ۇلتتىق ۆاليۋتا جانە ەكونوميكالىق احۋال

الەم ەكونوميكاسىنىڭ قال­پىنا كەلىپ جاتقانىنىڭ اسەرى مە, Brent ماركالى مۇناي باعاسى جەدەل ەكپىنمەن وسە باستاعان ەدى. ماۋسىم ايىنداعى ەڭ قاتتى ءوسۋ كورسەتكىشىنە جەتتى – باررەلىنە 75,13 دوللار. ال شىلدە ايىنىڭ باسىندا وپەك+ ءوندىرىستى شەكتەۋ­گە بايلانىستى ورتاق مامىلەگە كەلە العان جوق. ناتيجەسىندە, قارا التىن قۇنى باررەلىنە 77 دوللاردان اسىپ ءتۇستى. بۇل سوناۋ 2018 جىلدىڭ 30 قازانىنان بەرى العاش رەت تىركەلىپ وتىر. قازىر ول دەڭگەيدەن قايتا تومەندەدى. مۇناي باعاسى 75 دوللارعا جەتكەن كەزدە تەڭگە باعامى 424,95 بولىپ, ءسال بولسا دا نىعايىپ ەدى. بىراق مۇناي باعاسى ءبىر مەجەگە تۇراقتاي الماي, مىڭ قۇبىلۋدا. ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا بىرقاتار ىشكى فاكتور دا قىسىم كورسەتەدى.

«ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ قال­پىنا كەلۋى جانە كەيىنگە قال­دىرىلعان سۇرانىستىڭ ىسكە اسۋى اياسىندا تاۋارلار يمپورتى ءوستى. 2021 جىلعى قاڭتار-ساۋىردە يمپورت تۇتىنۋشىلىق وتكەن جىلعى ۇقساس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 11,4 ملرد دوللارعا, 11,5 پايىزعا ارتتى. شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرا­نىستىڭ ءوسۋى ساۋدا-ساتتىق كو­لەمى ۇلعايۋىنان بايقالادى. شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستىڭ ارتۋى شەتەلدىك ينۆەستورلارعا ديۆيدەندتەر تولەۋ سياقتى ماۋ­سىمدىق فاكتورلارعا دا بايلانىستى. بىلتىر داعدارىس اياسىندا ديۆيدەندتەر تولەۋ وتە شەك­تەلدى, وسى جىلى بۇل فاكتور مامىر جانە ماۋسىمدا ۆاليۋ­تا نارىعىنداعى سۇرانىس جاعىنان ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. اتال­عان فاكتورلاردىڭ بارلىعى ۇلت­تىق ۆاليۋتانىڭ ودان ءارى نىعايۋىن شەكتەدى», دەيدى ساراپشى.

ۇلتتىق بانك وكىلىنىڭ سوزىنشە, ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى ءبىر اي ىشىندە 1,4 ملرد دوللارعا تومەن­دەپ, 30 ماۋسىمدا 35,1 ملرد دوللاردى قۇراپتى. اقش دول­لارىنىڭ كۇشەيۋى التىن باعاسىن تومەندەتىپ جىبەرگەن. ماۋسىمدا مەتالل باعاسى ۋنتسياسىنا 1892 دوللاردان 1758 دوللارعا دەيىن تومەندەگەن. بۇل رەتتە ول تەڭگە باعا­مىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى ءۇش فاكتوردى اتايدى.

«بىرىنشىدەن, بۇل مۇناي با­عاسى – نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋار جانە ىشكى ۆاليۋتا نارىعىنداعى ۇسى­نىستى انىقتايتىن فاكتور. مۇناي نارىعى قۇبىلمالى بولىپ قالا بەرەدى, ويتكەنى وپەك+ مۇشەلەرى ءوندىرىستى ۇلعايتۋ جانە 2022 جىلعى ساۋىردەن كەيىن مامىلەنى ۇزارتۋ تۋرالى كەلىسە المادى. ەكىنشىدەن, بۇل دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارىنا دەگەن جالپى نارىقتىق سەنتيمەنت. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, دامۋشى ەلدەرگە ينۆەستورلاردىڭ قىزى­عۋشىلىعى كوروناۆيرۋسقا قاتىس­تى جاعدايدىڭ دامۋىنا جانە اقش فرج-ءنىڭ مونەتارلىق ىنتالاندىرۋلارىن ازايتۋ جونىن­دەگى ودان ءارى ءىس-قيمىلدارعا باي­­لانىستى قالىپتاسادى. دەل­ت­ا شتامىنىڭ تارالۋىنا باي­­­لانىستى دامۋشى ەلدەردە – برازيليادان رەسەيگە دەيىن, يندونەزيادان جاپونياعا دەيىن تاعى ءبىر اگرەسسيۆتى COVID-19 ءورشۋى بايقالادى. ەو مەن اقش-تان ۆاكتسينالاردىڭ ەكسپور­تى الداعى ايلاردا وسى ەلدەر­دە ۆاكتسينالاۋدىڭ قاجەتتى دەڭ­گەيىنە قول جەتكىزۋگە بايلانىستى ايتارلىقتاي وسەدى, بۇل دامۋشى نارىقتار ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور بولۋى مۇمكىن. جاھاندىق ۆاكتسينالاردى جەتكىزۋدىڭ ءوسۋى دامۋشى ەلدەرگە 2021 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا قور­عانۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە قول جەت­كىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل ەmerging Markets اكتيۆتەرىنىڭ تارتىمدىلىعىنىڭ وسۋىنە قولداۋ كورسەتۋى مۇمكىن. ۇشىنشىدەن, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ ۇزدىك­سىز قالپىنا كەلۋى جانە فيس­كالدىق ىنتالاندىرۋ شەتەل ۆاليۋتاسىنا سۇرانىستى قول­دايدى. قازاقستانداعى ىسكەر­لىك بەلسەندىلىك يندەكسى ءوسۋ ايماعىندا قالۋدا», دەيدى مول­دابەكوۆا.

ساراپشى حالىقارالىق ۇيىم­­­­داردىڭ بولجامى وپتي­ميس­تىك باعىتتا ەكەنىن ايتادى. مىسالى, دۇنيەجۇزىلىك بانك الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋىن 4,1 پايىزدان 5,6 پايىزعا دەيىن, ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ءوزى قاتىساتىن وڭىرلەردە – 3,6 پايىزدان 4,2 پايىز­عا دەيىن وسەدى دەپ بولجايدى. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك تە جاھاندىق ءىجو-ءنىڭ تەز ءوسۋى مەن ەكو­نوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ جان­دانۋى ەسەبىنەن الەمدىك ەكو­نوميكانىڭ ءوسۋ پەرسپەكتيۆالارىنا وپتيميستىك كوزقاراسپەن قارايدى.