قازاقستان مەتالىنىڭ كوپ بولىگى شيكىزات كۇيىندە شەتەلگە ەكسپورتتالاتىنى بەلگىلى. دەگەنمەن, قولعا الىنعان يندۋستريالاندىرۋ باعدارلامالارىنىڭ ناتيجەسىندە, ەلىمىزدە مەتالدان دايىن ونىمدەر الۋعا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلۋدە. اسىرەسە اليۋميني وندىرىسىندە جاقسى قادامدار جاسالعانىنا جۇرت كۋا.
البەتتە, اليۋميني ءوندىرىسى دەگەندە پاۆلودار ءوڭىرى ويعا ورالادى. مۇندا اليۋميني جانە ەلەكتروليز زاۋىتتارى جۇمىس ىستەيدى. QazIndustry قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى سالالىق دامۋ ديرەكتسياسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى رينات قابىلبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءدال وسى اليۋميني ءوندىرىسى قايتا وڭدەۋ تۇرعىسىنان العاندا ەرەكشە قارقىن كورسەتۋدە. بۇدان بولەك مەتاللۋرگيانىڭ باسقا دا باعىتتارىندا مەتالدى جوعارى دارەجەدە قايتا وڭدەۋ بويىنشا بىرقاتار جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلعانى ايان.
– باستاپقى اليۋميني ءوندىرىسىن جەتىلدىرۋ ءونىمدى قايتا وڭدەۋگە نەگىز بولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, وتاندىق كومپانيالار اليۋميني ءپروفيلىن, رادياتورلار مەن سىمداردى شىعارۋعا مۇمكىندىك الدى. سونداي-اق اليۋميني قورىتپالارىن ءوندىرۋدى دە جاقسى يگەردى. ماسەلەن, وتاندىق «كيك پاۆلودار» سەرىكتەستىگى اۆتوكولىك دوڭگەلەكتەرىنە ارنالعان ديسكىلەر شىعارادى. سول سەكىلدى ءتۇستى مەتاللۋرگيادا Giessenhaus كومپانياسى «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ اۋماعىندا قوسپالى اليۋميني الۋدى جولعا قويدى. ال قاراعاندى وبلىسىنىڭ شەت اۋدانىندا Sary-Arka Copper Processing جشس كاتودتى مىس شىعارۋدى يگەردى, – دەيدى رينات قابىلبەكوۆ.
مۇنداي جوبالار بىرنەشە سالادا قامتىلعان. ايتالىق قازىرگى ۋاقىتتا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ماڭىزدى جوبالاردىڭ قاتارىنا تارازداعى «ارايسترويماركەت» كومپانياسىنىڭ اليۋميني جانە بيمەتالدى رادياتورلار ءوندىرىسىن جاتقىزۋعا بولادى. بۇدان بولەك شىمكەنتتە KazAlPack سەرىكتەستىگى سۋسىندارعا ارنالعان اليۋميني بانكالاردى شىعارادى.
سونىمەن قاتار قىزىلوردالىق «بالاۋسا» جشس الەمدىك مەتاللۋرگيا ءۇشىن ۇلكەن سۇرانىسقا يە ليگاتۋرانى – ۆانادي مەن فەرروۆاناديدىڭ بەس توتىعىن ءوندىرۋدى قولعا الماق. ال قازاقستان مەن ءۇندىستاننىڭ بىرلەسكەن كاسىپورنى («وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى» اق جانە MIDHANI كومپانياسى) وتاندىق ELI تيتان قورىتپاسىنىڭ نەگىزىندە تيتان بيويمپلانتتارى مەن مەديتسينالىق اسپاپتاردى وندىرۋگە نيەتتى.
مەتالدى ءدال وسىلاي بىرنەشە رەت وڭدەۋدىڭ ناتيجەسىندە الىناتىن ونىمدەر ءوندىرۋ سەكتورىندا دا بارشىلىق. ماسەلەن, Kaz Minerals Aktogay جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءسۋلفيدتى فابريكانىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ارقىلى اقتوعاي كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قايتا وڭدەۋ قۋاتىن كەڭەيتپەك. بۇگىندە قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جالعاسۋدا. جوبا اياقتالعان سوڭ 700-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق «جايرەم تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى» اق-تا قولدانىستاعى ءوندىرىستى – كەن بايىتۋ فابريكاسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە قوسىمشا 381 جۇمىس ورنى قۇرىلماق.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, قارا مەتاللۋرگيانىڭ جوعارى دارەجەدە قايتا وڭدەلۋىن دامىتۋعا قاراعاندىداعى فەرروسيليتسي وندىرەتىن YDD Corporation جشس, «اقتاۋ تەڭىز پورتى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى «پرەميۋم» كلاستى گاز گەرمەتيكالىق قوسىلىستارى بار جىكسىز بولات قۇبىرلار شىعاراتىن «تەناريس» قۇبىر كەسۋ زاۋىتى, بولات بليۋمىن شىعاراتىن شىمكەنتتىك Shymkent Temir اق ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقان.
– وسى جوبالاردىڭ بارلىعى جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا قازاقستاننىڭ اليۋميني جانە مىس سالالارى مەتالدىڭ 4-ءشى جانە 5-ءشى تەحنولوگيالىق قايتا وڭدەلۋىن يگەرەتىن بولادى. مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى بولىگىنە اينالعانى بەلگىلى. سوندىقتان سالاداعى جەتىستىكتەر جالپى ساياسي تۇراقتىلىقپەن جۇرگىزىلگەن قۇرىلىمدىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالارمەن, سونداي-اق وتە قولايلى سىرتقى ەكونوميكالىق كونيۋنكتۋرامەن نەگىزدەلىپ وتىر, – دەپ ناقتىلادى ر.قابىلبەكوۆ.
مەتالل ونىمدەرى باعاسىنىڭ جوعارىلىعى, ونىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋداعى مۇمكىندىكتەر سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جالپى ونىمىندەگى مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسىن ايتارلىقتاي ارتتىردى. بىلتىر ىشكى جالپى ونىمدەگى مەتاللۋرگيانىڭ ۇلەسى 4,5 پايىزدان 5,3 پايىزعا ءوستى. بۇگىنگى تاڭدا مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى نەگىزگى كورسەتكىشتەردىڭ وسۋىنە ۇيىتقى بولۋدا. ماسەلەن, 2020 جىلى وتاندىق مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندار 5,7 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن ءوندىردى. بۇل 2019 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 16,2 پايىزعا جوعارى.
بيىلعى كورسەتكىشتەر دە جامان ەمەس. 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ءونىم شىعارۋ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وسكەن. وسى جىلدىڭ قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا مەتاللۋرگيا ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 25,4 پايىزعا ارتىپ, 3,7 ملرد دوللاردى قۇرادى.
مەتاللۋرگيالىق ونىمدەر ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى كولەمىندە مىستىڭ (31 پايىز), فەرروقورىتپانىڭ (19 پايىز) جانە تەگىس يلەمنىڭ (15 پايىز) الار ورنى ەرەكشە. بۇل رەتتە مىس – وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورتىنداعى جەتەكشى تاۋارلىق پوزيتسيا. ونىڭ ۇلەسى – 18 پايىز. قازاقستان مەتالى وتكىزىلەتىن نەگىزگى نارىقتار قاتارىندا قىتاي, رەسەي, تۇركيا جانە ۇلىبريتانيا بار.
QazIndustry قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلدەگى ءىرى مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندار جىل سايىن 481 مىڭ توننا مىس, 131 مىڭ توننا قورعاسىن, 319 مىڭ توننا مىرىش جانە 264 مىڭ توننا اليۋميني وندىرەدى. اتالعان مەتالداردىڭ بارلىعى ەكسپورتقا باعدارلانعان. بۇل رەتتە قوسىلعان قۇنى الدەقايدا جوعارى ءونىم ءوندىرۋ ءۇشىن ىشكى نارىق تا قامتاماسىز ەتىلۋدە.
رەسپۋبليكاداعى قورعاسىننىڭ نەگىزگى وڭدەۋشىسى – «قاينار اكب» جشس. ال ەل ىشىندە مىرىشتى تۇتىناتىن جالعىز كاسىپورىن بار. ول – «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق. ونى بولات يلەمىن مىرىشتاۋ ءۇشىن پايدالانادى. مىستى «قازكات» جشس, Casting, ء«تۇستى مەتالداردى وڭدەۋ زاۋىتى» اق كادەگە جاراتسا, ءاليۋمينيدى «قازەنەرگوكابەل» اق, Aluminium of Kazakhstan جشس, «ۋپتك ازيا-ەلەكتريك», «تسۆەتليت», Giessenhaus كومپانيالارى وڭدەيدى.
قازاقستاندا مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندە تىركەلگەن كاسىپورىندار سانى ايتارلىقتاي كوبەيدى. البەتتە, بۇل نارىقتاعى كۇشتى باسەكەلەستىككە جول اشادى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 402 مەتاللۋرگيالىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. سالادا 117,6 مىڭ ادام ەڭبەك ەتۋدە.