قازاقستان ءماسليحاتتارىنا – 20 جىل
مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا وسىلاي بەكىتىلگەن. قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىستەرىندە جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ, حالىق ءبيلىگىنىڭ نەگىزگى فورماسى رەتىندە, ءماسليحاتتار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ماڭىزى وتە زور. ءماسليحات – حالىق سايلايتىن, حالىقتىڭ ەركىن بىلدىرەتىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالاردى بەلگىلەپ, ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قاداعالايتىن جەرگىلىكتى وكىلدى ورگان. ءوز قىزمەتىندە ءماسليحات مەملەكەتتىڭ جالپى سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنا, قارجى جانە ينۆەستيتسيالىق ساياساتقا ساي كەلمەيتىن شەشىمدەردىڭ قابىلدانۋىنا جول بەرمەيدى, قوعامدىق ماڭىزى بار سالالاردا بەلگىلەنگەن جالپى مەملەكەتتىك ستاندارتتاردى ۇستانادى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
قازاقستان ءماسليحاتتارىنا – 20 جىل
مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا وسىلاي بەكىتىلگەن. قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىستەرىندە جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ, حالىق ءبيلىگىنىڭ نەگىزگى فورماسى رەتىندە, ءماسليحاتتار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ماڭىزى وتە زور. ءماسليحات – حالىق سايلايتىن, حالىقتىڭ ەركىن بىلدىرەتىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىنا سايكەس ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالاردى بەلگىلەپ, ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قاداعالايتىن جەرگىلىكتى وكىلدى ورگان. ءوز قىزمەتىندە ءماسليحات مەملەكەتتىڭ جالپى سىرتقى جانە ىشكى ساياساتىنا, قارجى جانە ينۆەستيتسيالىق ساياساتقا ساي كەلمەيتىن شەشىمدەردىڭ قابىلدانۋىنا جول بەرمەيدى, قوعامدىق ماڭىزى بار سالالاردا بەلگىلەنگەن جالپى مەملەكەتتىك ستاندارتتاردى ۇستانادى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدى.
ءماسليحات ءوز وكىلدىگىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالارىنا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, پارلامەنتى مەن ۇكىمەتىنىڭ اكتىلەرىنە جانە دە ءماسليحات جۇمىسىنىڭ رەگلامەنتىنە سايكەس جۇزەگە اسىرادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جىلدارى ءماسليحاتتار جەرگىلىكتى بيلىك جانە بارلىق سايلاۋ ناۋقاندارى تۇرلەرىنىڭ ارەكەتتەرىندە نەگىزگى رولگە يە بولعانىن سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستان ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. مۇندا دا جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار وكىلدەرىنىڭ سۇبەلى ۇلەسى بار.
تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن وتانىمىزدىڭ 1993 جىلعى كونستيتۋتسياسى قابىلدانعاندا جاڭا تاۋەلسىز, ەگەمەن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى اياققا تۇرۋى باستالدى. ءدال سول جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى كەڭەسى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇرىلىمىنا ماڭىزدى وزگەرىستەر ەنگىزگەن «جەرگىلىكتى بيلىك جانە اتقارۋشى ورگاندار تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار – ءماسليحات, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اكىمشىلىك بولىپ اتالدى.
ءماسليحاتتار جانە اكىمشىلىكتەر «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى» دەگەن جالپى اتاۋعا بىرىكتىرىلدى. ۇيىمداستىرۋشىلىق جاعىنان جەرگىلىكتى ورگاندار «ءبىر-بىرىنەن بولىنگەن, ارقايسىسىنىڭ وكىلەتتىگى, ماسەلەلەر اياسى مەن ءوز قۇزىرەتى بار».
1994 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلىمىزدە قازاقستاننىڭ ساياسي كوزقاراسىنداعى جاڭا تولقىندى تانىتقان جەرگىلىكتى وكىلەتتى بيلىك ورگاندارى – ماسليحاتتارعا العاشقى سايلاۋلار باستالدى. ول ەلدەگى باسەكەگە قابىلەتتى العاشقى سايلاۋ بولىپ, رەسپۋبليكانىڭ دەموكراتيالىعىن جەدەل دامىتتى.
ءماسليحاتتار ناقتى زاڭ شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ەركىندىگى مەن ەرىكتى ءىس-ارەكەت ەتۋىن قامتيتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتى رەتىندە فۋنكتسيالارعا يە بولدى.
2001 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا پارلامەنت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. جالپىحالىقتىق قولداۋعا يە بولىپ, الداعى ساياسي وزگەرىستەرگە باستاۋ بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن وتكىزىلگەن 2007 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ءماسليحاتتارعا, ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ءبىرلەستىكتەردىڭ ۇسىنىسىمەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنە جانە بارلىق دەڭگەيلى ءماسليحاتتارعا دەپۋتاتتار سايلاۋ كەزىندە ايماقتىق, ورتالىق جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارى قۇرامىن سايلاۋعا بايلانىستى قوسىمشا وكىلەتتىلىكتەر بەرىلدى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرىلۋى 2007 جىلى تامىز ايىندا وتكەن پارلامەنت ماجىلىسىنە جانە ماسليحاتتارعا دەپۋتاتتار سايلاۋلارى بولدى. ولار ەلباسىنىڭ «پارتيالىق مەحانيزمدەردىڭ كۇشەيۋى زاماناۋي ازاماتتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋىنا, حالىقتىڭ قوعامدىق ۇدەرىستەرگە بەلسەندى ارالاسۋىنا ىقپال ەتەتىن» جانە «بۇل ۇدەرىستە باستى ءرولدى ساياسي پارتيالار ويناۋى كەرەك» دەگەن ويىن دالەلدەپ بەردى.
ۋاقىت ساياسي پارتيالاردىڭ كونستيتۋتسيالىق رەفورماعا قاتىسۋى وڭدى ناتيجە بەرگەنىن كورسەتتى – پارتيالىق جارىس قاعيداتى ءماسليحاتتار قۇرامىنا 98 پايىزدان استامى پارتيالارعا مۇشە دەپۋتاتتاردى اكەلدى.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ رەفورماتورلىق باعىتىنىڭ ۇستانىمدى ەكەنىن ءماسليحاتتار ءوز ءىس-ارەكەتتەرى ارقىلى كورسەتتى.
كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «جاڭا ساياسي جۇيەدە ءماسليحاتتار ارەكەتىنىڭ تابيعاتى وزگەرەدى. ولار ازاماتتىق قوعام سۇرانىسىن ىلگەرىلەتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جەكە بيلىك ورگانى بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى.
سوندىقتان, قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ءپرينتسيپى – تۇسىنىستىك, اتقارۋشى ورگاندارمەن تىعىز بايلانىس, ورتاق ىسكە بىرگە جۇمىلۋ. سونىمەن قاتار, بىلتىرعى جىلدىڭ 3 جەلتوقسانىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ءماسليحاتتاردىڭ فۋنكتسيالارى مەن ءىس-ارەكەتىن, مىندەتتەرىن ناقتى رەتتەيتىن تيپتىك رەگلامەنت بەكىتىلدى.
دەپۋتاتتاردىڭ قوعامداعى ۇدەرىستەردىڭ مازمۇنىن ءجىتى ءتۇسىنۋى قۋانتادى. ولار دەپۋتاتتىق كورپۋس الدىنداعى مىندەتتەردى شەشۋدەگى ءوز ورىندارى مەن رولدەرىن سەزىنە بىلەدى.
بىلتىر «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ VI سەزىندە قابىلدانعان دوكتريناسىندا مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتتى جۇزەگە اسىرۋداعى ءرولىن ناقتىلادى. ول ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك باعىتىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتۋ مەن مەملەكەتتىڭ دامۋ ستراتەگياسىنا قىزمەت ەتەدى.
دوكترينادا پارتيانىڭ ءۇش ماڭىزدى مۇراتى انىقتالدى: قازاقستاننىڭ وركەندەۋى – رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ جاسى, ۇلتى, تۇرعىلىقتى جەرى مەن قىزمەتىنە قاراماستان, ورتاق ماقسات رەتىندە; ەل تاۋەلسىزدىگى – نەگىز بەن قۇندىلىق, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باستى جەتىستىگى; جانە ەلباسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – زاماناۋي مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاۋشى.
جاڭا دوكترينانىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارى رەتىندە ادامنىڭ بەدەلى مەن اماندىعى, ەركىندىگى, بىرلىگى, ادىلدىگى, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, وتباسى جانە ءداستۇر, بولاشاققا ۇمتىلۋ – كۇندەلىكتى ءبىز باسشىلىققا الاتىن, ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق جانە رۋحاني داستۇرلەرىمىز نەگىزدەلەتىن, ءاربىر ازاماتقا تۇسىنىكتى ۇعىمدار تاڭدالىندى.
دوكترينادا مەملەكەتتىڭ ازاماتتار سۇرانىسىنا قىزمەت ەتۋىن نەگىزگە العان جاڭا قاعيدالار بەلگىلەندى. بۇل – ازاماتتى قولدايتىن, كەپىل بەرەتىن, ءاربىر ازاماتتىڭ ءوز مۇمكىنشىلىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا كومەك كورسەتەتىن, مۇمكىندىك ۇسىناتىن مەملەكەتتىڭ بەلگىسى. ءوز كەزەگىندە ازاماتتار مەملەكەتتى نىعايتۋ جولىندا بەلسەندى جانە باستاماشى بولۋى ءتيىس. تەك, ازامات پەن مەملەكەتتىڭ بىرلىگى عانا ءبىزدى العا جەتەلەيدى. قۋاتتى مەملەكەت ەركىن جانە جاۋاپتى ازاماتتارمەن قۇرىلادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, «نۇر وتان» – پارلامەنتتىك پارتيا. سوندىقتان, «نۇر وتان» جۇمىسىنىڭ كۇشەيۋىنىڭ نەگىزگى تەتىگى – بارلىق دەڭگەيلى ءماسليحاتتارداعى فراكتسيالاردىڭ ارەكەتى. «نۇر وتان» اشىقتىق, جاۋاپتى پارتيالىق الەۋەت ۇلگىسىن كورسەتۋى ءتيىس. «نۇر وتان» پارتياسى VI سەزىندەگى سوزىندە ەلباسى: «ءبىز اشىقپىز, ەشتەڭە جاسىرمايمىز. ءبىز ادال ەڭبەك ەتەمىز جانە حالىققا ءاربىر كەمشىلىكتى اشىق ايتامىز, ءالى وزەكتى ماسەلەلەر بار ەكەنىن ءتۇسىنەمىز, قولداۋ كورسەتەمىز», دەپ اتاپ كورسەتتى.
بۇگىندە «نۇر وتان» قۇرامىندا 900 مىڭداي پارتيا مۇشەسى بار ەكەنىن ماقتان تۇتامىز. دەپۋتاتتار – پارتيا مۇشەلەرى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ نەگىزىن قۇرايدى. بۇل – «نۇر وتاندى» قولداۋداعى جالپى حالىقتىق كورسەتكىش. پارتيانىڭ سوڭعى سەزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, «پارلامەنتتىك زاڭ شىعارۋدىڭ سۇبەلى تاجىريبەسى جيناقتالدى. پارلامەنتتىڭ بەسىنشى شاقىرىلىمى جۇمىسى كەزەڭىنىڭ وزىندە 140-تان استام زاڭ قابىلداندى! حالىق مۇددەسىن قورعايتىن دەپۋتاتتاردى پارتيا تاربيەلەپ شىقتى. ءبىزدىڭ پارتيا ۇكىمەتتى بيلىك سالاسىنىڭ بارلىق ىستەرىنىڭ رەتتى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى».
وسى ورايدا, بيىلعى جىلى جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار – ءماسليحاتتاردىڭ العاشقى سايلاۋلارىنا 20 جىل تولاتىنىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. بۇل ەلدەگى العاشقى باسەكەلەستى سايلاۋلار بولدى. بۇل كۇندى اتاپ وتۋگە دايىندىق شارالارى باستالىپ كەتتى. وبلىس كولەمىندە قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق شارالار وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەلدىڭ دامۋىمەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى دا وزگەرىپ وتىرادى, سوندىقتان دا ءاربىر شاقىرىلىمداعى ءماسليحاتتار ەكونوميكا مەن قوعامداعى ماڭىزدى رولگە يە بولىپ قالا بەرەدى. ارادا وتكەن جىلدارى ءماسليحات قۇرامىنا ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە مادەنيەت سالالارىنداعى بىرقاتار تاڭداۋلى وكىلدەر سايلاندى, ولاردىڭ كوپشىلىگى وزدەرىن قايراتكەر, ىسكەر باسشى, ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە كورسەتە الدى. حالىق قالاۋلىلارى رەتىندە تۇرعىن حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجى, تالاپ-تىلەكتەرىمەن كوپ جۇمىس جاسادى. قالىڭ بۇقارا مەن بيلىك ورگاندارى اراسىندا التىن كوپىر بولدى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى ىسپەتتى وركەندى ايماق, جايلاۋى تىنىس, قويناۋى ىرىس قاراعاندى وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا لايىقتى ۇلەستەرىن قوستى.
قازىرگى كۇنى دە وبلىستىق ءماسليحات ايماعىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك سالالارىنا بەلسەندى ارالاسۋدا. جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگانداردىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ەلباسىنىڭ تارازىلانعان ساياساتى جۇيەلى جانە ناتيجەلى. وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ 42 دەپۋتاتىنىڭ 41-ءى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەسى. دەپۋتاتتار ماسەلەلەردى زەرتتەۋ, سارالاۋ ماقساتىندا سايلاۋ وكرۋگتەرىندە (اۋىلداردا, كەنتتەردە) حالىقپەن ءجيى كەزدەسۋلەر وتكىزىپ تۇرادى.
البەتتە, مەرەيتوي – وتكەنگە ەسەپ بەرۋ, جيناعان ءىس-تاجىريبەنى باعامداپ, وي بايىپتاۋ, قورىتىندىلار جاساۋ عانا ەمەس, سونداي-اق, الداعى مەرزىمگە جوسپارلار بەلگىلەۋ, باعىت-باعدارلاردى ايقىنداپ الۋ ءۇشىن دە جاقسى مۇمكىندىك. ۋاقىت ءاربىر ازاماتتىڭ قوعام جانە مەملەكەت ومىرىنە بەلسەنە قاتىسۋى ونىڭ تەك كونستيتۋتسيالىق مۇمكىندىگى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, مىندەتى ەكەنىن دە ناقتى بەلگىلەپ بەردى. وكىلەتتى ورگاندارعا سايلانا وتىرىپ, ايماق ومىرىنە قاتىستى ءتۇرلى, ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىن باقىلاۋ بارىسىندا جەرلەستەرىمىزدىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ مىندەتى جۇكتەلگەنىن جاقسى سەزىنەمىز. بۇل دەگەنىڭىز, ءبىزدىڭ بارلىعىمىز دا سايلاۋ وكرۋگتەرىندە تۇرىپ جاتقان جۇزدەگەن, مىڭداعان ادامدار ءبىزدى وزدەرىنىڭ مۇددەلەرىن بيلىك ورگاندارىندا لايىقتى كورسەتەدى, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار بارلىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى دەپ سايلاعانى, سەنىم بىلدىرگەنىنە قاتىستى جوعارى جاۋاپكەرشىلىك بار دەگەندى بىلدىرەدى.
بۇگىندە وكىلەتتى ورگاندار ءوزىنىڭ ءومىرشەڭدىگىن, ال دەپۋتاتتار كاسىپتىك قابىلەتتىلىگى مەن قىزمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن تولىق دالەلدەدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بۇل مەرەيتويلىق داتانىڭ جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ وكىلەتتى ورگاندارىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىنىڭ قورىتىندىسى رەتىندە ەرەكشە ماڭىزى بار. اتالمىش جاۋاپتى مىندەتتەردى ورىنداۋعا وتكەن ءتورت شاقىرىلىمنىڭ جانە قازىرگى بەسىنشى شاقىرىلىمنىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ كۇش-جىگەرلەرى جۇمسالۋدا. ءوزىمىزدىڭ ءبىلىمىمىزدى, ومىرلىك تاجىريبەمىزدى, قارىم-قابىلەتىمىزدى بىرىكتىرە وتىرىپ, ناقتىلى ناتيجەلەرگە جەتە الاتىنىمىزعا سەنەمىن.
قازىرگى تاڭدا جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار مەن پارلامەنتتىڭ بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدارى ماڭىزدى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. پارلامەنتتە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ فراكتسياسى جانىنان ايماقتىق ساياسات جانە ماسليحاتتارمەن جۇمىس جونىندەگى كەڭەس قۇرىلعان, ونىڭ ماقساتى – جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندارمەن ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋ. وسى ماقساتتا پارلامەنت دەپۋتاتتارى حالىق اراسىنا شىعىپ, كوشپەلى وتىرىستار وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىردى. ولاردىڭ قۇرامىندا مىندەتتى تۇردە جەرگىلىكتى وكىلەتتى ورگاندار مۇشەلەرى – دەپۋتاتتار دا بولادى. دەگەنمەن, پارلامەنت دەپۋتاتتارى مەن ءماسليحاتتار اراسىنداعى بايلانىس تەك باستاماشىلىق تۇرعىدا عانا قالىپتاسىپ وتىرعانىن ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز.
ۋاقىت, ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. ول كەز كەلگەن ومىرشەڭ ماسەلەلەردىڭ وزىنە دە جاڭاشا تۇرعىدان قاراپ, دامىتىپ, جەتىلدىرىپ وتىرۋدى قاجەت ەتەدى. وسى ورايدا مەرەيلى مەرەكە قارساڭىندا ءماسليحات جۇمىسىن ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى ءوز تاراپىمىزدان بىرقاتار ءوتىنىش-ۇسىنىستار بىلدىرگەندى ءجون كورەمىز.
ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىن كوتەرۋ, ولاردىڭ ءوزارا, سونداي-اق, پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن بىرلەسە ءىس-قيمىل جاساۋى ماقساتىندا وبلىستىق ءماسليحاتتاردىڭ مىندەتتەرىنە قالالىق جانە اۋداندىق ماسليحاتتارعا پراكتيكالىق جانە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋدى زاڭداستىرۋ قاجەت.
قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ وبلىستا وبلىستىق ماسليحاتقا دەپۋتاتتار سايلاۋ بويىنشا 42 سايلاۋ وكرۋگى بار, ءار وكرۋگتەگى سايلاۋشىلاردىڭ سانى 18 مىڭنان 22 مىڭعا دەيىن جەتەدى, سايلاۋ وكرۋگتەرىنىڭ اۋىلدىق اۋداندارداعى ارا قاشىقتىعى 200 شاقىرىمنان 800 شاقىرىمعا دەيىن سوزىلىپ جاتىر. سايلاۋشىلاردىڭ كوپتىگى جانە وكرۋگتەردىڭ قاشىقتىعى سالدارىنان دەپۋتاتتار بارلىق وكرۋگتى تولىق قامتي المايدى, تۇرعىنداردىڭ جەكە ماسەلەلەرى بويىنشا كەستەلى كەزدەسۋلەرىن جۇيەلى وتكىزە المايدى. مۇنداي جاعداي باسقا دا وبلىستاردا بار بولار دەپ ويلايمىن.
سوندىقتان دا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 5-بابى 3-تارماعىنا سايكەس وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ سانىن – 50, قالالىق دەپۋتاتتاردى – 30, اۋداندىق دەپۋتاتتاردى 25 دەپ بەلگىلەۋ كەرەك. بۇل ءوز كەزەگىندە ماسليحاتتارعا جانە «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسيالارىنا الىس ايماقتاردا ءوز وكىلدەرىنىڭ بولۋىنا جانە جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى بارىنشا ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى.
وتكەن جىلدىڭ ەڭ ماڭىزدى ساياسي وقيعالارىنىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى اۋىلدىق, كەنتتىك اكىمدەر سايلاۋى بولعانى بەلگىلى. مىنە, وسى تۇرعىدا دا سايلانعان اكىمدەردىڭ جۇمىس پارمەندىلىگىن نىعايتۋ, وعان تۇرعىن حالىقتىڭ بەلسەنە قاتىسۋىنا, سايلاۋدىڭ اشىق وتۋىنە ىقپال ەتۋ ءۇشىن دە دەپۋتاتتاردىڭ سانىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭىندا «يممۋنيتەت» جانە «دەپۋتات مارتەبەسى» جەتكىلىكتى انىقتالماعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭى جوقتىعىنا بايلانىستى پارلامەنتتە جۇمىس ىستەيتىن دەپۋتاتتار مەن ايماقتىق ءماسليحاتتاردا جۇمىس ىستەيتىن دەپۋتاتتار بىردەي جاعدايدا ەمەس. ەتيكا تۇرعىسىنان حالىق قالاۋلىلارىنىڭ جاعدايىن تەڭەستىرەتىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ءماسليحات دەپۋتاتىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭىن قابىلدايتىن ۋاقىت جەتتى دەپ بىلەمىز.
قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەلەگاتسياسى وتكەن جىلى ىسكەرلىك بايلانىستار, ءىس-تاجىريبە الماسۋ نەگىزىندە سانكت-پەتەربۋرگ (رەسەي فەدەراتسياسى) فەدەرالدىق جينالىسىندا بولىپ قايتقان ەدى. كوپ جىلدىق تاعىلىمدى تاريحى بار زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ الاتىن ونەگەسى, تاجىريبەسى مول ەكەن. سونىڭ ءبىر پاراسى رەتىندە مىناداي دا ۇسىنىسىمىز بار.
ءماسليحات جۇمىسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى بولىگى – ونىڭ جانىنداعى تۇراقتى كوميسسيالار. بارلىق دەرلىك ماڭىزدى ماسەلەلەر وسىندا قارالادى, كەلەلى كەڭەستەر وسىندا وتەدى. سوندىقتان دا بولاشاقتا كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىن بۇدان دا ىقپالدى, پارمەندى ەتە ءتۇسۋ ءۇشىن ولاردىڭ توراعالارى باسقا جۇمىستان بوساتىلعان, تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس اتقارعاندارى ابزال بولار ەدى.
قورىتا كەلگەندە, ەلباسى ستراتەگياسى مەن پارتيانىڭ جاڭا دوكتريناسىنداعى تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ وكىلدى تۇلعالارى – دەپۋتاتتار دا سۇبەلى ۇلەس قوسا بەرەدى دەپ سەنىم بىلدىرەمىز.
نۇرلان دۋلاتبەكوۆ,
قاراعاندى وبلىستىق
ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى.