق تىڭدالىمعا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى نيكيتا شاتالوۆ, پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قسزي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الۋا جولدىبالينا, فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل سادۋاقاسوۆا, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەركەبۇلان جۇماشەۆ, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور, زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى باۋىرجان سماتلاەۆ قاتىستى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسقارما مۇشەسى, ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جانە ىشكى باقىلاۋ جونىندەگى پرورەكتور ينديرا رىستينا مودەراتورلىق ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءۇشىن بۇل كەزەڭ تاريحي ماڭىزعا يە.
«بۇگىن باق بەتتەرىندە رەفەرەندۋمعا شىعارىلعان جاڭا كونستيتۋتسيا – ەل بولاشاعىن ايقىندايتىن قۇجات. اتا زاڭنىڭ العاشقى بابىندا مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى ادام جانە ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى ەكەنى ايقىن جازىلعان. سوندىقتان كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قوعام بەيجاي قاراعان جوق. ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنىن جاريالاپ, ساياسي جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن باستادى. ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا كونستيتۋتسيادا عىلىم مەن بىلىمگە, مادەنيەت پەن يننوۆاتسياعا ايرىقشا ءمان بەرىلگەن», دەدى پرورەكتور.
جيىندا مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ كونستيتۋتسيالىق نەگىزدەرىن نىعايتۋ, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ, باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, قۇقىق ۇستەمدىگىن كۇشەيتۋ جانە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ادام قۇقىقتارى مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىككە قاتىستى نورمالار دا نازاردا بولدى.
اتا زاڭ جوباسى ماقۇلدانعان جاعدايدا پارلامەنت وكىلەتتىگى قاشان توقتاتىلادى؟
ءماجىلىس دەپۋتاتى نيكيتا شاتالوۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋدان وتكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتار, ساراپشىلار, ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمدار ءوز ۇسىنىستارىن ەركىن ءبىلدىرىپ, ولاردىڭ بارلىعى كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا دەڭگەيىندە قاراستىرىلعان.
«جاڭا اتا زاڭنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى – اشىقتىق قاعيداتىنا نەگىزدەلۋى. قوعامدىق تالقىلاۋلار بارىسىندا ازاماتتاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلدى. بۇل مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى سەنىمدى كۇشەيتەتىن ماڭىزدى قادام. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيا – ادىلەتتى, اشىق جانە حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت قۇرۋعا باعىتتالعان تاريحي قۇجات», دەدى دەپۋتات.
ساراپتامالىق باياندامالار, پىكىر الماسۋ جانە سۇراق-جاۋاپ فورماتىندا وتكەن جيىندا جاڭا كونستيتۋتسيا تەك قۇقىقتىق قۇجات قانا ەمەس, ءبىلىمدى, يننوۆاتسيانى جانە سىني ويلاۋدى باعالايتىن جاڭا قوعامدىق كەلىسىمنىڭ نەگىزى رەتىندە باعالاندى.
«جاڭا كونستيتۋتسيانى Egemen Qazaqstan گازەتىندە مۇقيات وقىپ شىقتىم. كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى رەتىندە حالىق ۇسىنعان پىكىرلەردىڭ جاڭا زاڭدا كورىنىس تاپقانى قۋانتادى. بۇل – دەموكراتيالىق ورلەۋدىڭ ناقتى بەلگىسى», دەدى ايگۇل سادۋاقاسوۆا.
ۆيتسە-پرەزيدەنتتى كىم تاعايىندايدى؟
وسىلايشا, ەۇۋ-دە وتكەن ساراپتامالىق تىڭدالىم جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قوعامدىق دەڭگەيدە قولداپ-قۋاتتاۋدىڭ ايقىن كورىنىسىنە اينالدى.