تاۋەلسىزدىگىمىزگە تاۋبە دەيمىز. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا اۋىلدان اتتاپ باسپاعان قارا تابان بالا ءسىبىردىڭ قويىن-قولاتىندا اسكەري بورىشىن وتەيتىن. قازىر شە – ءوز ەلى, ءوز جەرى. بۇرىنعىداي الىمجەتتىك تە ازايعان كورىنەدى. ءبىر جاعىنان حالىق اراسىندا مادەنيەت قالىپتاسىپ كەلە جاتسا, ەكىنشىدەن, اسكەري مەكەمەلەردە ءتارتىپ كۇشەيگەن. دەيتۇرعانمەن, قۇقىق بۇزۋشىلىق جوق ەمەس, ءىشىنارا بولىپ تۇرادى. الدا-جالدا اسكەريلەر اراسىندا قىلمىس ورىن السا, اسكەري تەرگەۋشىلەر ىسكە كىرىسەدى.
شىعىس وڭىرلىك اسكەري تەرگەۋ باسقارماسى وسكەمەن ءبولىمىنىڭ باستىعى پودپولكوۆنيك دارحان قاسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, اسكەرىمىز العاش كسرو قۇرامىنان ءبولىنىپ شىققاندا قىلمىس كوپ بولعان ەكەن.
«بۇگىندە اسكەري پوليتسيا, قارسى بارلاۋ, اسكەري تەرگەۋ بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى. ءدال بۇرىنعىداي الىمجەتتىك كورسەتۋ كوپ ەمەس. ەسەسىنە, ەكونوميكالىق, سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارعا جول بەرىلىپ جاتادى. ماسەلەن, تەندەر وتكىزگەن كەزدە قىزمەتكەرلەر قاتەلىكتەرگە ۇرىنۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار قىزمەتىن اسىرا پايدالانۋ, جىمقىرۋ, كيىم-كەشەك ساتۋ فاكتىلەرى كەزدەسەدى», دەيدى دارحان بولاتبەك ۇلى.
ايتقانداي, اسكەري بولىمدەردىڭ بىرىندە اقشا جىمقىرۋ فاكتىسى اشكەرەلەنگەن. ءبولىم باسشىسى قولاستىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ شوتىنا اقشا اۋدارعان. انىقتاۋ جۇمىستارى كەزىندە كۇدىكتى ازامات كىناسىن تولىق مويىنداپ, قارجىنى قايتاردى. الايدا جازادان قۇتىلعان جوق.
ءبىر قىزىعى, تەمىردەي تارتىپتە جۇرگەندەردىڭ اراسىندا اراگىدىك ەسىرتكى ساتۋ فاكتىسى كەزدەسەدى ەكەن. مىسالى, ايماقتاعى اسكەري بولىمدەردىڭ بىرىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ازامات ەسىرتكى ساتىپ, ونى ساقتاعانى ءۇشىن قۇرىقتالىپ, تەرگەلدى. سوتتىڭ ۇكىمىمەن تەمىر توردىڭ ارعى جاعىنا اتتاندىرىلدى.
جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحولوگياسى ءالسىز بە, وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋ دا بار. سوڭعى بەس جىل ىشىندە عانا ءتورت وقيعا بولدى. 2017 جىلى ءبىر سارباز اتىلىپ قالسا, بيىل بىرەۋى وزىنە-ءوزى قارۋ كەزەنگەن. تاعى ءبىر سارباز دالالى جەردە اۆتوماتتىڭ تەجەگىشىن جوعالتىپ الىپ, ۋايىمعا سالىنىپ كەتكەن. جازادان قورىقسا كەرەك, شەكارا زاستاۆاسىنا 40-50 مەتر قالعاندا تاماعىنا قارۋ توسەپ, شۇرىپپەنى باسىپ قالعان. سويتسە, جوعالعان تەتىكتىڭ قۇنى بار-جوعى 3 مىڭ تەڭگە ەدى. سونداي جاعدايدا قاسىنداعى ساربازدار ءتۇسىندىرىپ, سابىرعا شاقىرۋعا بولار ما ەدى؟!
قىلمىس بولعان جاعدايدا وقيعا ورنىنا اۋماقتىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى شىعادى. ال الىس اۋدانداردا جەرگىلىكتى پوليتسەيلەر ءبىرىنشى بولىپ جەتەدى. قالا اۋماعىنداعى شاقىرتۋلارعا اسكەري تەرگەۋشىلەر جۇمىلدىرىلادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, ەڭ الدىمەن وقيعا ورنىندا تەكسەرۋ دۇرىس جۇرگىزىلۋى كەرەك. ول ءۇشىن جەدەل تەرگەۋ توبى قۇرىلادى, پروكۋراتۋرا وكىلدەرى قاتىسادى. قاجەت جاعدايدا كريميناليست كەلەدى. ءار قىلمىستىڭ اشىلۋىنا وقيعا ورنىنداعى ۇساق-تۇيەك زاتتاردىڭ ءوزى سەبەپ بولادى. ادام تاعدىرى بولعاندىقتان, جاعداي بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تەكسەرىلەدى. تولىقتاي ساراپتاما جۇرگىزىلەدى. قاتىسى بار تۇلعالاردىڭ مەكتەپ كەزىنەن باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى مىنەزدەمەسى قارالادى.
مۇنداي فاكتىلەردەن كەيىن ساربازدار اراسىندا سۋيتسيدكە بارماۋ تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, پسيحولوگيالىق تەست الىنادى. جالپى, قانداي دا ءتارتىپ بۇزۋشىلىق ورىن السا, اسكەريلەردىڭ اس-سۋىنان باستاپ, تۇگەلدەي دەرلىك تەكسەرىلەدى ەكەن. ەگەر دەنە جاراقاتتارى انىقتالسا, كىنالى سارباز گاۋپتۆاحتاعا جابىلادى.
«پوستتا دۇرىس تۇرۋ كەرەك. وكىنىشتىسى, اۆتوماتتى شۇقىلاپ تۇرىپ, بايقاۋسىزدا اتىلىپ قالعاندار دا بار. ايتا كەتەيىن, جۋىقتا تۇنگى اتۋ جاتتىعۋى كەزىندە پۋلەمەتتىڭ ءبىر وعى اتىلماي قالعان. ونى ەشكىم قاراماعان. تۇندەلەتىپ كازارماعا كەلگەن سوڭ قارۋ-جاراقتى تازالاۋ باستالعان. ءسويتىپ وتىرىپ, بىرەۋى شۇرىپپەنى باسىپ قالعاندا ۇشقان وق قالىڭ قابىرعانى تەسىپ ءوتىپ ءبىر ساربازدىڭ جامباسىن جاناپ وتكەن. ەگەر قاز-قاتار تۇرعان ساربازدارعا تيسە نە بولار ەدى؟! قارۋ ۇستادىڭ با, ءار قيمىلىڭا ساقتىقپەن قاراۋعا ءتيىسسىڭ», دەپ ءتۇسىندىردى اسكەري تەرگەۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى دارحان بولاتبەك ۇلى.
اسكەري تەرگەۋ بولىمىنە دە تاجىريبەلى ماماندار الىنادى. كوبى پوليتسيادا ءجۇرىپ, تاجىريبەسى تولىسقان. ولار قىلمىستى تەرگەپ عانا قويمايدى, ساربازدار اراسىندا, اسكەري بولىمدەردە ءوز رەتىمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار دا جۇرگىزىپ وتىرادى. ال قۇقىق بۇزۋشىلىق ورىن العان جەر بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن تەرگەۋشىلەردىڭ نازارىندا بولادى. جوسپارلى, جوسپارسىز تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
قالاي دەگەنمەن دە, ءتارتىپ بۇزباي, ءتۇزۋ جۇرگەن اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك جاعداي جاسالادى. تاماقتارى توق, كيىمدەرى ءبۇتىن. جاس قىزمەتكەرلەرگە جالدامالى پاتەرگە دەيىن بەرىلەدى. بۇعان قوسا بانكتەگى شوتىنا مەملەكەت بولەتىن ءتيىستى قارجى جينالعان سوڭ تۇرىپ جاتقان باسپاناسىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. ال اسكەريلەردىڭ مىندەتى – وتانعا ادال قىزمەت ەتۋ.