ءبىزدىڭ ءداۋىردىڭ اسا ماڭىزدى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى – اقپارات. اقپارات نەعۇرلىم جەدەل ءارى شىنايى بولعان سايىن ونىڭ ماڭىزى دا كۇشەيە بەرمەك. اقپارات قۇندىلىق رەتىندە كوركەم ادەبيەتكە دە ەنىپ كەتتى. ءبىر حالىقتىڭ وتكەن ومىرىنەن حابار بەرىپ, ونىڭ ىشىندە ساياسي قىسىمدار, تابيعي كاتاكليزم مەن سوعىستى, اشارشىلىقتى سيپاتتايتىن, بولماسا قازىرگى جاعدايىن تولىعىمەن الدىڭا جايىپ سالاتىن كوركەم شىعارمالار وتىمدىرەك. ويتكەنى قازىرگى وقىرمانعا ەڭ الدىمەن قاي ماعىناسىندا دا جاڭالىق كەرەك.
بۇگىنگى ەسكەن جەلدەي قۇرعاق اقپاراتتاردىڭ ەرتەڭ نە بۇرسىگۇنى كوركەم تىلمەن كەستەلەنىپ, جارىققا شىعۋىن كۇتەدى. وقىرمان كۇتكەن سونداي كوركەم شىعارمانىڭ قاتارىندا اۋعان ءناسىلدى امەريكالىق جازۋشى حالەد حوسسەينيدىڭ «جارقىراعان مىڭ كۇن» رومانىن اتاۋعا بولادى. (اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان – ت.مەللات). 2007 جىلى جارىققا شىققان تۋىندى الەمنىڭ ونداعان تىلىنە اۋدارىلدى. اۆتورى وسى شىعارماسى ءۇشىن ءبىرتالاي ادەبي ماراپاتقا دا يە بولدى.
ءبىز كەيدە «ۇلكەن قالامگەر اتانۋ ءۇشىن ەرەكشە تاعدىر كەرەك» دەپ جاتامىز. بۇل بەلگىلى ءبىر دارەجەدە دۇرىس پايىم. «جارقىراعان مىڭ كۇننىڭ» اۆتورى تاعدىرلى جازۋشى. 1978 جىلى اۋعانستاندا ءساۋىر رەۆوليۋتسياسى باستالعاندا ورتا مەكتەپتىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىسى وتباسىمەن بىرگە (اكەسى – ديپلومات, اناسى – مۇعالىم) اقش-قا قونىس اۋدارادى. وتباسى سول جەردەن ساياسي باسپانا تاۋىپ, بۇعان دەيىن اعىلشىن ءتىلىن مۇلدە بىلمەگەن حالەد ەندى سول ءتىلدى ۇيرەنۋىنە تۋرا كەلەدى. بالكىم, ول سول كەزدە بولاشاقتا اعىلشىن تىلىندە شىعارمالار جازاتىنىن, شىعارمالارى بۇكىل الەمگە تاراپ, اتاقتى جازۋشىعا اينالاتىنىن بولجاي الماعان دا شىعار. ايتسە دە سوڭعى قىرىق جىلدا سوعىستان كوز اشپاعان, الەمدەگى ەڭ كەدەي مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى, تۋعان وتانى – اۋعانستاننىڭ, ياعني, تۇيىق, حالقى راديكال توپتاردىڭ قولجاۋلىعىنا اينالعان ەلدىڭ كەلبەتى تۋرالى اتاقتى رومان جازۋ سوعان بۇيىرىپتى.
1978 جىلعى ءساۋىر رەۆوليۋتسياسىنان كەيىن بۇرىنعى پرەزيدەنت مۇحاممەد ءداۋىت وتباسىمەن بىرگە ءولتىرىلىپ, اۋعانستان دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسى جاريالانادى. بيلىككە نۇر-مۇحاممەد تاراكي كەلەدى. ول ءىرى رەفورما جاساۋدى قولعا الادى. بىراق ونىڭ ارەكەتى ءداستۇردى, ءدىندى بەرىك ۇستاناتىن پۋشتۋنداردىڭ تاراپىنان سىنعا الىنىپ, ەلدە نارازىلىق كۇشەيەدى. وسىلايشا, اۋعانستاندا ازاماتتىق سوعىس باستالادى. ول ون جىلعا سوزىلادى. بۇل سوعىس بىتكەن سوڭ دا اۋعانستاندا سوعىس جالعاسا بەرەدى... ارينە مۇنىڭ ءبارى كوپشىلىك بىلەتىن, ءۇشىنشى جاقتان باياندالاتىن تاريحي فاكتىلەر. جازۋشى وسى فاكتىلەردىڭ بويىنا قان جۇگىرتكەن. سوعىس ءومىرىن ويرانداعان ادامداردىڭ جان كۇيزەلىسىن, ىشكى ارپالىستارىن ءساتتى سيپاتتاعان. شىعارمادا بيلىك باسىنداعى تۇلعالاردىڭ اتتارى ءسال عانا وزگەرتىلىپ الىنعان. ەڭ ماڭىزدىسى – اۆتور سوعىستى «ارتقى كورىنىس» رەتىندە پايدالانىپ, شىعارمانىڭ كوركەمدىگىن ارتتىرا تۇسكەن.
«جارقىراعان مىڭ كۇن» رومانىنا ەڭ الدىمەن ايەل تاعدىرى ارقاۋ ەتىلگەن. اكەسى اندا-ساندا ءبىر كەلگەنى بولماسا, وزىمەن بىرگە تۇرۋعا رۇقسات ەتپەگەن, جارىمەس اناسى اسىلىپ ولگەن, وزىنەن جيىرما جاس ۇلكەن ەركەككە تۇرمىسقا شىعىپ, بۇكىل ءومىرى قورلىقتا وتكەن ءماريامنىڭ تاعدىرى وقىرماندى بەيجاي قالدىرمايدى. ادال, مەيىرىمدى, ەڭبەكسۇيگىش ءماريام نەگە شىرماۋىق-تاعدىرىنا شىرمالىپ قالدى؟ قيت ەتسە «مەن سەنى اسىراپ جاتىرمىن» دەيتىن دورەكى كۇيەۋى نەگە ونى سونشا باسىنىپ, ۇرىپ-سوعا بەرەدى؟ ۇرىپ-سوققانى ازداي, ولتىرۋگە تالپىناتىنىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟ وسى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن جازۋشى رومان باستالعاندا ايتىپ قويادى. ء«ماريام «حارامي» دەگەن ءسوزدى العاش بەس جاسىندا ەستىگەن. اناسى ءماريامنىڭ بىلەگىنەن تارتىپ, تىستەرىن شىقىرلاتا قايراپ:
– و حارامي, قينالىپ باققان ەڭبەگىمدى وسىلاي وتەگەنىڭ بە؟ اسىل دۇنيەمنىڭ بىت-شىتىن شىعاردىڭ, ارامنان تۋعان شاتا نەمە دەپ بالاعاتتاي جونەلگەن. ول كەزدە ءماريام شەشەسىنىڭ ءسوزىن تۇسىنبەگەن ەدى. «حارامي» دەگەننىڭ ماعىناسىن بىلمەيتىن».
ءماريامدى جات بىرەۋ تۇرماق, ءوز اناسى بالاعاتتايدى. بەس جاسىنان باستاپ «شاتا» دەگەن ماعىنانى بەرەتىن جەكسۇرىن ءسوزدى ەستىپ وسەدى. جازۋشى نەكەسىز تۋعان ءسابيدى قابىلدامايتىن ورتانىڭ پسيحولوگياسىن شەبەر جەتكىزەدى. سول ءۇشىن ءماريامنىڭ باقىر قۇرلى باعاسى جوق, ولسە سۇراۋسىز. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق كەز كەلگەن ەلدە بار. كۇيەۋدەن تاياق جەيتىن ايەلدەر دە تاڭسىق ەمەس. وسى كىتاپتا ءماريامنان بولەك, ءلايلانىڭ دا ءومىرىن «يت ءومىر» دەۋگە بولادى. ءراشيدتىڭ توقالى اتانعان جاس سۇلۋدىڭ دا باسىنان كەشپەگەنى جوق. بىراق مەنىڭشە, جازۋشى ايەل تەڭدىگى, بوستاندىعىنان دا گورى تەرەڭىرەك ءبىر يدەيانى وقىرماننىڭ الدىنا تارتادى. وقىرماندى ءدىني راديكاليزم تامىر جايعان قوعامداعى ادامنىڭ قۇنى تۋرالى وي كەشۋگە جەتەلەيدى. بەيكۇنا ءسابيدىڭ تۋا سالا «كىنالى» بولۋى, ادامنىڭ جانىن ونى جاراتقان جاراتۋشى ەمەس, ادامنىڭ ءوزى الا بەرەتىن ادىلەتسىزدىكتەر جازۋشى جانىن مازالايتىن قۇبىلىستار ەكەنى كورىنىپ تۇر. ءبىر اتتەگەن-اي دەيتىن تۇس – وسى كىتاپتى وقىعان الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى, باسقا ناسىلدەگى, باسقا دىندەگى وقىرماندار بۇرىن يسلام تۋرالى تۇسىنىگى قالىپتاسپاعان بولسا, ونى جابايى ءدىن رەتىندە قابىلداۋلارى مۇمكىن.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «جارقىراعان مىڭ كۇن» رومانى ءتىلى جەڭىل, وقيعالارى شىمىر, وقىرماندى مول اسەرگە بولەيتىن قىزىق تۋىندى. مەنىڭشە, ونى وقىعان جان وي-پىكىرىڭدى ەركىن ايتا الاتىن بەيبىت ءومىردىڭ زور قۇندىلىق ەكەنىنە كوزى جەتەدى.